యతిరాజ వింశతి
(యతిరాజ మహిమను గానించే స్తోత్రరత్నం)
శ్రీయతిరాజ వింశతి అనేది అమూల్యమైన స్తోత్రరత్నంగా ప్రసిద్ధి చెందినది. ఇందులో యతిరాజుడు అయిన శ్రీరామానుజాచార్యుల దివ్య గుణాలు, ఆచార్యత్వ మహిమ, శరణాగతులపై ఆయన కరుణ భావపూర్వకంగా గానించబడుతుంది. ఈ అధ్యయనంలో ప్రతి శ్లోకాన్ని శ్లోకపాఠం, పదం – పదార్థం, యథాతథ తెలుగు అనువాదం రూపంలో సులభంగా అవగతం చేసుకునే విధంగా సమర్పించబడుతుంది.
ఈ స్తోత్రం యొక్క గ్రంథకర్త విషయంలో సంప్రదాయ భేదం కనిపిస్తుంది. కొన్ని పరంపరలలో దీనిని వేదాంత దేశికులు విరచితమని భావించబడగా, మరికొన్ని పరంపరలలో దీనిని శ్రీ మణవాళ మామునులు (వరవర ముని) విరచితమని ఆపాదించబడుతుంది.
ఈ స్తోత్రం యతిరాజుడు అయిన శ్రీరామానుజాచార్యుల మహిమను గానిస్తూ, ఆచార్యభక్తి, శరణాగతి, మరియు గురుపరంపర పట్ల అచంచల నిష్ఠను సుస్పష్టంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
“ఆచార్యుని శరణాగతి – భగవత్ అనుగ్రహానికి సులభ మార్గం.”
తనియన్
(శ్రీ మణవాళ మామునుల విరచితం)
యః స్తుతిం యతిపతే ప్రసాదనీమ్ ।
వ్యాజహార యతిరాజ వింశతిమ్ ।
తం ప్రపన్న జన చాతకాంబుదమ్ ।
నౌమి సౌమ్యవర యోగిపుంగవమ్ ॥
పదం - పదార్థం
యః : యెవడు; స్తుతిమ్ : స్తుతిని; యతిపతే : యతులలో అధిపతి అయిన శ్రీరామానుజాచార్యునికి సంబంధించిన; ప్రసాదనీమ్ : కృపను ప్రసాదించేదైన; వ్యాజహార : ప్రకటించాడు; యతిరాజ వింశతిమ్ : యతిరాజుని స్తుతించే ఇరవై శ్లోకాల సమాహారం; తమ్ : ఆ వ్యక్తిని; ప్రపన్న జన : శరణాగతులైన జనులు; చాతకాంబుదమ్ : చాతక పక్షులకు మేఘమువలె అనుగ్రహం కురిపించువాడు; నౌమి : నమస్కరిస్తున్నాను; సౌమ్యవర : శాంతస్వభావంలో శ్రేష్ఠుడు; యోగిపుంగవమ్ : యోగులలో శ్రేష్ఠుడు
యథాతథ అనువాదం
యతులలో అధిపతి అయిన శ్రీరామానుజాచార్యునికి సంబంధించిన కృపను ప్రసాదించేదైన యతిరాజ వింశతి స్తుతిని ప్రకటించిన ఆ శాంతస్వభావముగల యోగులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆచార్యునికి, శరణాగతులైన వారికి చాతక పక్షులకు మేఘమువలె అనుగ్రహాన్ని కురిపించువాడైన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।
శ్లోకపాఠం
శ్రీమాధవాంగ్రిజలజద్వయనిత్యసేవా
ప్రేమావిలాశయపరాంకుశపాదభక్తమ్ ।
కామాదిదోషహరమాత్మపదాశ్రితానాం
రామానుజం యతిపతిం ప్రణమామి మూర్ధ్నా ॥
॥ ౦౧ ॥
పదవిచ్ఛేదం
శ్రీమాధవ అంగ్రి జలజ ద్వయ నిత్యసేవా
