శ్రీ రామాయణం | బాలకాండం | సర్గ ౦౦౧ |
ఈ సర్గలో మహర్షి వాల్మీకి, నారద మహర్షిని శ్రీరామావతార చరిత్ర గురించి ప్రశ్నించడం ద్వారా రామాయణ కథ ఆరంభమవుతుంది.
శ్లోకపాఠం
తపస్వాధ్యాయనిరతం తపస్వీ వాగ్విదాం వరమ్ ।
నారదం పరిపప్రచ్ఛ వాల్మీకిః మునిపుంగవమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౧ ॥
పదం - పదార్థం
తపస్వాధ్యాయనిరతం : తపస్సు మరియు అధ్యయనంలో నిమగ్నుడైనవాడిని, తపస్వీ : తపస్సు ఆచరించే మహర్షిని, వాగ్విదాం వరమ్ : వాక్కు తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడిని, నారదం : నారద మహర్షిని, పరిపప్రచ్ఛ : సమీపించి ప్రశ్నించాడు, వాల్మీకిః : వాల్మీకి మహర్షి, మునిపుంగవమ్ : మునులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడిని
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
తపస్సు మరియు అధ్యయనంలో నిరంతరం నిమగ్నుడై, వాక్కులో నిపుణుల్లో శ్రేష్ఠుడైన నారద మహర్షిని, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వాల్మీకి మహర్షి సమీపించి వినయపూర్వకంగా ప్రశ్నించాడు.
శ్లోకపాఠం
కో న్వస్మిన్ సామ్ప్రతం లోకే గుణవాన్ కశ్చ వీర్యవాన్ ।
ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ సత్యవాక్యో దృఢవ్రతః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౨ ॥
పదం - పదార్థం
కః : ఎవరు, ను : అని (ప్రశ్నార్థక నిపాతం), అస్మిన్ : ఈ, సాంప్రతం : ప్రస్తుతం, లోకే : లోకంలో, గుణవాన్ : సద్గుణాలు కలిగినవాడు, కశ్చ : మరియు ఎవరు, వీర్యవాన్ : వీరుడైనవాడు, ధర్మజ్ఞః : ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, చ : మరియు, కృతజ్ఞః : చేసిన ఉపకారాన్ని గుర్తు పెట్టుకునే వాడు, చ : మరియు, సత్యవాక్యః : సత్యమే పలికేవాడు, దృఢవ్రతః : దృఢమైన వ్రతం కలిగినవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఈ లోకంలో ప్రస్తుతం సద్గుణాలు కలిగి, వీరుడై, ధర్మాన్ని తెలిసి, చేసిన ఉపకారాన్ని మరచిపోని, సత్యమే పలికే, దృఢ సంకల్పం కలిగినవాడు ఎవరు?
శ్లోకపాఠం
చారిత్రేణ చ కో యుక్తః సర్వభూతేషు కో హితః ।
విద్వాన్ కః కః సమర్థశ్చ కశ్చైక ప్రియదర్శనః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౩ ॥
పదం - పదార్థం
చారిత్రేణ : శీలాచరణతో, చ : మరియు, కః : ఎవరు, యుక్తః : యుక్తుడైనవాడు, సర్వభూతేషు : సమస్త జీవుల పట్ల, కః : ఎవరు, హితః : హితుడైనవాడు, విద్వాన్ : జ్ఞానవంతుడు, కః : ఎవరు, సమర్థః : సామర్థ్యమున్నవాడు, చ : మరియు, కః : ఎవరు, ఏక : ఒక్కరే, ప్రియదర్శనః : అందరికీ ప్రియంగా కనిపించే వాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శీలాచరణతో యుక్తుడై, సమస్త జీవుల పట్ల హితుడై, జ్ఞానవంతుడై, సామర్థ్యాన్ని కలిగి, అందరికీ ప్రియంగా కనిపించే వాడు ఎవరు?
శ్లోకపాఠం
ఆత్మవాన్ కో జితక్రోధో ద్యుతిమాన్కో నసూయకః ।
కస్య బిభ్యతి దేవాశ్చ జాతరోషస్య సంయుగే ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౪ ॥
పదం - పదార్థం
ఆత్మవాన్ : ఆత్మసంయమనం కలిగినవాడు, కః : ఎవరు, జితక్రోధః : క్రోధాన్ని జయించినవాడు, ద్యుతిమాన్ : తేజస్సు కలిగినవాడు, కః : ఎవరు, న : కాదు, అసూయకః : అసూయ లేని వాడు, కస్య : ఎవరి వల్ల, బిభ్యతి : భయపడతారు, దేవాః : దేవతలు, చ : కూడా, జాతరోషస్య : క్రోధం ఉద్భవించినప్పుడు, సంయుగే : యుద్ధంలో
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆత్మనిగ్రహంతో ఉండి, క్రోధాన్ని జయించి, తేజస్సుతో కూడి, అసూయ లేని వాడు ఎవరు? యుద్ధంలో క్రోధం ఉద్భవించినప్పుడు దేవతలు కూడా ఎవరి వల్ల భయపడతారు?
శ్లోకపాఠం
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం పరం కౌతూహలం హి మే ।
మహర్షే త్వం సమర్థోఽసి జ్ఞాతుమేవం విధం నరమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫ ॥
పదం - పదార్థం
ఏతత్ : ఇది, ఇచ్ఛామి : తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను, అహం : నేను, శ్రోతుం : వినాలని, పరం : అత్యంత, కౌతూహలం : ఆసక్తి, హి : నిజంగా, మే : నాకు, మహర్షే : ఓ మహర్షీ, త్వం : నీవు, సమర్థః : సామర్థ్యమున్నవాడు, అసి : వున్నావు, జ్ఞాతుం : తెలుసుకోవడానికి, ఏవం : ఈ విధమైన, విధం : స్వభావం కలిగిన, నరమ్ : మనిషిని
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఈ విషయాన్ని వినాలని నేను ఎంతో ఆసక్తితో కోరుతున్నాను. ఓ మహర్షీ, ఈ విధమైన స్వభావం కలిగిన మనిషిని తెలుసుకోవడానికి నీవు సమర్థుడవు.
శ్లోకపాఠం
శ్రుత్వా చైతత్ త్రిలోకజ్ఞో వాల్మీకేర్నారదో వచః ।
శ్రూయతామితి చామంత్ర్య ప్రహృష్టో వాక్యమబ్రవీత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౬ ॥
పదం - పదార్థం
శ్రుత్వా : విని, చ : మరియు, ఏతత్ : ఈ మాటలను, త్రిలోకజ్ఞః : మూడు లోకాల విషయాలు తెలిసినవాడు, వాల్మీకిః : వాల్మీకి మహర్షి, నారదో వచః : నారదుని వచనాలను, శ్రూయతామ్ : వినబడుగాక (వినండి), ఇతి : అని, చ : మరియు, ఆమంత్ర్య : సంబోధించి, ప్రహృష్టః : ఆనందంతో, వాక్యమ్ : మాటను, అబ్రవీత్ : పలికాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
నారద మహర్షి పలికిన మాటలను విన్న త్రిలోకజ్ఞుడైన వాల్మీకి మహర్షి, “వినండి” అని సంబోధించి ఆనందంతో మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
శ్లోకపాఠం
బహవో దుర్లభాశ్చైవ యే త్వయా కీర్తితా గుణాః ।
మునే వక్ష్యామ్యహం బుద్ధ్వా తైర్యూక్తః శ్రూయతాం నరః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭ ॥
పదం - పదార్థం
బహవః : అనేకులు, దుర్లభాః : దొరకడం కష్టమైనవారు, చ : మరియు, ఏవ : నిజంగా, యే : ఏ గుణాలు/వారు, త్వయా : నీవిచే, కీర్తితాః : చెప్పబడిన, గుణాః : గుణాలు, మునే : ఓ మునీ, వక్ష్యామి : చెబుతాను, అహం : నేను, బుద్ధ్వా : తెలుసుకొని, తైః : ఆ గుణాలతో, యుక్తః : యుక్తుడైన, శ్రూయతాం : వినబడుగాక (వినండి), నరః : ఆ మనిషి
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
నీవు పేర్కొన్న గుణాలు అనేకమూ దొరకడం కష్టమైనవే. ఓ మునీ, ఆ గుణాలతో యుక్తుడైన మనిషిని నేను తెలుసుకొని చెబుతాను వినండి.
శ్లోకపాఠం
ఇక్ష్వాకువంశప్రభవో రామో నామ జనైః శ్రుతః ।
నియతాత్మా మహావీర్యో ద్యుతిమాన్ధృతిమాన్వశీ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮ ॥
పదం - పదార్థం
ఇక్ష్వాకువంశప్రభవః : ఇక్ష్వాకు వంశంలో జన్మించినవాడు, రామః : రాముడు, నామ : అనే పేరుతో, జనైః : ప్రజలచే, శ్రుతః : ప్రసిద్ధుడైన, నియతాత్మా : ఆత్మసంయమనం కలిగినవాడు, మహావీర్యః : మహావీరుడైన, ద్యుతిమాన్ : తేజస్సు కలిగినవాడు, ధృతిమాన్ : ధైర్యం/స్థైర్యం కలిగినవాడు, వశీ : ఇంద్రియనిగ్రహం కలిగినవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఇక్ష్వాకు వంశంలో జన్మించి “రాముడు” అని ప్రజలలో ప్రసిద్ధుడైన ఆయన, ఆత్మసంయమనం, మహావీరత్వం, తేజస్సు, ధైర్యం, ఇంద్రియనిగ్రహం కలిగినవాడు.
శ్లోకపాఠం
బుద్ధిమాన్నీతిమాన్వాగ్మీ శ్రీమాన్ శత్రునిబర్హణః ।
విపులాంసో మహాబాహుః కంబుగ్రీవో మహాహనుః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౯ ॥
పదం - పదార్థం
బుద్ధిమాన్ : బుద్ధి కలిగినవాడు, నీతిమాన్ : నీతి తెలిసినవాడు, వాగ్మీ : వాక్కులో నిపుణుడు, శ్రీమాన్ : శ్రీ/ఐశ్వర్యంతో ఉన్నవాడు, శత్రునిబర్హణః : శత్రువులను సంహరించేవాడు, విపులాంసః : విశాల భుజసంధులు/భుజాలు కలిగినవాడు, మహాబాహుః : మహా భుజాలు కలిగినవాడు, కంబుగ్రీవః : శంఖంలాంటి కంఠం కలిగినవాడు, మహాహనుః : గొప్ప దవడ/హను కలిగినవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన బుద్ధిమంతుడు, నీతిమంతుడు, వాగ్మి, శ్రీమంతుడు, శత్రుసంహారకుడు; విశాల భుజసంధులు, మహాభుజాలు, శంఖంలాంటి కంఠం, గొప్ప హను కలిగినవాడు.
శ్లోకపాఠం
మహోరస్కో మహేష్వాసో గూఢజత్రురరిందమః ।
ఆజానుబాహుః సుశిరాః సులలాటః సువిక్రమః ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౦ ॥
పదం - పదార్థం
మహోరస్కః : విశాల వక్షస్థలం కలిగినవాడు, మహేష్వాసః : గొప్ప ధనుర్ధరుడు, గూఢజత్రుః : దృఢమైన కంఠమూల/భుజసంధి కలిగినవాడు, అరిందమః : శత్రువులను నాశనం చేసేవాడు, ఆజానుబాహుః : మోకాళ్ల వరకు చాపిన చేతులు కలిగినవాడు, సుశిరాః : శుభ్రమైన/చక్కని శిరస్సు కలిగినవాడు, సులలాటః : శోభాయమాన నుదురు కలిగినవాడు, సువిక్రమః : అద్భుత పరాక్రమం కలిగినవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన విశాల వక్షస్థలం కలవాడు, గొప్ప ధనుర్ధరుడు, దృఢ నిర్మాణం కలవాడు, శత్రునాశకుడు; మోకాళ్ల వరకు చాపిన చేతులు, శుభ్రమైన శిరస్సు, శోభాయమాన నుదురు, అద్భుత పరాక్రమం కలిగినవాడు.
శ్లోకపాఠం
సమః సమవిభక్తాఙ్గః స్నిగ్ధవర్ణః ప్రతాపవాన్ ।
పీనవక్షా విశాలాక్షో లక్ష్మీవాన్ శుభలక్షణః ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౧ ॥
పదం - పదార్థం
సమః : సమమైన దేహమానం కలవాడు, సమవిభక్తాఙ్గః : అవయవాలు సమాన నిష్పత్తిలో ఉన్నవాడు, స్నిగ్ధవర్ణః : స్నిగ్ధమైన కాంతివర్ణం కలవాడు, ప్రతాపవాన్ : తేజస్సు/ప్రతాపం కలవాడు, పీనవక్షా : పుష్టమైన వక్షస్థలం కలవాడు, విశాలాక్షః : విశాల నేత్రాలు కలవాడు, లక్ష్మీవాన్ : శోభ/శ్రీ కలవాడు, శుభలక్షణః : శుభలక్షణాలతో యుక్తుడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన దేహమానం సమంగా ఉండి, అవయవాలు సమాన నిష్పత్తిలో ఉండేవి; కాంతివర్ణంతో, ప్రతాపంతో యుక్తుడై, పుష్టమైన వక్షస్థలంతో, విశాల నేత్రాలతో, శ్రీశోభతో, శుభలక్షణాలతో కూడినవాడు.
శ్లోకపాఠం
ధర్మజ్ఞః సత్యసంధశ్చ ప్రజానాం చ హితే రతః ।
యశస్వీ జ్ఞానసంపన్నః శుచిర్వశ్యః సమాధిమాన్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౨ ॥
పదం - పదార్థం
ధర్మజ్ఞః : ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సత్యసంధః : సత్యానికి కట్టుబడినవాడు, ప్రజానాం : ప్రజల పట్ల, చ : మరియు, హితే రతః : హితంలో ఆసక్తిగలవాడు, యశస్వీ : యశస్సు కలవాడు, జ్ఞానసంపన్నః : జ్ఞానంతో సంపన్నుడు, శుచిః : పవిత్రుడు, వశ్యః : వశపడే స్వభావం కలవాడు, సమాధిమాన్ : సమాధి గుణం కలవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన ధర్మాన్ని తెలిసి, సత్యానికి కట్టుబడి, ప్రజల హితానికే ఆసక్తి గలవాడు; యశస్సుతో, జ్ఞానంతో సంపన్నుడై, పవిత్రుడై, సౌమ్యంగా వశపడే స్వభావంతో, సమాధి గుణంతో కూడినవాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రజాపతిసమః శ్రీమాన్ ధాతా రిపునిషూదనః ।
రక్షితా జీవలోకస్య ధర్మస్య పరిరక్షితా ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౩ ॥
పదం - పదార్థం
ప్రజాపతిసమః : ప్రజాపతి (బ్రహ్మ) వంటి వాడు, శ్రీమాన్ : శ్రీ/శోభ కలవాడు, ధాతా : ధారకుడు/పోషకుడు, రిపునిషూదనః : శత్రువులను సంహరించేవాడు, రక్షితా : రక్షకుడు, జీవలోకస్య : జీవుల లోకాన్ని, ధర్మస్య : ధర్మాన్ని, పరిరక్షితా : పూర్తిగా కాపాడేవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన ప్రజాపతి వంటి మహిమ కలవాడు, శ్రీశోభతో యుక్తుడు; లోకాన్ని ధారించి పోషించేవాడు, శత్రునాశకుడు; జీవలోకానికి రక్షకుడై, ధర్మాన్ని పూర్తిగా పరిరక్షించేవాడు.
శ్లోకపాఠం
రక్షితా స్వస్య ధర్మస్య స్వజనస్య చ రక్షితా ।
వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞో ధనుర్వేదే చ నిష్ఠితః ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౪ ॥
పదం - పదార్థం
రక్షితా : రక్షకుడు, స్వస్య ధర్మస్య : తన ధర్మాన్ని, స్వజనస్య : తనవారిని, చ : మరియు, రక్షితా : కాపాడేవాడు, వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞః : వేదాలు–వేదాంగాల తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, ధనుర్వేదే : ధనుర్వేదంలో, చ : కూడా, నిష్ఠితః : స్థిరంగా నిలిచినవాడు/నిపుణుడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన తన ధర్మాన్ని కాపాడేవాడు, తనవారిని కూడా రక్షించేవాడు; వేదాలు మరియు వేదాంగాల తత్త్వాన్ని తెలిసి, ధనుర్వేదంలో కూడా నిష్ఠతో నిపుణుడైనవాడు.
శ్లోకపాఠం
సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞః స్మృతిమాన్ప్రతిభానవాన్ ।
సర్వలోకప్రియః సాధు: అదీనాత్మా విచక్షణః ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౫ ॥
పదం - పదార్థం
సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞః : సమస్త శాస్త్రార్థాల తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, స్మృతిమాన్ : జ్ఞాపకశక్తి కలవాడు, ప్రతిభానవాన్ : ప్రతిభ కలవాడు, సర్వలోకప్రియః : సమస్త లోకాలకు ప్రియుడు, సాధుః : సజ్జనుడు, అదీనాత్మా : దీనత్వం లేని (ధైర్యస్వభావం) కలవాడు, విచక్షణః : వివేచనాశక్తి గలవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆయన సమస్త శాస్త్రాల అర్థతత్త్వాన్ని తెలిసి, జ్ఞాపకశక్తి మరియు ప్రతిభతో యుక్తుడై, సమస్త లోకాలకు ప్రియుడై, సజ్జనుడై, దీనత్వం లేని ధైర్యస్వభావంతో, వివేచనాశక్తి గలవాడై ఉన్నాడు.
శ్లోకపాఠం
సర్వదాభిగతః సద్భిః సముద్ర ఇవ సింధుభిః ।
ఆర్యః సర్వసమశ్చైవ సదైవ ప్రియదర్శనః ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౬ ॥
పదం - పదార్థం
సర్వదాభిగతః : ప్రతి దిక్కున వచ్చిన, సద్భిః : మంచి వ్యక్తులచే, సముద్రః : సముద్రంలా విశాలంగా/అన్నదిక్కులలో, ఇవ : ఇలా, సింధుభిః : సముద్రములు వంటి, ఆర్యః : ఆర్యుడు/మహానుభావుడు, సర్వసమః : సమస్తంగా, చ : మరియు, ఏవ : నిజంగా, సదైవ : సదా, ప్రియదర్శనః : అందరికీ (ప్రతి మనిషికి) ప్రియంగా కనిపించే వాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
సమస్త చక్కని గుణాలచే, సముద్రంలా విశాలమైన, సమస్త దిక్కుల్లో మంచివారి హృదయాలలో నిలిచేలా ఉండి, నిత్యప్రియుడుగా కనబడే ఆ వ్యక్తి ఎవరు?
శ్లోకపాఠం
స చ సర్వగుణోపేతః కౌసల్యానందవర్ధనః ।
సముద్ర ఇవ గాంభీర్యే ధైర్యేణ హిమవానివ ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౭ ॥
పదం - పదార్థం
సః : అతడు, చ : మరియు, సర్వగుణోపేతః : సమస్త గుణాలతో సంపన్నుడైనవాడు, కౌసల్యానందవర్ధనః : కౌసల్యా దేవికి ఆనందాన్ని వృద్ధిచేసే వాడు, సముద్రః : సముద్రంలా, ఇవ : వలె, గాంభీర్యే : గాంభీర్యంలో, ధైర్యేణ : ధైర్యంలో, హిమవాన్ : హిమాలయంలా, ఇవ : వలె
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అతడు సమస్త గుణాలతో సంపన్నుడై, కౌసల్యా దేవికి ఆనందాన్ని కలిగించే వాడై ఉన్నాడు. గాంభీర్యంలో సముద్రంలా, ధైర్యంలో హిమాలయంలా ఉన్నాడు.
శ్లోకపాఠం
విష్ణునా సదృశో వీర్యే సోమవత్ ప్రియదర్శనః ।
కాలాగ్ని సదృశః క్రోధే క్షమయా పృథివీ సమః ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౮ ॥
పదం - పదార్థం
విష్ణునా : విష్ణువుతో, సదృశః : సమానమైన, వీర్యే : వీర్యంలో, సోమవత్ : చంద్రునివలె, ప్రియదర్శనః : ప్రియంగా దర్శనమిచ్చే వాడు, కాలాగ్ని : కాలాగ్నివలె, సదృశః : సమానమైన, క్రోధే : క్రోధంలో, క్షమయా : క్షమలో, పృథివీ : భూమిలా, సమః : సమానమైనవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
వీర్యంలో విష్ణువుతో సమానుడై, దర్శనంలో చంద్రునివలె ప్రియంగా ఉండి, క్రోధంలో కాలాగ్నివలె ఉగ్రుడై, క్షమలో భూమిలా సహనంతో ఉన్నవాడు.
శ్లోకపాఠం
ధనదేన సమస్త్యాగే సత్యే ధర్మ ఇవాపరః ।
తమేవం గుణసంపన్నం రామం సత్యపరాక్రమమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౧౯ ॥
పదం - పదార్థం
ధనదేన : కుబేరునివలె, సమస్త్యాగే : దానంలో, సత్యే : సత్యంలో, ధర్మః : ధర్మంలా, ఇవ : వలె, అపరః : మరొకడు, తమ్ : అతనిని, ఏవమ్ : ఈ విధంగా, గుణసంపన్నమ్ : గుణాలతో సంపన్నుడైన, రామమ్ : రామునిని, సత్యపరాక్రమమ్ : సత్యంలో పరాక్రమం కలవాడైన
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
దానంలో కుబేరునివలె, సత్యంలో ధర్మంలా ఉన్నవాడైన రామునిని – ఈ విధంగా గుణాలతో సంపన్నుడై, సత్యంలో పరాక్రమం కలవాడిగా ఉన్నవాడని (వర్ణించాడు).
శ్లోకపాఠం
జ్యేష్ఠం శ్రేష్ఠగుణైర్యుక్తం ప్రియం దశరథస్య సుతమ్ ।
ప్రకృతీనాం హితైర్యుక్తం ప్రకృతిప్రియకామ్యయా ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౦ ॥
పదం - పదార్థం
జ్యేష్ఠమ్ : పెద్దవాడైన, శ్రేష్ఠగుణైః : శ్రేష్ఠమైన గుణాలతో, యుక్తమ్ : యుక్తుడైన, ప్రియమ్ : ప్రియుడైన, దశరథస్య : దశరథుని, సుతమ్ : కుమారుడిని, ప్రకృతీనాం : ప్రజల యొక్క, హితైః : హితాలతో, యుక్తమ్ : యుక్తుడైన, ప్రకృతిప్రియకామ్యయా : ప్రజలకు ప్రియంగా ఉండాలని కోరుతూ
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
దశరథునికి పెద్దవాడైన, శ్రేష్ఠ గుణాలతో యుక్తుడైన, ప్రజల హితానికి అనుకూలుడై ప్రజలకు ప్రియంగా ఉండాలని కోరబడిన రామునిని (దశరథుడు యువరాజుగా అభిషేకించాలనుకున్నాడు).
శ్లోకపాఠం
యౌవరాజ్యేన సంయోక్తుం ఐచ్ఛత్ ప్రీత్యా మహీపతిః ।
తస్యాభిషేక సంభారాన్ దృష్ట్వా వ్యథితా కైకయీ ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౧ ॥
పదం - పదార్థం
యౌవరాజ్యేన : యువరాజ్యంతో, సంయోక్తుం : నియమించడానికి, ఐచ్ఛత్ : కోరాడు, ప్రీత్యా : ప్రేమతో, మహీపతిః : రాజు (దశరథుడు), తస్యాభిషేకసంభారాన్ : అతని అభిషేకానికి సిద్ధం చేసిన ఏర్పాట్లను, దృష్ట్వా : చూసి, వ్యథితా : కలత చెందినది, కైకయీ : కైకేయి
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రాజైన దశరథుడు ప్రేమతో రామునిని యువరాజుగా నియమించాలని కోరాడు. ఆ అభిషేకానికి సిద్ధం చేసిన ఏర్పాట్లను చూసి కైకేయి కలత చెందింది.
శ్లోకపాఠం
పూర్వం దత్తవరా దేవీ వరమేనం అయాచత ।
వివాసనం చ రామస్య భరతస్యాభిషేచనమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౨ ॥
పదం - పదార్థం
పూర్వం : ముందుగా, దత్తవరా : వరాలు పొందిన, దేవీ : రాణి, వరమ్ : వరాన్ని, ఏనం : ఇదే (ఈ వరాన్ని), అయాచత : కోరింది, వివాసనం : వనవాసానికి పంపడం, చ : మరియు, రామస్య : రామునికి సంబంధించిన, భరతస్య : భరతునికి సంబంధించిన, అభిషేచనమ్ : అభిషేకం / రాజాభిషేకం
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ముందుగా వరాలు పొందిన ఆ రాణి, అదే వరంగా రామునికి వనవాసం కల్పించడాన్ని, భరతునికి రాజాభిషేకం చేయడాన్ని కోరింది.
శ్లోకపాఠం
స సత్యవచనాద్రాజా ధర్మపాశేన సంయతః ।
వివాసయామాస సుతం రామం దశరథః ప్రియమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౩ ॥
పదం - పదార్థం
సః : అతడు, సత్యవచనాత్ : సత్యవచనము కారణంగా, రాజా : రాజు, ధర్మపాశేన : ధర్మబంధంతో, సంయతః : బద్ధుడై ఉన్నవాడు, వివాసయామాస : వనవాసానికి పంపాడు, సుతం : కుమారునిని, రామం : రామునిని, దశరథః : దశరథుడు, ప్రియమ్ : అత్యంత ప్రియమైనవాడిని
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
సత్యవచనానికి బద్ధుడై, ధర్మబంధంలో నిలిచిన రాజైన దశరథుడు, తనకు అత్యంత ప్రియమైన కుమారుడైన రామునిని వనవాసానికి పంపాడు.