ప్రేమ అవిల ఆశయ పరాంకుశ పాద భక్తమ్ |
కామాది దోష హరం ఆత్మపద ఆశ్రితానాం
రామానుజం యతిపతిం ప్రణమామి మూర్ధ్నా ॥
పదం - పదార్థం
శ్రీమాధవ : శ్రీమన్నారాయణుడు; అంగ్రి : పాదములు; జలజ : కమలములు; ద్వయ : రెండు; నిత్యసేవా : ఎల్లప్పుడూ సేవలో నిమగ్నుడు; ప్రేమ : ప్రేమతో; అవిల : నిండిన; ఆశయ : హృదయముగల; పరాంకుశ : నమ్మాళ్వార్; పాద : పాదములు; భక్తమ్ : భక్తి కలిగినవాడు; కామాది : కామ మొదలైన; దోష : దోషములు; హరం : తొలగించువాడు; ఆత్మపద : తన శరణు (పాదం); ఆశ్రితానాం : ఆశ్రయించిన వారికి; రామానుజం : శ్రీరామానుజాచార్యుడు; యతిపతిమ్ : యతులలో అధిపతి; ప్రణమామి : నమస్కరిస్తున్నాను; మూర్ధ్నా : తలవంచి
యథాతథ అనువాదం
శ్రీమన్నారాయణుని కమలపాద ద్వయానికి ఎల్లప్పుడూ సేవలో నిమగ్నుడై, ప్రేమతో నిండిన హృదయముగలవాడై, పరాంకుశుని పాదములపై భక్తి కలిగినవాడై, కామాదిదోషాలను తొలగించువాడై, తన శరణు పొందిన వారికి చెందిన యతులలో అధిపతి అయిన శ్రీరామానుజాచార్యునికి నేను తలవంచి నమస్కరిస్తున్నాను.
శ్లోకపాఠం
శ్రీరంగరాజచరణాంబుజరాజహంసమ్
శ్రీమత్పరాంకుశపదాంబుజభృంగరాజమ్ ।
శ్రీభట్టనాథపరకాలముఖాభ్జమిత్రమ్
శ్రీవత్సచిహ్నశరణం యతిరాజమీడే ॥
॥ ౦౨ ॥
పదవిచ్ఛేదం
శ్రీరంగరాజ చరణ అంబుజ రాజ హంసమ్
శ్రీమత్ పరాంకుశ పాద అంబుజ భృంగ రాజమ్ ।
శ్రీ భట్టనాథ పరకాల ముఖ అబ్జ మిత్రమ్
శ్రీవత్స చిహ్న శరణమ్ యతిరాజమ్ ఈడే ॥
పదం - పదార్థం
శ్రీరంగరాజ : శ్రీరంగనాథుడు; చరణ : పాదములు; అంబుజ : కమలము; రాజహంసమ్ : హంసమువలె శ్రేష్ఠుడు; శ్రీమత్ : మహిమ కలిగిన; పరాంకుశ : నమ్మాళ్వార్; పాద : పాదములు; అంబుజ : కమలములు; భృంగరాజమ్ : తేనేటిప్పిల రాజువలె; శ్రీ : శ్రేష్ఠత్వ సూచకం; భట్టనాథ : భట్టనాథుడు; పరకాల : పరాకాల; ముఖ : ముఖము; అబ్జ : కమలము; మిత్రమ్ : మిత్రుడు; శ్రీవత్స : శ్రీవత్సలక్షణము; చిహ్న : గుర్తు కలిగిన; శరణమ్ : శరణు; యతిరాజమ్ : యతులలో రాజైన శ్రీరామానుజాచార్యుడు; ఈడే : స్తుతిస్తున్నాను
యథాతథ అనువాదం
శ్రీరంగనాథుని కమలపాదములలో హంసమువలె విహరించువాడై, మహిమ కలిగిన నమ్మాళ్వారుని పాదకమలములపై తేనేటిప్పిల రాజువలె భక్తి కలిగినవాడై, భట్టనాథునికి మిత్రుడై, శ్రీవత్సలక్షణం కలిగినవాడైన యతులలో రాజైన శ్రీరామానుజాచార్యుని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
శ్లోకపాఠం
వాచా యతీంద్ర మనసా వపుషా చ యుష్మత్
పాదారవిందయుగళం భజతాం గురూణామ్ ।