శ్లోకపాఠం
స జగామ వనం వీరః ప్రతిజ్ఞామ్ అనుపాలయన్ ।
పితుర్వచన నిర్దేశాత్ కైకేయ్యాః ప్రియకారణాత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౪ ॥
పదం - పదార్థం
సః : అతడు, జగామ : వెళ్లాడు, వనం : అడవికి, వీరః : వీరుడైనవాడు, ప్రతిజ్ఞామ్ : ప్రతిజ్ఞను, అనుపాలయన్ : కాపాడుతూ/పాలిస్తూ, పితుః : తండ్రి యొక్క, వచన : మాట, నిర్దేశాత్ : ఆదేశం వల్ల, కైకేయ్యాః : కైకేయి యొక్క, ప్రియకారణాత్ : ప్రీతికోసం/సంతోషం కలిగించేందుకు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
తండ్రి మాటకు కట్టుబడి, కైకేయి సంతోషం కోసం తన ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకుంటూ, వీరుడైన రాముడు అడవికి వెళ్లాడు.
శ్లోకపాఠం
తం వ్రజంతం ప్రియో భ్రాతా లక్ష్మణోనుజగామ హ ।
స్నేహాద్వినయసంపన్నః సుమిత్రానందవర్ధనః ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౫ ॥
పదం - పదార్థం
తం : అతనిని, వ్రజంతం : వెళ్లుచున్నవాడిని, ప్రియః : ప్రియమైన, భ్రాతా : సోదరుడు, లక్ష్మణః : లక్ష్మణుడు, అనుజగామ : అనుసరించాడు, హ : అని (కథనార్థక పదం), స్నేహాత్ : స్నేహంతో, వినయసంపన్నః : వినయంతో సంపన్నుడైన, సుమిత్రా : సుమిత్రా దేవికి సంబంధించిన, ఆనందవర్ధనః : ఆనందాన్ని వృద్ధిచేసే వాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అడవికి వెళ్తున్న రామునిని అతనికి అత్యంత ప్రియమైన సోదరుడైన లక్ష్మణుడు అనుసరించాడు. స్నేహంతో, వినయంతో సంపన్నుడై, సుమిత్రా దేవికి ఆనందాన్ని కలిగించే వాడైన లక్ష్మణుడు అతని వెంట నడిచాడు.
శ్లోకపాఠం
భ్రాతరం దయితో భ్రాతుః సౌభ్రాత్రమ్ అనుదర్శయన్ ।
రామస్య దయితా భార్యా నిత్యం ప్రాణసమాహితా ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౬ ॥
పదం - పదార్థం
భ్రాతరం : సోదరునిని, దయితః : ప్రియమైనవాడు, భ్రాతుః : సోదరునికి చెందిన, సౌభ్రాత్రమ్ : సోదర ప్రేమను, అనుదర్శయన్ : ప్రదర్శిస్తూ, రామస్య : రామునికి చెందిన, దయితా : అత్యంత ప్రియమైన, భార్యా : భార్య, నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ, ప్రాణసమాహితా : ప్రాణాలతో సమానంగా అంకితమైనది
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
సోదరునికి సోదరుడైన లక్ష్మణుడు సోదర ప్రేమను ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నాడు. రామునికి అత్యంత ప్రియమైన భార్య అయిన సీత, ఎల్లప్పుడూ తన ప్రాణాలతో సమానంగా అతనికి అంకితమై ఉంది.
శ్లోకపాఠం
జనకస్య కులే జాతా దేవమాయేవ నిర్మితా ।
సర్వలక్షణసంపన్నా నారీణాముత్తమా వధూః ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౭ ॥
పదం - పదార్థం
జనకస్య : జనకునికి చెందిన, కులే : వంశంలో, జాతా : జన్మించినది, దేవమాయా : దైవ మాయచే, ఇవ : వలె, నిర్మితా : నిర్మించబడినది, సర్వలక్షణసంపన్నా : సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపన్నమైనది, నారీణామ్ : స్త్రీలలో, ఉత్తమా : అత్యుత్తమమైనది, వధూః : వధువు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
జనకుని వంశంలో జన్మించిన సీత, దైవమాయచే నిర్మించబడినదిలా అనిపించేలా, సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపన్నమైన, స్త్రీలలో అత్యుత్తమమైన వధువుగా ఉన్నది.
శ్లోకపాఠం
సీతాప్యనుగతా రామం శశినం రోహిణీ యథా ।
పౌరైరనుగతో దూరం పిత్రా దశరథేన చ ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౮ ॥
పదం - పదార్థం
సీతా : సీత, అపి : కూడా, అనుగతా : అనుసరించింది, రామం : రామునిని, శశినం : చంద్రునిని, రోహిణీ : రోహిణి నక్షత్రంలా, యథా : వలె, పౌరైః : పట్టణవాసులచే, అనుగతః : అనుసరించబడినవాడు, దూరమ్ : కొంత దూరం వరకు, పిత్రా : తండ్రిచే, దశరథేన : దశరథునిచే, చ : మరియు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
జనకుని వంశంలో జన్మించిన సీత, దైవమాయచే నిర్మించబడినదిలా అనిపించేలా, సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపన్నమైన, స్త్రీలలో అత్యుత్తమమైన వధువుగా ఉన్నది.చంద్రునిని రోహిణి నక్షత్రం అనుసరించినట్లే, సీత కూడా రామునిని అనుసరించింది. పట్టణవాసులు మరియు తండ్రైన దశరథుడు కూడా కొంత దూరం వరకు రాముని వెంట నడిచారు.
శ్లోకపాఠం
శృంగిబేరపురే సూతం గంగాకూలే వ్యసర్జయత్ ।
గుహమాసాద్య ధర్మాత్మా నిషాదాధిపతిం ప్రియమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౨౯ ॥
పదం - పదార్థం
శృంగిబేరపురే : శృంగిబేరపురంలో, సూతమ్ : సారథిని, గంగాకూలే : గంగానది ఒడ్డున, వ్యసర్జయత్ : విడిచిపెట్టాడు, గుహమ్ : గుహునిని, ఆసాద్య : చేరుకొని, ధర్మాత్మా : ధర్మస్వరూపుడైనవాడు, నిషాదాధిపతిమ్ : నిషాదుల అధిపతిని, ప్రియమ్ : ప్రియుడైనవాడిని
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శృంగిబేరపురంలో గంగానది ఒడ్డున సారథిని విడిచిపెట్టిన ధర్మాత్ముడైన రాముడు, అక్కడ నిషాదుల అధిపతిగా ఉన్న తన ప్రియుడైన గుహునిని చేరుకున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
గుహేన సహితో రామో లక్ష్మణేన చ సీతయా ।
తే వనేన వనం గత్వా నదీం తీర్థ్వా బహూదకామ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౦ ॥
పదం - పదార్థం
గుహేన : గుహునితో, సహితః : కలిసి, రామః : రాముడు, లక్ష్మణేన : లక్ష్మణునితో, చ : మరియు, సీతయా : సీతతో, తే : వారు, వనేన : అడవిలోనుగా, వనం : అడవిని, గత్వా : వెళ్లి, నదీమ్ : నదిని, తీర్థ్వా : దాటి, బహూదకామ్ : ఎక్కువ నీరు కలిగినదైన
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
గుహునితో కలిసి, లక్ష్మణుడితో మరియు సీతతో కూడి రాముడు అడవిలోనుగా అడవిని దాటి, ఎక్కువ నీరు కలిగిన నదిని దాటాడు.
శ్లోకపాఠం
చిత్రకూటమనుప్రాప్య భరద్వాజస్య శాసనాత్ ।
రమ్యమావసథం కృత్వా రమమాణా వనే త్రయః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౧ ॥
పదం - పదార్థం
చిత్రకూటమ్ : చిత్రకూటానికి, అనుప్రాప్య : చేరుకొని, భరద్వాజస్య : భరద్వాజుని, శాసనాత్ : ఆజ్ఞచేత, రమ్యమ్ : సుందరమైన, ఆవసథమ్ : నివాసస్థలాన్ని, కృత్వా : ఏర్పరచుకొని, రమమాణాః : ఆనందిస్తూ, వనే : అరణ్యంలో, త్రయః : ఆ ముగ్గురు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
భరద్వాజ మహర్షి ఆజ్ఞ ప్రకారం చిత్రకూటానికి చేరిన రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు అరణ్యంలో ఒక సుందరమైన నివాసాన్ని ఏర్పరచుకొని ఆనందంగా నివసించారు.
శ్లోకపాఠం
దేవగంధర్వసంకాశాః తత్ర తే న్యవసన్ సుఖమ్ ।
చిత్రకూటం గతే రామే పుత్రశోకాతురస్తథా ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౨ ॥
పదం - పదార్థం
దేవగంధర్వసంకాశాః : దేవగంధర్వులవంటి కాంతిగలవారు, తత్ర : అక్కడ, తే : వారు, న్యవసన్ : నివసించారు, సుఖమ్ : సుఖంగా, చిత్రకూటమ్ : చిత్రకూటానికి, గతే : వెళ్లినప్పుడు, రామే : రాముడు, పుత్రశోకాతురః : కుమారుని వియోగంతో బాధపడుతున్న, తథా : అట్లే.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
చిత్రకూటంలో రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు దేవగంధర్వుల వలె ప్రకాశిస్తూ సుఖంగా నివసించగా, రాముడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత దశరథుడు కుమారవియోగ శోకంతో తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు.
శ్లోకపాఠం
రాజా దశరథః స్వర్గం జగామ విలపన్ సుతమ్ ।
మృతే తు తస్మిన్ భరతో వసిష్ఠప్రముఖైర్ద్విజైః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౩ ॥
పదం - పదార్థం
రాజా : రాజు, దశరథః : దశరథుడు, స్వర్గమ్ : స్వర్గానికి, జగామ : వెళ్లాడు, విలపన్ : విలపిస్తూ, సుతమ్ : తన కుమారుని తలచుకుంటూ, మృతే : మరణించిన తరువాత, తు : అయితే, తస్మిన్ : అతనిలో, భరతః : భరతుడు, వసిష్ఠప్రముఖైః : వసిష్ఠుడు మొదలైన, ద్విజైః : బ్రాహ్మణులచే.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రాముని తలచుకుంటూ విలపిస్తూ దశరథ మహారాజు స్వర్గానికి చేరాడు. ఆయన మరణానంతరం వసిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులు భరతుడిని ఆశ్రయించారు.
శ్లోకపాఠం
నియుజ్యమానో రాజ్యాయ నైచ్ఛద్రాజ్యం మహాబలః ।
స జగామ వనం వీరో రామపాదప్రసాదకః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౪ ॥
పదం - పదార్థం
నియుజ్యమానః : నియమించబడుతున్నప్పటికీ, రాజ్యాయ : రాజ్యానికి, న : కాదు, ఐచ్ఛత్ : కోరాడు, రాజ్యమ్ : రాజ్యాన్ని, మహాబలః : మహాబలవంతుడు, సః : అతడు, జగామ : వెళ్లాడు, వనమ్ : అరణ్యానికి, వీరః : వీరుడు, రామపాదప్రసాదకః : రాముని పాదప్రసాదాన్ని కోరువాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రాజ్యానికి నియమించబడుతున్నప్పటికీ మహాబలశాలియైన భరతుడు రాజ్యాన్ని కోరలేదు. రాముని పాదప్రసాదాన్ని పొందాలనే భావంతో అతడు అరణ్యానికి వెళ్లాడు.
శ్లోకపాఠం
గత్వా తు స మహాత్మానం రామం సత్యపరాక్రమమ్ ।
అయాచద్ భ్రాతరం రామం ఆర్యభావపురస్కృతః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౫ ॥
పదం - పదార్థం
గత్వా : వెళ్లి, తు : అయితే, సః : అతడు, మహాత్మానం : మహాత్ముడైన, రామమ్ : రాముని, సత్యపరాక్రమమ్ : సత్యవీరుడైన, అయాచత్ : వేడుకున్నాడు, భ్రాతరం : అన్నను, రామమ్ : రాముని, ఆర్యభావపురస్కృతః : ఆర్యధర్మభావాన్ని ముందుంచుకొని.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అరణ్యానికి వెళ్లి, సత్యపరాక్రముడైన మహాత్మ రాముని సమీపించి, ఆర్యధర్మాన్ని ముందుంచుకొని భరతుడు తన అన్న రాముని వేడుకున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
త్వమేవ రాజా ధర్మజ్ఞ ఇతి రామం వచోఽబ్రవీత్ ।
రామోఽపి పరమోదారః సుముఖః సుమహాయశాః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౬ ॥
పదం - పదార్థం
త్వమ్ : నీవే, ఏవ : మాత్రమే, రాజా : రాజువు, ధర్మజ్ఞః : ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, ఇతి : అని, రామమ్ : రామునితో, వచః : మాటను, అబ్రవీత్ : చెప్పాడు, రామః అపి : రాముడుకూడా, పరమోదారః : అత్యంత ఉదారుడైన, సుముఖః : సుందరముఖుడైన, సుమహాయశాః : మహా కీర్తిగలవాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
“నీవే ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన రాజువు” అని భరతుడు రామునితో అన్నాడు. రాముడుకూడా అత్యంత ఉదారుడూ, సుందరముఖుడూ, మహా కీర్తిగలవాడుగా ఉన్నాడు.
శ్లోకపాఠం
న చైచ్ఛత్ పితురాదేశాత్ రాజ్యం రామో మహాబలః ।
పాదుకే చాస్య రాజ్యాయ న్యాసం దత్త్వా పునః పునః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౭ ॥
పదం - పదార్థం
న : కాదు, చ : మరియు, ఐచ్ఛత్ : కోరాడు, పితుః : తండ్రి యొక్క, ఆదేశాత్ : ఆజ్ఞవలన, రాజ్యమ్ : రాజ్యాన్ని, రామః : రాముడు, మహాబలః : మహాబలవంతుడు, పాదుకే : పాదుకలను, చ : మరియు, అస్య : అతని (రాముని), రాజ్యాయ : రాజ్యానికి, న్యాసమ్ : ప్రతీకగా అప్పగింపుగా, దత్త్వా : ఇచ్చి, పునః పునః : మళ్లీ మళ్లీ.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
తండ్రి ఆజ్ఞ ప్రకారమే మహాబలుడైన రాముడు రాజ్యాన్ని కోరలేదు. తన పాదుకలను రాజ్యానికి ప్రతీకగా అప్పగిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ అదే విషయాన్ని స్పష్టం చేశాడు.
శ్లోకపాఠం
నివర్తయామాస తతో భరతం భరతాగ్రజః ।
స కామమనవాప్యైవ రామపాదావుపస్పృశన్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౮ ॥
పదం - పదార్థం
నివర్తయామాస : తిరిగి పంపించాడు, తతః : ఆ తరువాత, భరతమ్ : భరతుని, భరతాగ్రజః : భరతుని అన్నయ్య (రాముడు), సః : అతడు (భరతుడు), కామమ్ : తన కోరికను, అనవాప్య : పొందకుండానే, ఏవ : మాత్రమే, రామపాదౌ : రాముని పాదాలను, ఉపస్పృశన్ : తాకుతూ / శిరస్సుపెట్టి నమస్కరిస్తూ.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అప్పుడు భరతుని అన్నయ్య అయిన రాముడు భరతునిని తిరిగి పంపించాడు. భరతుడు తన కోరిక నెరవేరకుండానే, రాముని పాదాలను శిరస్సుపెట్టి నమస్కరిస్తూ అక్కడి నుంచి వెళ్లాడు.
శ్లోకపాఠం
నందిగ్రామే ఽకరోద్రాజ్యం రామాగమనకాంక్షయా ।
గతే తు భరతే శ్రీమాన్ సత్యసంధో జితేంద్రియః ॥
॥ ౦౦౧.౦౩౯ ॥
పదం - పదార్థం
నందిగ్రామే : నందిగ్రామంలో, అకరోత్ : నిర్వహించాడు / చేసాడు, రాజ్యమ్ : రాజ్యాన్ని, రామాగమనకాంక్షయా : రాముని తిరిగిరావాలనే ఆకాంక్షతో, గతే : వెళ్లిన తరువాత, తు : అయితే, భరతే : భరతుడు, శ్రీమాన్ : శ్రీమంతుడు, సత్యసంధః : సత్యనిష్ఠుడైనవాడు, జితేంద్రియః : ఇంద్రియజయుడైనవాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రాముడు తిరిగి వస్తాడనే ఆకాంక్షతో భరతుడు నందిగ్రామంలో రాజ్యాన్ని నిర్వహించాడు. భరతుడు శ్రీమంతుడూ, సత్యనిష్ఠుడూ, ఇంద్రియజయుడూ అయ్యాడు.
శ్లోకపాఠం
రామస్తు పునరాలక్ష్య నాగరస్య జనస్య చ ।
తత్రాగమనమేకాగ్రో దండకాన్ ప్రవివేశ హ ॥
॥ ౦౦౧.౦౪౦ ॥
పదం - పదార్థం
రామః : రాముడు, తు : అయితే, పునః : మరల, ఆలక్ష్య : గమనించి, నాగరస్య : నగరంలోని, జనస్య : ప్రజల యొక్క, చ : మరియు, తత్ర : అక్కడ, ఆగమనమ్ : రాకను, ఏకాగ్రః : ఏకాగ్రచిత్తుడై, దండకాన్ : దండకారణ్యాన్ని, ప్రవివేశ : ప్రవేశించాడు, హ : (కావ్యప్రయోగ ఉపసర్గ).
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
నగర ప్రజల పరిస్థితిని మరల గమనించిన రాముడు, అక్కడికి తిరిగి వెళ్లాలనే ఆలోచనను విడిచి, ఏకాగ్రచిత్తుడై దండకారణ్యంలో ప్రవేశించాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రవిశ్య తు మహారణ్యం రామో రాజీవలోచనః ।
విరాధం రాక్షసం హత్వా శరభంగం దదర్శ హ ॥
॥ ౦౦౧.౦౪౧ ॥
పదం - పదార్థం
ప్రవిశ్య : ప్రవేశించి, తు : అయితే, మహారణ్యం : మహా అరణ్యాన్ని, రామః : రాముడు, రాజీవలోచనః : కమల నేత్రుడైన, విరాధమ్ : విరాధుని, రాక్షసమ్ : రాక్షసుని, హత్వా : సంహరించి, శరభంగమ్ : శరభంగ మహర్షిని, దదర్శ : దర్శించాడు, హ : (కావ్యపూరణార్థకం).
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
మహా అరణ్యంలో ప్రవేశించిన కమల నేత్రుడైన రాముడు, విరాధుడు అనే రాక్షసుని సంహరించి, శరభంగ మహర్షిని దర్శించాడు.
శ్లోకపాఠం
సుతీక్ష్ణం చాప్యగస్త్యం చ అగస్త్యభ్రాతరం తథా ।
అగస్త్యవచనాచ్చైవ జగ్రాహైంద్రం శరాసనమ్ ॥
॥ ౦౫౩.౦౪౨ ॥
పదం - పదార్థం
సుతీక్ష్ణమ్ : సుతీక్ష్ణ మునిని, చ : మరియు, అపి : కూడా, అగస్త్యమ్ : అగస్త్య మునిని, చ : మరియు, అగస్త్యభ్రాతరం : అగస్త్యుని సహోదరుని, తథా : అలాగే, అగస్త్యవచనాత్ : అగస్త్యుని ఆజ్ఞవలన, చ : మరియు, ఏవ : నిజంగా, జగ్రాహ : స్వీకరించాడు, ఐంద్రం : ఇంద్రునికి చెందిన, శరాసనమ్ : ధనుస్సును.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రాముడు సుతీక్ష్ణుని, అగస్త్యుని, అలాగే అగస్త్యుని సహోదరుని దర్శించాడు. అగస్త్యుని ఆజ్ఞచేతనే, ఇంద్రునికి చెందిన ధనుస్సును స్వీకరించాడు.
శ్లోకపాఠం
ఖడ్గం చ పరమప్రీతః తూనీ చాక్షయసాయకే ।
వసతస్తస్య రామస్య వనే వనచరైః సహ ॥
॥ ౦౫౩.౦౪౩ ॥
పదం - పదార్థం
ఖడ్గమ్ : ఖడ్గాన్ని, చ : మరియు, పరమప్రీతః : అత్యంత ఆనందంతో, తూనీ : బాణాల తూనీని, చ : మరియు, అక్షయసాయకే : అంతులేని బాణాలు కలిగినవైన, వసతః : నివసిస్తున్న, తస్య : అతని, రామస్య : రాముని, వనే : అడవిలో, వనచరైః : వనవాసులతో, సహ : కలిసి.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అత్యంత ఆనందంతో రాముడు ఖడ్గాన్ని, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలు కలిగిన తూనీని స్వీకరించాడు. అడవిలో వనవాసులతో కలిసి నివసిస్తున్న అతనికి అవి తోడయ్యాయి.
శ్లోకపాఠం
ఋషయోభ్యాగమన్ సర్వే వధాయాసురరాక్షసామ్ ।
స తేషాం ప్రతిశుశ్రావ రాక్షసానాం తథా వనే ॥
॥ ౦౫౩.౦౪౪ ॥
పదం - పదార్థం
ఋషయః : ఋషులు, అభ్యాగమన్ : వచ్చారు, సర్వే : అందరూ, వధాయ : సంహారార్థం, అసురరాక్షసామ్ : అసురులూ రాక్షసులూ అయినవారి, సః : అతడు (రాముడు), తేషామ్ : వారి, ప్రతి : పట్ల, శుశ్రావ : వినాడు, రాక్షసానామ్ : రాక్షసుల గురించి, తథా : అలాగే, వనే : అడవిలో.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అసురులూ రాక్షసులూ సంహరించబడవలసిందిగా, అన్ని ఋషులూ రాముని వద్దకు వచ్చారు. అడవిలో ఉన్న రాక్షసుల గురించి వారి విజ్ఞప్తిని రాముడు విన్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రతిజ్ఞాతశ్చ రామేణ వధః సంయతి రాక్షసామ్ ।
ఋషీణామగ్నికల్పానాం దండకారణ్యవాసినామ్ ॥
॥ ౦౫౩.౦౪౫ ॥
పదం - పదార్థం
ప్రతిజ్ఞాతః : ప్రతిజ్ఞ చేయబడింది, చ : మరియు, రామేణ : రామునిచేత, వధః : సంహారం, సంయతి : యుద్ధంలో, రాక్షసామ్ : రాక్షసుల, ఋషీణామ్ : ఋషులైన, అగ్నికల్పానామ్ : అగ్నివలె తేజస్సు కలిగినవారి, దండకారణ్యవాసినామ్ : దండకారణ్యంలో నివసించేవారి.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
దండకారణ్యంలో నివసించే, అగ్నివలె తేజస్సు గల ఋషుల కోసం, యుద్ధంలో రాక్షసులను సంహరిస్తానని రాముడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
శ్లోకపాఠం
తేన తత్రైవ వసతా జనస్థాన నివాసినీ ।
విరూపితా శూర్పణఖా రాక్షసీ కామరూపిణీ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౪౬ ॥
పదం - పదార్థం
తేన : అతనిచేత; తత్రైవ : అక్కడే; వసతా : నివసిస్తూ ఉన్న; జనస్థాన నివాసినీ : జనస్థానంలో నివసించే ఆమె; విరూపితా : వికృతరూపం చేయబడినది; శూర్పణఖా : శూర్పణఖ; రాక్షసీ : రాక్షసి; కామరూపిణీ : ఇష్టమైన రూపం ధరించగలది
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అక్కడే జనస్థానంలో నివసిస్తూ ఉన్న, ఇష్టమైన రూపం ధరించగల రాక్షసి శూర్పణఖను రాముడు వికృతరూపంగా చేశాడు.
శ్లోకపాఠం
తతః శూర్పణఖా వాక్యాత్ ఉద్యుక్తాన్ సర్వరాక్షసాన్ ।
ఖరం త్రిశిరసం చైవ దూషణం చైవ రాక్షసమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౪౭ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత; శూర్పణఖా వాక్యాత్ : శూర్పణఖ మాటల వల్ల; ఉద్యుక్తాన్ : ప్రేరేపింపబడిన; సర్వరాక్షసాన్ : సమస్త రాక్షసులను; ఖరం : ఖరుడిని; త్రిశిరసం : త్రిశిరుడిని; చైవ : అలాగే; దూషణం : దూషణుడిని; రాక్షసమ్ : రాక్షసుడిని
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత శూర్పణఖ మాటల వల్ల ప్రేరేపింపబడి, ఖరుడు, త్రిశిరుడు, దూషణుడు సహా సమస్త రాక్షసులు ఉద్యమించారు.
శ్లోకపాఠం
నిజఘాన రణే రామః తేషాం చైవ పాదానుగాన్ ।
వనే తస్మిన్ నివసతా జనస్థాన నివాసినామ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౪౮ ॥
పదం - పదార్థం
నిజఘాన : సంహరించాడు; రణే : యుద్ధంలో; రామః : రాముడు; తేషాం : వారిని; చైవ : అలాగే; పాదానుగాన్ : అనుచరులను; వనే : అరణ్యంలో; తస్మిన్ : ఆ అరణ్యంలో; నివసతా : నివసిస్తున్న; జనస్థాన నివాసినామ్ : జనస్థాన నివాసులైనవారి
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ జనస్థాన అరణ్యంలో నివసిస్తున్న రాక్షసులను, వారి అనుచరులతో సహా, రాముడు యుద్ధంలో సంహరించాడు.
శ్లోకపాఠం
నిజఘాన రణే రామః తేషాం చైవ పాదానుగాన్ ।
వనే తస్మిన్ నివసతా జనస్థాన నివాసినామ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౪౮ ॥
పదం - పదార్థం
నిజఘాన : సంహరించాడు; రణే : యుద్ధంలో; రామః : రాముడు; తేషాం : వారిని; చైవ : అలాగే; పాదానుగాన్ : అనుచరులను; వనే : అరణ్యంలో; తస్మిన్ : ఆ అరణ్యంలో; నివసతా : నివసిస్తున్న; జనస్థాన నివాసినామ్ : జనస్థాన నివాసులైనవారి
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ జనస్థాన అరణ్యంలో నివసిస్తున్న రాక్షసులను, వారి అనుచరులతో సహా, రాముడు యుద్ధంలో సంహరించాడు.
శ్లోకపాఠం
రాక్షసాం నిహతాన్యాసన్ సహస్రాణి చతుర్దశ ।
తతో జ్ఞాతివధం శ్రుత్వా రావణః క్రోధమూర్ఛితః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౪౯ ॥
పదం - పదార్థం
రాక్షసాం : రాక్షసులలో; నిహతాని : హతమైనవి; ఆసన్ : అయ్యాయి; సహస్రాణి : వేల సంఖ్యలో; చతుర్దశ : పద్నాలుగు; తతః : ఆ తరువాత; జ్ఞాతివధం : బంధువుల వధను; శ్రుత్వా : విని; రావణః : రావణుడు; క్రోధమూర్ఛితః : కోపావేశానికి లోనైనవాడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అలా పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు హతమయ్యారు. తమ బంధువుల వధను విని రావణుడు తీవ్రమైన కోపావేశానికి లోనయ్యాడు.