కూరాధినాథ కురుకేశముఖాద్యపుంసామ్
పాదానుచింతనపరస్సతతం భవేయమ్ ॥
॥ ౦౩ ॥
పదవిచ్ఛేదం
వాచా యతీంద్ర మనసా వపుషా చ యుష్మత్
పాద అరవింద యుగళం భజతాం గురూణామ్ ।
కూరాధినాథ కురుకేశ ముఖ ఆద్య పుంసామ్
పాద అనుచింతన పరః సతతం భవేయమ్ ॥
పదం - పదార్థం
వాచా : వాక్కుతో; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; మనసా : మనస్సుతో; వపుషా : శరీరంతో; చ : మరియు; యుష్మత్ : మీ; పాద : పాదములు; అరవింద : కమలములు; యుగళం : జంట; భజతాం : సేవించువారి; గురూణామ్ : గురువుల యొక్క; కూరాధినాథ : కూరేశుడు; కురుకేశ : కురుకేశుడు; ముఖ ఆద్య : మొదలైన; పుంసామ్ : పురుషుల యొక్క; పాద : పాదములు; అనుచింతన : ధ్యానము చేయుట; పరః : నిమగ్నుడైన; సతతం : ఎల్లప్పుడూ; భవేయమ్ : కావలెనని కోరుతున్నాను
యథాతథ అనువాదం
యతులలో అధిపతియైన మీ పాదకమల ద్వయాన్ని వాక్కుతో, మనస్సుతో, శరీరంతో సేవించువారి అయిన గురువుల పాదములను, కూరేశుడు మొదలైన వారి పాదములను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానించుటలో నిమగ్నుడనై ఉండాలని నేను కోరుతున్నాను.
శ్లోకపాఠం
నిత్యం యతీంద్ర! తవ దివ్యవపుఃస్మృతౌ మే
సక్తం మనో భవతు వాగ్గుణకీర్తనేఽసౌ ।
కృత్యం చ దాస్యకరణే తు కరద్వయస్య
వృత్యంతరేస్తు విముఖం కరణత్రయం చ ॥
॥ ౦౪ ॥
పదవిచ్ఛేదం
నిత్యం యతీంద్ర తవ దివ్య వపుః స్మృతౌ మే
సక్తం మనః భవతు వాక్ గుణ కీర్తనే అసౌ ।
కృత్యం చ దాస్య కరణే తు కర ద్వయస్య
వృత్య అంతరేషు తు విముఖం కరణ త్రయం చ ॥
పదం - పదార్థం
నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; తవ : మీ; దివ్య : దివ్యమైన; వపుః : రూపము; స్మృతౌ : స్మరణలో; మే : నా; సక్తం : నిమగ్నమైన; మనః : మనస్సు; భవతు : ఉండుగాక; వాక్ : వాక్కు; గుణ : గుణములు; కీర్తనే : కీర్తనలో; అసౌ : అది (ఆ వాక్కు); కృత్యం : కర్తవ్యం; చ : మరియు; దాస్య : సేవ; కరణే : చేయుటలో; తు : అయితే; కర ద్వయస్య : చేతుల యొక్క; వృత్య అంతరేషు : ఇతర క్రియలలో; తు : అయితే; విముఖం : దూరంగా; కరణ త్రయం : మూడు ఇంద్రియములు (మనస్సు, వాక్కు, శరీరం); చ : మరియు
యథాతథ అనువాదం
యతులలో అధిపతియైన మీ దివ్యరూప స్మరణలో నా మనస్సు ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నమై ఉండుగాక, నా వాక్కు మీ గుణకీర్తనలో ఉండుగాక, నా చేతులు సేవచేయుటలో నిమగ్నమై ఉండుగాక, మరియు ఇతర క్రియలలో నా మనస్సు, వాక్కు, శరీరం దూరంగా ఉండుగాక.