శ్లోకపాఠం
సహాయం వరయామాస మారీచం నామ రాక్షసమ్ ।
వార్యమానః సుబహుశః మారీచేన స రావణః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫౦ ॥
పదం - పదార్థం
సహాయం : సహాయాన్ని; వరయామాస : కోరుకున్నాడు; మారీచం : మారీచుడిని; నామ : అనే పేరుగల; రాక్షసమ్ : రాక్షసుడిని; వార్యమానః : నిరోధింపబడుతూ; సుబహుశః : అనేకసార్లు; మారీచేన : మారీచుడిచేత; స : ఆ; రావణః : రావణుడు
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అప్పుడు రావణుడు మారీచుడనే రాక్షసుణ్ణి సహాయానికి కోరాడు; మారీచుడు అనేకసార్లు అడ్డుకున్నప్పటికీ రావణుడు ఆ ప్రయత్నాన్ని కొనసాగించాడు.
శ్లోకపాఠం
న విరోధో బలవతా క్షమో రావణ తేన తే ।
అనాదృత్య తు తద్వాక్యం రావణః కాలచోదితః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫౧ ॥
పదం - పదార్థం
న : కాదు, విరోధః : శత్రుత్వం, బలవతా : బలవంతునితో, క్షమః : తగినది, రావణ : ఓ రావణా, తేన : అతనిచేత, తే : నీకు, అనాదృత్య : పట్టించుకోకుండా, తు : కానీ, తత్ వాక్యం : ఆ మాటను, రావణః : రావణుడు, కాలచోదితః : కాలప్రేరణతో.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
బలవంతుడైనవాడితో శత్రుత్వం చేయడం తగినది కాదు అని చెప్పినా, ఆ మాటను పట్టించుకోకుండా కాలప్రేరణకు లోబడి రావణుడు ముందుకు సాగాడు.
శ్లోకపాఠం
జగామ సహ మారీచః తస్య ఆశ్రమపదం తదా ।
తేన మాయావినా దూరమ్ అపవాహ్య నుపాత్మజౌ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫౨ ॥
పదం - పదార్థం
జగామ : వెళ్లాడు, సహ మారీచః : మారీచునితో కలిసి, తస్య : అతని, ఆశ్రమపదం : ఆశ్రమస్థలం, తదా : అప్పుడు, తేన : అతనిచేత, మాయావినా : మాయావంతుడైనవాడితో, దూరమ్ : దూరంగా, అపవాహ్య : మళ్లించి తీసుకుపోయి, నుపాత్మజౌ : దశరథుని కుమారులను (రామలక్ష్మణులను).
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అప్పుడు రావణుడు మారీచునితో కలిసి ఆ ఆశ్రమప్రదేశానికి వెళ్లాడు. మాయాశక్తితో రామలక్ష్మణులను దూరంగా మళ్లించాడు.
శ్లోకపాఠం
జహార భార్యాం రామస్య గృధ్రం హత్వా జటాయుషమ్ ।
గృధ్రం చ నిహతం దృష్ట్వా హృతాం శ్రుత్వా చ మైథిలీమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫౩ ॥
పదం - పదార్థం
జహార : అపహరించాడు, భార్యాం : భార్యను, రామస్య : రాముని, గృధ్రం : గద్దను, హత్వా : సంహరించి, జటాయుషమ్ : జటాయువును, గృధ్రం : ఆ గద్దను, చ : మరియు, నిహతం : హతమైనదిగా, దృష్ట్వా : చూచి, హృతాం : అపహరింపబడిందని, శ్రుత్వా : విని, చ : మరియు, మైథిలీమ్ : మైథిలిని (సీతను).
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రాముని భార్యను అపహరించాడు. అడ్డుపడిన జటాయువును సంహరించాడు. హతమైన గద్దను చూచి, మైథిలి అపహరణ జరిగిందని తెలిసింది.
శ్లోకపాఠం
రాఘవః శోకసంతప్తః విలలాప ఆకులేంద్రియః ।
తతః తేనైవ శోకేన గృధ్రం దగ్ధ్వా జటాయుషమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫౪ ॥
పదం - పదార్థం
రాఘవః : రాఘవుడు, శోకసంతప్తః : శోకంతో దగ్ధుడై, విలలాప : విలపించాడు, ఆకులేంద్రియః : అశాంతమైన ఇంద్రియాలతో, తతః : ఆ తర్వాత, తేనైవ : అదే, శోకేన : శోకంతోనే, గృధ్రం : గద్దను, దగ్ధ్వా : దహనం చేసి, జటాయుషమ్ : జటాయువును.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శోకంతో తల్లడిల్లిన రాఘవుడు అశాంతమైన ఇంద్రియాలతో విలపించాడు. ఆ శోకంలోనే జటాయువుకు దహనక్రియలు నిర్వహించాడు.
శ్లోకపాఠం
మార్గమాణః వనే సీతాం రాక్షసం సందదర్శ హ ।
కబంధం నామ రూపేణ వికృతం ఘోరదర్శనమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౫౫ ॥
పదం - పదార్థం
మార్గమాణః : వెదుకుతూ, వనే : అడవిలో, సీతాం : సీతను, రాక్షసం : రాక్షసుణ్ని, సందదర్శ : చూశాడు, హ : నిజంగా, కబంధం : కబంధుడు, నామ : అనే పేరుతో, రూపేణ : రూపంతో, వికృతం : వికృతమైన, ఘోరదర్శనమ్ : భయంకర దర్శనంతో.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అడవిలో సీతను వెదుకుతూ వెళ్లుతున్న రాముడు, కబంధుడు అనే పేరుతో ఉన్న వికృతమైన భయంకర రూపధారి రాక్షసుణ్ని చూశాడు.
శ్లోకపాఠం
తం నిహత్య మహాబాహుః దదాహ స్వర్గతశ్చ సః ।
స చాస్య కథయామాస శబరీం ధర్మచారిణీమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౫౬ ॥
పదం - పదార్థం
తం : అతనిని, నిహత్య : సంహరించి, మహాబాహుః : మహాబాహువైన రాముడు, దదాహ : దహనం చేశాడు, స్వర్గతః : స్వర్గానికి వెళ్లినవాడైన, చ : మరియు, సః : అతడు (జటాయువు), స : అతడు (రాముడు), చ : మరియు, అస్య : అతనికి, కథయామాస : వివరించాడు, శబరీం : శబరిని, ధర్మచారిణీమ్ : ధర్మాచరణలో ఉన్నదైన.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అతనిని సంహరించిన తరువాత మహాబాహువైన రాముడు స్వర్గప్రాప్తుడైన జటాయువుకు దహనక్రియలు చేశాడు. తరువాత ధర్మాచరణలో ఉన్న శబరిని గురించి అతనికి వివరించాడు.
శ్లోకపాఠం
శ్రమణీం ధర్మనిపుణాం అభిగచ్ఛేతి రాఘవ ।
సోఽభ్యగచ్ఛన్ మహాతేజాః శబరీం శత్రుసూదనః ॥
॥ ౦౦౧.౦౫౭ ॥
పదం - పదార్థం
శ్రమణీం : తపస్విని, ధర్మనిపుణాం : ధర్మంలో నిపుణమైనదైన, అభిగచ్ఛ : వెళ్లుము, ఇతి : అని, రాఘవ : ఓ రాఘవా, సః : అతడు (రాముడు), అభ్యగచ్ఛన్ : వెళ్లాడు, మహాతేజాః : మహాతేజస్సు కలవాడు, శబరీం : శబరిని, శత్రుసూదనః : శత్రువులను సంహరించువాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
“ధర్మంలో నిపుణమైన తపస్విని శబరిని దర్శించు” అని చెప్పబడిన తరువాత, శత్రువులను సంహరించువాడైన మహాతేజస్సు కలిగిన రాముడు శబరిని చేరాడు.
శ్లోకపాఠం
శబర్యా పూజితః సమ్యక్ రామో దశరథాత్మజః ।
పంపాతీరే హనుమతా సంగతో వానరేణ హ ॥
॥ ౦౦౧.౦౫౮ ॥
పదం - పదార్థం
శబర్యా : శబరియిచేత, పూజితః : పూజింపబడినవాడు, సమ్యక్ : సముచితంగా, రామః : రాముడు, దశరథాత్మజః : దశరథుని కుమారుడు, పంపాతీరే : పంపా నది తీరంలో, హనుమతా : హనుమంతునితో, సంగతః : కలిసినవాడు, వానరేణ : వానరునితో, హ : నిజంగా.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శబరియిచేత సముచితంగా పూజింపబడిన దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, పంపా నది తీరంలో హనుమంతునితో కలిశాడు.
శ్లోకపాఠం
హనుమద్వచనాచ్చైవ సుగ్రీవేణ సమాగతః ।
సుగ్రీవాయ చ తత్సర్వం శంసద్ రామో మహాబలః ॥
॥ ౦౦౧.౦౫౯ ॥
పదం - పదార్థం
హనుమత్ వచనాత్ : హనుమంతుని మాటచేత, చ : మరియు, ఏవ : నిశ్చయంగా, సుగ్రీవేణ : సుగ్రీవునితో, సమాగతః : కలిశాడు, సుగ్రీవాయ : సుగ్రీవునికి, చ : మరియు, తత్ సర్వం : ఆ సమస్త విషయాలను, శంసద్ : వివరించాడు, రామః : రాముడు, మహాబలః : మహాబలవంతుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
హనుమంతుని మాట ప్రకారం రాముడు సుగ్రీవునితో కలిశాడు. మహాబలవంతుడైన రాముడు సుగ్రీవునికి జరిగిన విషయాలన్నిటినీ వివరించాడు.
శ్లోకపాఠం
ఆదితస్తద్యథావృత్తం సీతాయాశ్చ విశేషతః ।
సుగ్రీవశ్చాపి తత్సర్వం శ్రుత్వా రామస్య వానరః ॥
॥ ౦౦౧.౦౬౦ ॥
పదం - పదార్థం
ఆదితః : ప్రారంభం నుండే, తత్ : ఆ విషయాన్ని, యథావృత్తం : జరిగిన విధంగా, సీతాయాః : సీతకు సంబంధించిన, చ : మరియు, విశేషతః : ప్రత్యేకంగా, సుగ్రీవః : సుగ్రీవుడు, చ అపి : కూడా, తత్ సర్వం : ఆ సమస్తాన్ని, శ్రుత్వా : విని, రామస్య : రాముని నుండి, వానరః : వానరుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ప్రారంభం నుండీ జరిగిన విషయాలన్నిటినీ, ముఖ్యంగా సీతకు సంబంధించిన సంగతులను రాముని నుండి విని, వానరుడైన సుగ్రీవుడు అవన్నీ గ్రహించాడు.
శ్లోకపాఠం
చకార సఖ్యం రామేణ ప్రీతశ్చైవాగ్నిసాక్షికమ్ ।
తతో వానరరాజేన వైరానుకథనం ప్రతి ॥
॥ ౦౦౧.౦౬౧ ॥
పదం - పదార్థం
చకార : చేసాడు, సఖ్యం : స్నేహాన్ని, రామేణ : రామునితో, ప్రీతః : ఆనందంతో, చ ఏవ : అలాగే, అగ్నిసాక్షికమ్ : అగ్నిని సాక్షిగా చేసుకొని, తతః : ఆ తరువాత, వానరరాజేన : వానరరాజుతో (సుగ్రీవునితో), వైరానుకథనం : శత్రుత్వ విషయాల వివరణను, ప్రతి : విషయంగా.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అగ్నిని సాక్షిగా పెట్టుకొని రామునితో ఆనందంగా స్నేహబంధం చేసుకున్నాడు. ఆ తరువాత వానరరాజుతో తన శత్రుత్వానికి సంబంధించిన విషయాలను వివరించాడు.
శ్లోకపాఠం
రామాయ వేదితం సర్వం ప్రణయాత్ దుఃఖితేన చ ।
ప్రతిజ్ఞాతం చ రామేణ తదా వాలివధం ప్రతి ॥
పదం - పదార్థం
రామాయ : రామునికి, వేదితం : తెలియజేయబడింది, సర్వం : అన్నీ, ప్రణయాత్ : స్నేహంతో, దుఃఖితేన : దుఃఖంతో ఉన్నవాడిచేత, చ : మరియు, ప్రతిజ్ఞాతం : ప్రతిజ్ఞ చేయబడింది, చ : మరియు, రామేణ : రామునిచేత, తదా : అప్పుడు, వాలివధం : వాలివధాన్ని, ప్రతి : విషయంగా.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
స్నేహంతోను, దుఃఖంతోను ఉన్న సుగ్రీవుడు జరిగిన విషయాలన్నిటినీ రామునికి తెలిపాడు. అప్పుడు వాలిని సంహరించడాన్ని గురించి రాముడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
శ్లోకపాఠం
వాలినశ్చ బలం తత్ర కథయామాస వానరః ।
సుగ్రీవః శంకితశ్చాసీత్ నిత్యం వీర్యేణ రాఘవే ॥
॥ ౦౦౧.౦౬౩ ॥
పదం - పదార్థం
వాలినః : వాలియొక్క, చ : మరియు, బలం : బలాన్ని, తత్ర : అక్కడ, కథయామాస : వివరించాడు, వానరః : వానరుడు (సుగ్రీవుడు), సుగ్రీవః : సుగ్రీవుడు, శంకితః : భయపడినవాడు, చ : మరియు, ఆసీత్ : అయ్యాడు, నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ, వీర్యేణ : పరాక్రమం చేత, రాఘవే : రాఘవుని విషయంలో.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అక్కడ వానరుడైన సుగ్రీవుడు వాలియొక్క బలాన్ని వివరించాడు. రాఘవుని పరాక్రమం విషయంలో సుగ్రీవుడు ఎప్పుడూ శంకతో ఉండేవాడు.