శ్లోకపాఠం
అష్టాక్షరాఖ్యమనురాజపదత్రయార్థ
నిష్ఠాం మమాత్ర వితరాద్య యతీంద్ర నాథ ।
శిష్టాగ్రగణ్యజనసేవ్యభవత్పదాభ్జే
హృష్టాఽస్తు నిత్యమనుభూయ మమాస్య బుద్ధిః ॥
॥ ౦౫ ॥
పదవిచ్ఛేదం
అష్టాక్షరాఖ్య మను రాజ పద త్రయార్థ
నిష్ఠాం మమ అత్ర వితర ఆద్య యతీంద్ర నాథ ।
శిష్ట అగ్ర గణ్య జన సేవ్య భవత్ పాద అబ్జే
హృష్టా అస్తు నిత్యం అనుభూయ మమ అస్య బుద్ధిః ॥
పదం - పదార్థం
అష్టాక్షరాఖ్య : అష్టాక్షరమనే; మను : మంత్రం; రాజ : రాజమైన; పదత్రయార్థ : మూడు పదముల అర్థము; నిష్ఠాం : స్థిరమైన భక్తి; మమ : నాకు; అత్ర : ఇక్కడ; వితర : ప్రసాదించు; ఆద్య : ఆది; యతీంద్ర నాథ : యతులలో అధిపతి; శిష్ట : శ్రేష్ఠులు; అగ్రగణ్య : ప్రముఖులు; జన : జనులు; సేవ్య : సేవింపబడే; భవత్ : మీ; పాద అబ్జే : పాదకమలములలో; హృష్టా : ఆనందంతో నిండిన; అస్తు : ఉండుగాక; నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; అనుభూయ : అనుభవిస్తూ; మమ : నా; అస్య : ఈ; బుద్ధిః : బుద్ధి
యథాతథ అనువాదం
యతులలో అధిపతియైన నాథా! అష్టాక్షరమంత్రం మరియు దాని మూడు పదముల అర్థముపై స్థిరమైన భక్తిని నాకు ప్రసాదించుము. శ్రేష్ఠులచే సేవింపబడే మీ పాదకమలములలో ఎల్లప్పుడూ అనుభవిస్తూ ఆనందంతో నిండిన బుద్ధి నాకు కలుగుగాక.
శ్లోకపాఠం
అల్పాఽపి మే న భవదీయపదాబ్జభక్తిః
శబ్దాదిభోగరుచిరన్వహమేధతే హా ।
మత్పాపమేవ హి నిదానమముష్య నాన్యత్
తద్వారయార్య యతిరాజ దయైకసింధో ॥
॥ ౦౬ ॥
పదవిచ్ఛేదం
అల్పా అపి మే న భవదీయ పాద అబ్జ భక్తిః
శబ్దాది భోగ రుచిర్ అన్వహం ఏధతే హా ।
మత్ పాపమ్ ఏవ హి నిదానం అముష్య న అన్యత్
తత్ వారయ ఆర్య యతిరాజ దయా ఏక సింధో ॥
పదం - పదార్థం
అల్పా : కొద్దిగా; అపి : అయినప్పటికీ; మే : నాకు; న : లేదు; భవదీయ : మీకు సంబంధించిన; పాద : పాదము; అబ్జ : కమలము; భక్తిః : భక్తి; శబ్దాది : శబ్దాది విషయములు; భోగ : అనుభవములు; రుచిః : ఆసక్తి; అన్వహం : నిత్యం; ఏధతే : పెరుగుచున్నది; హా : హా (విలాపము); మత్ పాపమ్ : నా పాపమే; ఏవ : మాత్రమే; హి : నిశ్చయంగా; నిదానం : కారణము; అముష్య : దీనికి; న అన్యత్ : వేరేదే లేదు; తత్ : దానిని; వారయ : తొలగించు; ఆర్య : ఆర్యుడా; యతిరాజ : యతులలో రాజు; దయా ఏక సింధో : కరుణలో ఏకసముద్రమైనవాడా
యథాతథ అనువాదం
నాకు మీ కమలపాదములపై భక్తి కొద్దిగా అయినా లేదు; శబ్దాది విషయాలపై ఆసక్తి నిత్యం పెరుగుచున్నది, హా! దీనికి కారణము నా పాపమే, వేరేదే లేదు. ఆర్యుడా, యతిరాజా, కరుణలో ఏకసముద్రమైనవాడా! దానిని తొలగించుము.