శ్లోకపాఠం
రాఘవః ప్రత్యయార్థం తు దుందుభేః కాయముత్తమమ్ ।
దర్శయామాస సుగ్రీవో మహాపర్వతసన్నిభమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౬౪ ॥
పదం - పదార్థం
రాఘవః : రాఘవుడు, ప్రత్యయార్థం : నమ్మకానికి కోసం, తు : అయితే, దుందుభేః : దుందుభి అనే రాక్షసుని, కాయం : శరీరాన్ని, ఉత్తమమ్ : గొప్పదైన, దర్శయామాస : చూపించాడు, సుగ్రీవః : సుగ్రీవుడు, మహాపర్వతసన్నిభమ్ : మహా పర్వతంలా ఉన్నదైన.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
నమ్మకం కలిగించడానికి రాఘవుడు, మహా పర్వతంలా ఉన్న దుందుభి రాక్షసుని శరీరాన్ని సుగ్రీవునికి చూపించాడు.
శ్లోకపాఠం
ఉత్స్మయిత్వా మహాబాహుః ప్రేక్ష్య చాస్థి మహాబలః ।
పాదాంగుష్ఠేన చిక్షేప సంపూర్ణం దశ యోజనమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౬౫ ॥
పదం - పదార్థం
ఉత్స్మయిత్వా : స్వల్పంగా నవ్వి, మహాబాహుః : మహాబాహువైన (రాముడు), ప్రేక్ష్య : చూచి, చ : మరియు, అస్థి : ఎముకను, మహాబలః : మహాబలవంతుడు, పాదాంగుష్ఠేన : కాలి బొటనవేలితో, చిక్షేప : విసిరాడు, సంపూర్ణమ్ : పూర్తిగా, దశ : పది, యోజనమ్ : యోజనల దూరం.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
మహాబాహువైన, మహాబలవంతుడైన రాముడు స్వల్పంగా నవ్వి, ఆ ఎముకను చూచి, తన కాలి బొటనవేలితో పది యోజనల దూరం పూర్తిగా విసిరాడు.
శ్లోకపాఠం
బిభేద చ పునః శాలాన్ సప్తైకేన మహేషుణా ।
గిరిం రసాతలం చైవ జనయన్ ప్రత్యయం తదా ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౬౬ ॥
పదం - పదార్థం
బిభేద : పగులగొట్టాడు, చ : మరియు, పునః : మళ్లీ, శాలాన్ : శాలవృక్షాలను, సప్త : ఏడు, ఏకేన : ఒకదానితోనే, మహా-ఇషుణా : మహాశక్తిగల బాణంతో; గిరిం : పర్వతాన్ని, రసాతలం : భూమి లోతుల వరకూ, చైవ : ఇంకా, జనయన్ : కలిగిస్తూ, ప్రత్యయం : నమ్మకాన్ని, తదా : అప్పుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అప్పుడు రాఘవుడు, ఒక్క మహాశక్తిగల బాణంతోనే ఏడు శాలవృక్షాలను మళ్లీ పగులగొట్టి, పర్వతాన్నికూడా భూమి లోతుల వరకూ చీల్చి, (సుగ్రీవునిలో) సంపూర్ణ నమ్మకాన్ని కలిగించాడు.
శ్లోకపాఠం
తతః ప్రీతమనాః తేన విశ్వస్తః స మహాకపిః ।
కిష్కింధాం రామసహితో జగామ చ గుహాం తదా ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౬౭ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత, ప్రీతమనాః : ఆనందించిన మనస్సుతో, తేన : ఆ కారణంగా, విశ్వస్తః : నమ్మకంతో నిండినవాడై, సః : అతడు, మహాకపిః : మహావానరుడు (సుగ్రీవుడు); కిష్కింధాం : కిష్కింధను, రామసహితః : రాముడితో కలిసి, జగామ : వెళ్లాడు, చ : మరియు, గుహాం : గుహను, తదా : అప్పుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత, ఆ కార్యం వల్ల హృదయం పరవశించిన మహావానరుడైన సుగ్రీవుడు, సంపూర్ణ నమ్మకంతో రాముడితో కలిసి కిష్కింధా గుహకు వెళ్లాడు.
శ్లోకపాఠం
తతోఽగర్జత్ హరివరః సుగ్రీవో హేమపింగళః ।
తేన నాదేన మహతా నిర్జగామ హరీశ్వరః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౬౮ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత, అగర్జత్ : గర్జించాడు, హరివరః : వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడు, సుగ్రీవః : సుగ్రీవుడు, హేమపింగళః : బంగారు వర్ణ నేత్రాలవాడు; తేన : ఆ, నాదేన : నాదంతో, మహతా : గొప్పగా, నిర్జగామ : బయటకు వచ్చాడు, హరీశ్వరః : వానరాధిపతి.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత, బంగారు వర్ణ నేత్రాలుగల వానరశ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు గర్జించగా, ఆ మహానాదంతో వానరాధిపతి బయటకు వచ్చాడు.
శ్లోకపాఠం
అనుమాన్య తదా తారాం సుగ్రీవేణ సమాగతః ।
నిజఘాన చ తత్రైనం శరేణైకేన రాఘవః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౬౯ ॥
పదం - పదార్థం
అనుమాన్య : సమ్మతిని ఇచ్చి, తదా : అప్పుడు, తారాం : తారను, సుగ్రీవేణ : సుగ్రీవుడితో, సమాగతః : కలిసి వచ్చిన వాడై; నిజఘాన : సంహరించాడు, చ : మరియు, తత్ర : అక్కడే, ఏనం : అతనిని (వాలిని), శరేణ : బాణంతో, ఏకేన : ఒక్కదానితోనే, రాఘవః : రాఘవుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
తార హెచ్చరికను పట్టించుకోకుండా, సుగ్రీవుడితో యుద్ధానికి వచ్చిన వాలిని, రాఘవుడు అక్కడే ఒక్క బాణంతో సంహరించాడు.
శ్లోకపాఠం
తతః సుగ్రీవవచనాత్ హత్వా వాలినమాహవే ।
సుగ్రీవమేవ తద్రాజ్యే రాఘవః ప్రత్యపాదయత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౦ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత, సుగ్రీవవచనాత్ : సుగ్రీవుని మాట ప్రకారం, హత్వా : సంహరించి, వాలినమ్ : వాలిని, ఆహవే : యుద్ధంలో; సుగ్రీవమ్ : సుగ్రీవుడినే, ఏవ : నిశ్చయంగా, తత్ రాజ్యే : ఆ రాజ్యంలో, రాఘవః : రాఘవుడు, ప్రత్యపాదయత్ : తిరిగి స్థాపించాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత, సుగ్రీవుని మాట ప్రకారం యుద్ధంలో వాలిని సంహరించి, రాఘవుడు సుగ్రీవుడినే ఆ రాజ్యంలో తిరిగి రాజుగా స్థాపించాడు.
శ్లోకపాఠం
స చ సర్వాన్ సమానీయ వానరాన్ వానరర్షభః ।
దిశః ప్రస్థాపయామాస దిదృక్షుర్జనకాత్మజామ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౧ ॥
పదం - పదార్థం
సః : అతడు (సుగ్రీవుడు), చ : మరియు, సర్వాన్ : అందరిని, సమానీయ : సమకూర్చి, వానరాన్ : వానరులను, వానరర్షభః : వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడు, దిశః : దిశలన్నిటికీ, ప్రస్థాపయామాస : పంపించాడు, దిదృక్షుః : చూడాలని కోరికతో, జనకాత్మజామ్ : జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు, అన్ని వానరులను సమకూర్చి, జనకుని కుమార్తె సీతను చూడాలని కోరికతో, వారిని అన్ని దిశలకూ పంపించాడు.
శ్లోకపాఠం
తతో గృధ్రస్య వచనాత్ సంపాతేర్హనూమాన్ బలీ ।
శతయోజనవిస్తీర్ణం పుప్లువే లవణార్ణవమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౨ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత, గృధ్రస్య : గృధ్రుని (జటాయువు సహోదరుడు సంపాతి) యొక్క, వచనాత్ : మాట వల్ల, సంపాతేః : సంపాతి యొక్క, హనూమాన్ : హనుమంతుడు, బలీ : మహాబలవంతుడు, శతయోజనవిస్తీర్ణం : నూరు యోజనాల విస్తీర్ణమున్న, పుప్లువే : దూకాడు, లవణార్ణవమ్ : ఉప్పు సముద్రాన్ని.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత, గృధ్రుడైన సంపాతి మాట ప్రకారం, మహాబలవంతుడైన హనుమంతుడు నూరు యోజనాల విస్తీర్ణమున్న లవణ సముద్రాన్ని దాటి దూకాడు.
శ్లోకపాఠం
తత్ర లంకాం సమాసాద్య పురీం రావణపాలితామ్ ।
దదర్శ సీతాం ధ్యాయంతీమ్ ఆశోకవనికాం గతామ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౩ ॥
పదం - పదార్థం
తత్ర : అక్కడ, లంకాం : లంకను, సమాసాద్య : చేరుకుని, పురీం : నగరాన్ని, రావణపాలితామ్ : రావణుడు పాలిస్తున్న; దదర్శ : చూశాడు, సీతాం : సీతను, ధ్యాయంతీమ్ : ధ్యానిస్తూ ఉన్నదానిని, అశోకవనికాం : అశోకవనంలో, గతామ్ : వెళ్లినదానిగా ఉన్న.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అక్కడ లంక నగరాన్ని చేరుకున్న హనుమంతుడు, రావణుని అధీనంలో ఉన్న ఆ పురిలో, అశోకవనంలో ధ్యానమగ్నురాలై ఉన్న సీతను చూశాడు.
శ్లోకపాఠం
నివేదయిత్వాభిజ్ఞానం ప్రవృత్తిం చ నివేద్య చ ।
సమాశ్వాస్య చ వైదేహీం మర్దయామాస తోరణమ్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౪ ॥
పదం - పదార్థం
నివేదయిత్వా : తెలియజేసి, అభిజ్ఞానం : తన గుర్తింపును, ప్రవృత్తిం : జరిగిన సంగతులను, చ : మరియు, నివేద్య : వివరించి, చ : ఇంకా; సమాశ్వాస్య : ధైర్యం చెప్పి, చ : మరియు, వైదేహీం : వైదేహిని (సీతను), మర్దయామాస : ధ్వంసం చేశాడు, తోరణమ్ : తోరణాన్ని.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
తన గుర్తింపును మరియు జరిగిన సంగతులన్నిటిని వివరించి చెప్పి, వైదేహిని ఆదరించి ధైర్యం నూర్పిన తరువాత, హనుమంతుడు ఆ తోరణాన్ని ధ్వంసం చేశాడు.
శ్లోకపాఠం
పంచసేనాగ్రగాన్ హత్వా సప్త మంత్రిసుతానపి ।
శూరమక్షం చ నిష్పిష్య గ్రహణం సముపాగమత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౫ ॥
పదం - పదార్థం
పంచ : ఐదు; సేనాగ్రగాన్ : సేనాధిపతులను; హత్వా : సంహరించి; సప్త : ఏడు; మంత్రిసుతాన్ : మంత్రుల కుమారులను; అపి : కూడా; శూరమ్ : వీరుడైన; అక్షమ్ : అక్షకుమారుణ్ణి; చ : మరియు; నిష్పిష్య : పూర్తిగా నాశనం చేసి; గ్రహణమ్ : బంధింపబడుటకు; సముపాగమత్ : చేరుకున్నాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఐదుగురు సేనాధిపతులను, ఏడు మంది మంత్రుల కుమారులను కూడా సంహరించి, వీరుడైన అక్షకుమారుణ్ణి పూర్తిగా నాశనం చేసిన తరువాత హనుమంతుడు బంధింపబడే స్థితికి చేరుకున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
అస్త్రేణోన్ముక్తమాత్మానం జ్ఞాత్వా పైతామహాత్ వరాత్ ।
మర్షయన్ రాక్షసాన్ వీరో యంత్రిణస్తాన్ యదృచ్ఛయా ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౬ ॥
పదం - పదార్థం
అస్త్రేణ : అస్త్రం చేత; ఉన్ముక్తమ్ : విముక్తుడైన; ఆత్మానం : తనను తాను; జ్ఞాత్వా : తెలుసుకొని; పైతామహాత్ : బ్రహ్మదేవునికి సంబంధించిన; వరాత్ : వరం వల్ల; మర్షయన్ : సహించి; రాక్షసాన్ : రాక్షసులను; వీరః : వీరుడు; యంత్రిణః : బంధించువారిని; తాన్ : వారిని; యదృచ్ఛయా : యథేచ్ఛగా.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
బ్రహ్మదేవుని వరం వల్ల తాను అస్త్రంతో విముక్తుడైనవాడని తెలుసుకున్న వీరుడైన హనుమంతుడు, బంధించడానికి వచ్చిన రాక్షసులను యథేచ్ఛగా సహించాడు.
శ్లోకపాఠం
తతో దగ్ధ్వా పురీం లంకాం ఋతే సీతాం చ మైథిలీమ్ ।
రామాయ ప్రియమాఖ్యాతుం పునరాయాత్ మహాకపిః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౭ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత; దగ్ధ్వా : దహనం చేసి; పురీమ్ : నగరాన్ని; లంకామ్ : లంకను; ఋతే : మినహాయించి; సీతామ్ : సీతను; చ : మరియు; మైథిలీమ్ : మైథిలిని; రామాయ : రామునికి; ప్రియమ్ : ఆనందకరమైన విషయాన్ని; ఆఖ్యాతుమ్ : తెలియజేయడానికి; పునః : మళ్లీ; ఆయాత్ : వచ్చాడు; మహాకపిః : మహావానరుడైన హనుమంతుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత మిథిల కుమార్తె అయిన సీతను మినహాయించి లంకా నగరాన్ని దహనం చేసి, శ్రీరామునికి ఆనందకరమైన వార్తను తెలియజేయడానికి మహావానరుడైన హనుమంతుడు తిరిగి వచ్చాడు.
శ్లోకపాఠం
సోఽభిగమ్య మహాత్మానం కృత్వా రామం ప్రదక్షిణమ్ ।
న్యవేదయదమేయాత్మా దృష్టా సీతేతి తత్త్వతః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౮ ॥
పదం - పదార్థం
సః : అతడు; అభిగమ్య : చేరుకొని; మహాత్మానం : మహాత్ముడైన; కృత్వా : చేసి; రామమ్ : రాముని; ప్రదక్షిణమ్ : ప్రదక్షిణ; న్యవేదయత్ : నివేదించాడు; అమేయాత్మా : అపరిమిత స్వభావుడైనవాడు; దృష్టా : దర్శించబడింది; సీతా : సీత; ఇతి : అని; తత్త్వతః : నిజముగా.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అపరిమిత శక్తి గల హనుమంతుడు మహాత్ముడైన శ్రీరాముని చేరుకొని ప్రదక్షిణ చేసి, “సీతను నిజంగా దర్శించాను” అని సత్యంగా నివేదించాడు.
శ్లోకపాఠం
తతః సుగ్రీవసహితో గత్వా తీరం మహోదధేః ।
సముద్రం క్షోభయామాస శరైరాదిత్యసన్నిభైః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౭౯ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత; సుగ్రీవసహితః : సుగ్రీవునితో కలిసి; గత్వా : వెళ్లి; తీరమ్ : తీరాన్ని; మహోదధేః : మహాసముద్రపు; సముద్రమ్ : సముద్రాన్ని; క్షోభయామాస : కుదిపివేశాడు; శరైః : బాణాలతో; ఆదిత్యసన్నిభైః : సూర్యుని వలె ప్రకాశించేవి.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ తరువాత (శ్రీరాముడు) సుగ్రీవునితో కలిసి మహాసముద్ర తీరానికి వెళ్లి, సూర్యసమానమైన బాణాలతో సముద్రాన్ని కలవరపెట్టాడు.
శ్లోకపాఠం
దర్శయామాస చాత్మానం సముద్రః సరితాంపతిః ।
సముద్రవచనాచ్చైవ నలం సేతుమకారయత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮౦ ॥
పదం - పదార్థం
దర్శయామాస : ప్రత్యక్షమయ్యాడు; చ : మరియు; ఆత్మానం : తనను తాను; సముద్రః : సముద్రుడు; సరితామ్ పతిః : నదుల అధిపతి; సముద్రవచనాత్ : సముద్రుని మాటల ప్రకారం; చైవ : అలాగే; నలమ్ : నలుని చేత; సేతుమ్ : సేతువును; అకారయత్ : నిర్మింపజేశాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
నదుల అధిపతియైన సముద్రుడు ప్రత్యక్షమై చెప్పిన మాటల ప్రకారం, (శ్రీరాముడు) నలుని చేత సేతువును నిర్మింపజేశాడు.
శ్లోకపాఠం
తేన గత్వా పురీం లంకాం హత్వా రావణమాహవే ।
రామః సీతామనుప్రాప్య పరాం వ్రీడాముపాగమత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮౧ ॥
పదం - పదార్థం
తేన : దాని ద్వారా (ఆ సేతువు ద్వారా); గత్వా : వెళ్లి; పురీమ్ : నగరాన్ని; లంకామ్ : లంకను; హత్వా : సంహరించి; రావణమ్ : రావణుని; ఆహవే : యుద్ధంలో; రామః : శ్రీరాముడు; సీతామ్ : సీతను; అనుప్రాప్య : తిరిగి పొందిన తరువాత; పరామ్ : అత్యంత; వ్రీడామ్ : లజ్జను; ఉపాగమత్ : పొందాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
దాని ద్వారా (ఆ సేతువు ద్వారా) లంకా నగరానికి వెళ్లి యుద్ధంలో రావణుణ్ని సంహరించిన తరువాత, శ్రీరాముడు సీతను తిరిగి పొందగానే అత్యంత లజ్జాభావాన్ని అనుభవించాడు.
శ్లోకపాఠం
తామువాచ తతో రామః పరుషం జనసంసది ।
అమృష్యమాణా సా సీతా వివేశ జ్వలనంసతీ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮౨ ॥
పదం - పదార్థం
తామ్ : ఆమెను; ఉవాచ : అన్నాడు; తతః : ఆ తరువాత; రామః : శ్రీరాముడు; పరుషమ్ : కఠినమైన (మాటను); జనసంసది : సభలో; అమృష్యమాణా : సహించలేక; సా : ఆమె; సీతా : సీత; వివేశ : ప్రవేశించింది; జ్వలనమ్ : అగ్నిలో; సతీ : పతివ్రత.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
జనసభలో శ్రీరాముడు ఆమెను ఉద్దేశించి కఠినమైన మాటలు పలికాడు. ఆ మాటలను సహించలేక ఆమె (సీత) పతివ్రతగా అగ్నిలో ప్రవేశించింది.
శ్లోకపాఠం
తతోఽగ్నివచనాత్ సీతాం జ్ఞాత్వా విగతకల్మషామ్ ।
బభౌ రామః సంప్రహృష్టః పూజితః సర్వదేవతైః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮౩ ॥
పదం - పదార్థం
తతః : ఆ తరువాత; అగ్నివచనాత్ : అగ్నిదేవుని వాక్యంతో; సీతామ్ : సీతను; జ్ఞాత్వా : తెలుసుకొని; విగతకల్మషామ్ : పాపరహితగా ఉన్నదని; బభౌ : ప్రకాశించాడు; రామః : శ్రీరాముడు; సంప్రహృష్టః : అత్యంత ఆనందంతో; పూజితః : పూజింపబడినవాడై; సర్వదేవతైః : సమస్త దేవతలచేత.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అగ్నిదేవుని వాక్యంతో సీత పాపరహితురాలనే సత్యం లోకానికి స్పష్టమైన తరువాత, శ్రీరాముడు అత్యంత ఆనందంతో ప్రకాశించాడు.
శ్లోకపాఠం
కర్మాణా తేన మహతా త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ ।
స దేవర్షిగణం తుష్టం రాఘవస్య మహాత్మనః ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮౪ ॥
పదం - పదార్థం
కర్మాణా : కార్యం ద్వారా, తేన : అతనిచేత, మహతా : మహత్తైన, త్రైలోక్యం : మూడు లోకములు, సచరాచరమ్ : చరాచరములతో కూడినది, స : అతడు, దేవర్షిగణమ్ : దేవర్షుల సమూహాన్ని, తుష్టమ్ : సంతృప్తులైనట్లు చేసిన, రాఘవస్య : రాఘవుని, మహాత్మనః : మహాత్మునైన
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఆ మహత్తైన కార్యం ద్వారా అతడు మూడు లోకములన్నిటినీ – చరాచర సమస్త జగత్తును – సంతృప్తిపరచెను; ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుని విషయంలో దేవర్షుల సమూహమంతయు తృప్తి పొందింది.
శ్లోకపాఠం
అభిషిచ్య చ లఙ్కాయాం రాక్షసేంద్రం విభీషణమ్ ।
కృతకృత్యః తదా రామో విజ్వరః ప్రముమోద హ ॥
॥ ౦౦౧.౦౦౮౫ ॥
పదం - పదార్థం
అభిషిచ్య : అభిషేకం చేసి, చ : మరియు, లఙ్కాయామ్ : లంకలో, రాక్షసేంద్రమ్ : రాక్షసుల అధిపతిని, విభీషణమ్ : విభీషణుని, కృతకృత్యః : చేయవలసిన కార్యములన్నీ చేసినవాడై, తదా : అప్పుడు, శ్రీరామః : శ్రీరాముడు, విజ్వరః : శోకరహితుడై, ప్రముమోద : పరమానందాన్ని పొందెను, హ : నిశ్చయార్థకం
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
లంకలో రాక్షసుల అధిపతిగా విభీషణునికి అభిషేకం చేసి, చేయవలసిన కార్యములన్నీ పూర్తిచేసినవాడై, అప్పుడు శ్రీరాముడు శోకరహితుడై పరమానందాన్ని పొందెను.
శ్లోకపాఠం
దేవతాభ్యో వరం ప్రాప్య సముత్థాప్య చ వానరాన్ ।
అయోధ్యాం ప్రస్థితో రామః పుష్పకేన సుహృద్వృతః ॥
॥ ౦౦౧.౦౮౬ ॥
పదం - పదార్థం
దేవతాభ్యః : దేవతల నుండి; వరం : వరాన్ని; ప్రాప్య : పొందిన తరువాత; సముత్థాప్య : లేపి / సమీకరించి; చ : మరియు; వానరాన్ : వానరులను; అయోధ్యాం : అయోధ్యకు; ప్రస్థితః : బయలుదేరినవాడు; రామః : శ్రీరాముడు; పుష్పకేన : పుష్పక విమానంతో; సుహృద్వృతః : మిత్రులతో చుట్టుముట్టబడి.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
దేవతల నుండి వరాన్ని పొందిన తరువాత, దేవతల వరంతో మృతులైన వానరులను పునర్జీవింపజేసి, మిత్రులతో కూడి ఉన్న శ్రీరాముడు పుష్పక విమానంలో అయోధ్యకు బయలుదేరాడు.
శ్లోకపాఠం
భరద్వాజాశ్రమం గత్వా రామః సత్యపరాక్రమః ।
భరతస్యాంతికం రామో హనూమంతం వ్యసర్జయత్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౮౭ ॥
పదం - పదార్థం
భరద్వాజాశ్రమం : భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి; గత్వా : వెళ్లి; రామః : శ్రీరాముడు; సత్యపరాక్రమః : సత్యమే పరాక్రమంగా గలవాడు; భరతస్య : భరతుని; అంతికం : సమీపానికి; హనూమంతం : హనుమంతుని; వ్యసర్జయత్ : పంపించాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
సత్యమే పరాక్రమంగా గల శ్రీరాముడు భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లిన తరువాత, భరతుని వద్దకు హనుమంతుని పంపించాడు.
శ్లోకపాఠం
పునరాఖ్యాయికాం జల్పన్ సుగ్రీవసహితస్తదా ।
పుష్పకం తత్సమారుహ్య నందిగ్రామం యయౌ తదా ॥
॥ ౦౦౧.౦౮౮ ॥
పదం - పదార్థం
పునః : మళ్లీ; ఆఖ్యాయికాం : గతకథను / కథనాన్ని; జల్పన్ : మాట్లాడుతూ / వివరిస్తూ; సుగ్రీవసహితః : సుగ్రీవునితో కలిసి; తదా : అప్పుడు; పుష్పకం : పుష్పక విమానాన్ని; తత్ : దానిని; సమారుహ్య : అధిరోహించి; నందిగ్రామం : నందిగ్రామానికి; యయౌ : వెళ్లాడు; తదా : అప్పుడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
అప్పుడు సుగ్రీవునితో కలిసి, భరతుని గురించిన విషయాలను తలచుకుంటూ, వాటిని వివరిస్తూ, పుష్పక విమానాన్ని అధిరోహించి శ్రీరాముడు నందిగ్రామానికి వెళ్లాడు.