శ్లోకపాఠం
వృత్యా పశుర్నరవపుస్త్వహమీదృశోఽపి
శ్రుత్యాదిసిద్ధనిఖిలాత్మగుణాశ్రయోఽయమ్ ।
ఇత్యాదరేణ కృతినోఽపి మిథః ప్రవక్తుం
అద్యాపి వంచనపరోఽత్ర యతీంద్ర వర్తే ॥
॥ ౦౭ ॥
పదవిచ్ఛేదం
వృత్యా పశుః నర వపుః తు అహం ఈదృశః అపి
శ్రుతి ఆది సిద్ధ నిఖిల ఆత్మ గుణ ఆశ్రయః అయమ్ ।
ఇతి ఆదరేణ కృతినః అపి మిథః ప్రవక్తుం
అద్య అపి వంచన పరః అత్ర యతీంద్ర వర్తే ॥
పదం - పదార్థం
వృత్యా : ప్రవర్తనలో; పశుః : పశువువలె; నర వపుః : మనుష్య శరీరమును కలిగినవాడిని; తు : అయితే; అహం : నేను; ఈదృశః : ఇలాంటివాడిని; అపి : అయినప్పటికీ; శ్రుతి ఆది : శ్రుతి మొదలైన; సిద్ధ : స్థిరపరచబడిన; నిఖిల : సమస్త; ఆత్మ గుణ : ఆత్మసంబంధ గుణములు; ఆశ్రయః : ఆధారముగా ఉన్నవాడిని; అయమ్ : ఈ నేను; ఇతి : ఇట్లని; ఆదరేణ : గౌరవంతో; కృతినః : పుణ్యవంతులు; అపి : అయినప్పటికీ; మిథః : పరస్పరం; ప్రవక్తుం : చెప్పుటకు; అద్య అపి : ఇప్పటికీ; వంచన పరః : మోసానికి ఆసక్తిగలవాడిని; అత్ర : ఇక్కడ; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; వర్తే : ఉన్నాను
యథాతథ అనువాదం
ప్రవర్తనలో పశువువలె ఉన్న నేను మనుష్యశరీరమును కలిగినవాడినై ఇలాంటివాడిని అయినప్పటికీ, శ్రుతి మొదలైనవి చెప్పిన సమస్త ఆత్మగుణాలకు ఆధారమైనవాడినని గౌరవంతో పుణ్యవంతులు పరస్పరం చెప్పుకునేలా, ఇప్పటికీ మోసానికి ఆసక్తిగలవాడినై యతీంద్రా! ఇక్కడనే ఉన్నాను.