శ్లోకపాఠం
నందిగ్రామే జటాన్ హిత్వా భ్రాతృభిః సహితోఽనఘః ।
రామః సీతామనుప్రాప్య రాజ్యం పునరవాప్తవాన్ ॥
॥ ౦౦౧.౦౮౯ ॥
పదం - పదార్థం
నందిగ్రామే : నందిగ్రామంలో; జటాన్ : జటలను; హిత్వా : విడిచిపెట్టి; భ్రాతృభిః : సోదరులతో; సహితః : కలిసి; అనఘః : పాపరహితుడైన; రామః : శ్రీరాముడు; సీతాం : సీతాదేవిని; అనుప్రాప్య : చేరి / చేరుకొని; రాజ్యం : రాజ్యాన్ని; పునః : మళ్లీ; అవాప్తవాన్ : పొందాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
నందిగ్రామంలో జటలను విడిచిపెట్టి, సోదరులతో కలిసి, పాపరహితుడైన శ్రీరాముడు సీతాదేవిని చేరి రాజ్యాన్ని మళ్లీ పొందాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రహృష్టో ముదితో లోకః తుష్టః పుష్టః సుధార్మికః ।
నిరామయో హ్యరోగశ్చ దుర్భిక్షభయవర్జితః ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౦ ॥
పదం - పదార్థం
ప్రహృష్టః : అత్యంత ఆనందించిన; ముదితః : సంతోషంతో నిండిన; లోకః : ప్రజలలోకం; తుష్టః : తృప్తి చెందిన; పుష్టః : సమృద్ధిగా ఉన్న; సుధార్మికః : సుసంపన్నమైన ధర్మంతో నిండిన; నిరామయః : రోగరహితమైన; హి : నిజంగా; అరోగః : వ్యాధిలేని; చ : మరియు; దుర్భిక్షభయవర్జితః : క్షామభయంలేని.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శ్రీరాముడి రాజ్యంలో ప్రజలలోకం అత్యంత ఆనందంతో, సంతోషంతో నిండిపోయి, తృప్తిగా, సమృద్ధిగా, ధర్మనిష్ఠతో, రోగభయమూ క్షామభయమూ లేనిదిగా ఉండింది.
శ్లోకపాఠం
న పుత్రమరణం కించిత్ ద్రక్ష్యంతి పురుషాః క్వచిత్ ।
నార్యశ్చాఽవిధవా నిత్యం భవిష్యంతి పతివ్రతాః ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౧ ॥
పదం - పదార్థం
న : కాదు; పుత్రమరణం : కుమారుల మరణాన్ని; కించిత్ : ఏమాత్రమూ; ద్రక్ష్యంతి : చూడవలసి రాదు / చూడరు; పురుషాః : ప్రజలు / కుటుంబాధిపతులు; క్వచిత్ : ఎక్కడా కూడా; నార్యః : స్త్రీలు; చ : మరియు; అవిధవాః : విధవస్థితి లేకుండా ఉన్నవారు; నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; భవిష్యంతి : ఉంటారు; పతివ్రతాః : భర్తలతో సహజీవనంలో ఉన్నవారు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శ్రీరాముడి రాజ్యంలో ప్రజలు ఎక్కడా కూడా కుమారుల మరణాన్ని చూడవలసిన దుఃఖస్థితిని అనుభవించరు; స్త్రీలు ఎల్లప్పుడూ విధవస్థితి లేకుండా, భర్తలతో సహజీవనంలోనే పతివ్రతలుగా ఉంటారు.
శ్లోకపాఠం
న చాగ్నిజం భయం కించిత్ నాప్సు మజ్జంతి జన్తవః ।
న వాతజం భయం కించిత్ నాపి జ్వర కృతం తథా ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౨ ॥
పదం - పదార్థం
న : కాదు; చ : మరియు; అగ్నిజం : అగ్ని వల్ల కలిగినది; భయం : భయం; కించిత్ : ఏమాత్రమూ; న : కాదు; అప్సు : నీళ్లలో; మజ్జంతి : మునుగుతారు; జన్తవః : జీవులు; న : కాదు; వాతజం : వాయువు వల్ల కలిగినది; భయం : భయం; కించిత్ : ఏమాత్రమూ; నాపి : అలాగే కూడా కాదు; జ్వర కృతం : జ్వరంతో కలిగినది; తథా : అలాగే.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
శ్రీరాముడి రాజ్యంలో అగ్నివల్ల కలిగే భయం ఏమాత్రమూ ఉండదు; జీవులు నీళ్లలో అపాయంగా మునిగిపోరు. అలాగే వాయువుల వల్ల కలిగే భయం కూడా ఉండదు; జ్వరంతో కలిగే బాధ కూడా ఉండదు.
శ్లోకపాఠం
నిత్యం ప్రముదితాః సర్వే యథా కృతయుగే తథా ।
అశ్వమేధ శతైరిష్ట్వా తథా బహు సువర్ణకైః ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౪ ॥
పదం - పదార్థం
నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; ప్రముదితాః : ఆనందంతో ఉన్నవారు; సర్వే : అందరూ; యథా : ఎలా అయితే; కృతయుగే : కృతయుగంలో; తథా : అలాగే; అశ్వమేధ : అశ్వమేధ యాగాలు; శతైః : వందలతో (వందల సంఖ్యలో); ఇష్ట్వా : యజ్ఞాలు / క్రతువులు నిర్వహించి; తథా : అలాగే; బహు : అనేక; సువర్ణకైః : సువర్ణ ఉపకరణాలతో (బంగారు ఉపకరణాలతో నిర్వహించే క్రతువులతో)
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
కృతయుగంలో ఉన్నట్లుగానే అందరూ ఎల్లప్పుడూ ఆనందంతో ఉంటారు; (శ్రీరాముడు) వందల అశ్వమేధ యాగాలు నిర్వహించి, అలాగే సువర్ణోపకరణాలతో జరిగే అనేక క్రతువులను కూడా నిర్వహిస్తాడు.
శ్లోకపాఠం
గవాం కోట్యయుతం దత్త్వా విద్వద్భ్యో విధిపూర్వకమ్ ।
అసంఖ్యేయం ధనం దత్త్వా బ్రాహ్మణేభ్యో మహాయశాః ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౫ ॥
పదం - పదార్థం
గవామ్ : ఆవుల యొక్క; కోట్యయుతం : కోట్ల సంఖ్యలో; దత్త్వా : దానం చేసి; విద్వద్భ్యః : వేదపండితులకు; విధిపూర్వకమ్ : విధివిధానాలకు అనుగుణంగా; అసంఖ్యేయమ్ : లెక్కకు అందని; ధనమ్ : సంపదను; దత్త్వా : దానం చేసి; బ్రాహ్మణేభ్యః : బ్రాహ్మణులకు; మహాయశాః : మహాకీర్తి గలవాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
విధివిధానాలకు అనుగుణంగా వేదపండితులకు కోట్ల సంఖ్యలో ఆవులను దానం చేసి, అలాగే బ్రాహ్మణులకు లెక్కకు అందని సంపదను దానం చేసిన మహాకీర్తిశాలి అయిన శ్రీరాముడు.
శ్లోకపాఠం
రాజవంశాన్ శతగుణాన్ స్థాపయిష్యతి రాఘవః ।
చాతుర్వర్ణ్యం చ లోకేఽస్మిన్ స్వే స్వే ధర్మే నియోక్ష్యతి ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౬ ॥
పదం - పదార్థం
రాజవంశాన్ : రాజుల వంశాలను; శతగుణాన్ : వంద రెట్లు విస్తరించినవిగా; స్థాపయిష్యతి : స్థాపిస్తాడు; రాఘవః : రఘువంశజుడు (శ్రీరాముడు); చాతుర్వర్ణ్యమ్ : నాలుగు వర్ణాల వ్యవస్థను; చ : మరియు; లోకేఽస్మిన్ : ఈ లోకంలో; స్వే స్వే : తత్కాలికంగా తత్కాలికంగా / తమ తమ; ధర్మే : ధర్మంలో; నియోక్ష్యతి : నియమిస్తాడు / స్థిరపరుస్తాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
రఘువంశజుడైన శ్రీరాముడు రాజవంశాలను వంద రెట్లు విస్తరించేలా స్థాపించి, ఈ లోకంలో నాలుగు వర్ణాల వ్యవస్థను వారి వారి ధర్మాలలోనే స్థిరపరుస్తాడు.
శ్లోకపాఠం
దశ వర్ష సహస్రాణి దశ వర్ష శతాని చ ।
రామో రాజ్యం ఉపాసిత్వా బ్రహ్మలోకం ప్రయాస్యతి ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౭ ॥
పదం - పదార్థం
దశ : పది; వర్ష : సంవత్సరాలు; సహస్రాణి : వేల సంఖ్యలో; దశ : పది; వర్ష : సంవత్సరాలు; శతాని : వందలు; చ : మరియు; రామః : శ్రీరాముడు; రాజ్యం : రాజ్యాన్ని; ఉపాసిత్వా : పాలించి / నిర్వహించి; బ్రహ్మలోకం : బ్రహ్మలోకాన్ని; ప్రయాస్యతి : చేరుకుంటాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
పది వేల సంవత్సరాలు, అలాగే మరో పది వందల సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పాలించిన తరువాత, శ్రీరాముడు బ్రహ్మలోకం (పరబ్రహ్ముని లోకం, వైకుంఠలోకం) చేరుకుంటాడు.
శ్లోకపాఠం
ఇదం పవిత్రం పాపఘ్నం పుణ్యం వేదైశ్చ సమ్మితమ్ ।
యః పఠేత్ రామచరితం సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౮ ॥
పదం - పదార్థం
ఇదమ్ : ఇది; పవిత్రమ్ : పవిత్రమైనది; పాపఘ్నమ్ : పాపాలను నశింపజేసేది; పుణ్యమ్ : పుణ్యప్రదమైనది; వేదైః చ : వేదాలతో కూడా; సమ్మితమ్ : వేదసారానికి అనుగుణంగా అంగీకరించబడినది; యః : ఎవడైతే; పఠేత్ : పఠిస్తాడో; రామచరితం : శ్రీరామచరిత్రను; సర్వపాపైః : సమస్త పాపాల నుండి; ప్రముచ్యతే : విముక్తుడవుతాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఇది (శ్రీరామాయణం) అంతరంగాన్ని పవిత్రీకరించేది; పాపాలను నశింపజేసేది; పుణ్యాన్ని ప్రసాదించేది; వేదాల తత్త్వసారాన్ని ప్రతిపాదించేది. ఎవడైతే శ్రీరామచరిత్రను పఠిస్తాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
శ్లోకపాఠం
ఏతదాఖ్యానం ఆయుష్యం పఠన్ రామాయణం నరః ।
స పుత్రపౌత్రః స గణః ప్రేత్య స్వర్గే మహీయతే ॥
॥ ౦౦౧.౦౯౯ ॥
పదం - పదార్థం
ఏతత్ : ఈ; ఆఖ్యానమ్ : కథనం; ఆయుష్యమ్ : ఆయుష్యాన్ని పెంపొందించేది; పఠన్ : పఠించే వాడు; రామాయణమ్ : శ్రీరామాయణాన్ని; నరః : మనిషి; స : అతడు; పుత్రపౌత్రః : కుమారులు, మనవళ్లతో కూడినవాడు; స గణః : తన వర్గంతో కూడినవాడు; ప్రేత్య : ఈ లోకాన్ని విడిచిన తరువాత; స్వర్గే : స్వర్గలోకంలో; మహీయతే : మహిమింపబడతాడు / గౌరవింపబడతాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఈ శ్రీరామాయణ కథనాన్ని పఠించే మనిషి ఆయుష్యాన్ని పొందుతాడు. ఈ లోకాన్ని విడిచిన తరువాత, అతడు తన కుమారులు, మనవళ్లతోను, తన వర్గంతోను కలిసి స్వర్గలోకంలో (పరమగతిలో / మోక్షస్థితిలో) మహిమింపబడతాడు.
శ్లోకపాఠం
పఠన్ ద్విజో వాగృషభత్వమీయాత్ ।
స్యాత్ క్షత్రియో భూమిపతిత్వమీయాత్ ॥
వణిక్ జనః పణ్యఫలత్వమీయాత్ ।
జనశ్చ శూద్రోఽపి మహత్త్వమీయాత్ ॥
॥ ౦౦౧.౧౦౦ ॥
పదం - పదార్థం
పఠన్ : పఠిస్తూ; ద్విజః : ద్విజుడు (బ్రాహ్మణుడు); వాగృషభత్వమ్ : వాక్సామర్థ్యంలో శ్రేష్ఠత (వేద–వేదాంత–శాస్త్ర విషయాల్లో); ఈయాత్ : పొందుతాడు; స్యాత్ : అవుతాడు; క్షత్రియః : క్షత్రియుడు; భూమిపతిత్వమ్ : రాజ్యాధికారం; ఈయాత్ : పొందుతాడు; వణిక్ జనః : వైశ్య వర్గానికి చెందినవాడు; పణ్యఫలత్వమ్ : వ్యాపారఫలసిద్ధి; ఈయాత్ : పొందుతాడు; జనః : మనిషి; చ : మరియు; శూద్రః అపి : శూద్రుడైనా కూడా; మహత్త్వమ్ : గొప్పతనాన్ని; ఈయాత్ : పొందుతాడు.
యథాతథ తెలుగు అనువాదం
ఈ శ్రీరామాయణాన్ని పఠిస్తూ ఉంటే, ద్విజుడు వేద-వేదాంత-శాస్త్ర విషయాలలో వాక్సామర్థ్యంతో శ్రేష్ఠతను పొందుతాడు; క్షత్రియుడు రాజ్యాధికారాన్ని పొందుతాడు; వైశ్యుడు వ్యాపారంలో ఫలసిద్ధిని పొందుతాడు; అలాగే శూద్రుడైనా సరే గొప్పతనాన్ని పొందుతాడు.