శ్లోకపాఠం
దుఃఖావహోఽహమనిశం తవ దుష్టచేష్టః
శబ్దాదిభోగనిరతః శరణాగతాఖ్యః ।
త్వత్పాదభక్త ఇవ శిష్టజనౌఘమధ్యే
మిథ్యా చరామి యతిరాజ తతోఽస్మి మూర్ఖః ॥
॥ ౦౮ ॥
పదవిచ్ఛేదం
దుఃఖావహః అహం అనిశం తవ దుష్ట చేష్టః
శబ్దాది భోగ నిరతః శరణాగతాఖ్యః ।
త్వత్ పాద భక్తః ఇవ శిష్ట జనఔఘ మధ్యే
మిథ్యా చరామి యతిరాజ తతః అస్మి మూర్ఖః ॥
పదం - పదార్థం
దుఃఖావహః : దుఃఖమును కలిగించువాడు; అహం : నేను; అనిశం : ఎల్లప్పుడూ; తవ : మీ; దుష్ట : చెడు; చేష్టః : ప్రవర్తన కలిగినవాడు; శబ్దాది : శబ్దాది విషయములు; భోగ : అనుభవములు; నిరతః : నిమగ్నుడైన; శరణాగతాఖ్యః : శరణాగతుడని పిలువబడే; త్వత్ : మీ; పాద : పాదములు; భక్తః : భక్తుడైన; ఇవ : వలె; శిష్ట జనఔఘ మధ్యే : శ్రేష్ఠుల సమూహమధ్యలో; మిథ్యా : అబద్ధంగా; చరామి : ప్రవర్తిస్తున్నాను; యతిరాజ : యతులలో రాజు; తతః : అందువలన; అస్మి : నేను; మూర్ఖః : మూర్ఖుడను
యథాతథ అనువాదం
నేను ఎల్లప్పుడూ మీకు దుఃఖమును కలిగించువాడిని, చెడు ప్రవర్తన కలిగినవాడిని, శబ్దాది విషయాలలో నిమగ్నుడనై, శరణాగతుడని పిలువబడుతూ, మీ పాదములపై భక్తుడినన్నట్టు శ్రేష్ఠుల మధ్య అబద్ధంగా ప్రవర్తిస్తున్నాను. యతిరాజా! అందువలన నేను మూర్ఖుడను.
శ్లోకపాఠం
నిత్యం త్వహం పరిభవామి గురుం చ మంత్రం
తద్ దేవతామపి న కించిదహో బిభేమి ।
ఇత్త్థం శఠోఽప్యశఠవద్భవదీయసంఘే
హృష్టశ్చరామి యతిరాజ తతోఽస్మి మూర్ఖః ॥
॥ ౦౯ ॥
పదవిచ్ఛేదం
నిత్యం తు అహం పరిభవామి గురుం చ మంత్రం
తత్ దేవతాం అపి న కించిత్ అహో బిభేమి ।
ఇత్త్థం శఠః అపి అశఠవత్ భవదీయ సంఘే
హృష్టః చరామి యతిరాజ తతః అస్మి మూర్ఖః ॥
పదం - పదార్థం
నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; తు : అయితే; అహం : నేను; పరిభవామి : అవమానిస్తున్నాను; గురుం : గురువును; చ : మరియు; మంత్రం : మంత్రాన్ని; తత్ : ఆ; దేవతాం : దేవతను; అపి : కూడా; న : కాదు; కించిత్ : కొంచెమైనా; అహో : అయ్యో; బిభేమి : భయపడుట లేదు; ఇత్త్థం : ఈ విధంగా; శఠః : కపటుడను; అపి : అయినప్పటికీ; అశఠవత్ : కపటము లేనివాడివలె; భవదీయ : మీకు సంబంధించిన; సంఘే : సమూహంలో; హృష్టః : ఆనందంగా; చరామి : ప్రవర్తిస్తున్నాను; యతిరాజ : యతులలో రాజు; తతః : అందువలన; అస్మి : నేను; మూర్ఖః : మూర్ఖుడను
యథాతథ అనువాదం
నేను ఎల్లప్పుడూ గురువును మరియు మంత్రాన్ని, ఆ దేవతను కూడా అవమానిస్తూ, కొంచెమైనా భయపడకుండా ఉన్నాను, అయ్యో! ఈ విధంగా కపటుడనై ఉన్న నేను, కపటము లేనివాడివలె మీ సమూహంలో ఆనందంగా ప్రవర్తిస్తున్నాను. యతిరాజా! అందువలన నేను మూర్ఖుడను.
శ్లోకపాఠం
హా హంత హంత మనసా క్రియయా చ వాచా
యోఽహం చరామి సతతం త్రివిధాపచారాన్ ।
సోఽహం తవాప్రియకరః ప్రియకృద్వదేవ
కాలం నయామి యతిరాజ తతోఽస్మి మూర్ఖః ॥
॥ ౧౦ ॥
పదవిచ్ఛేదం
హా హంత హంత మనసా క్రియయా చ వాచా
యః అహం చరామి సతతం త్రివిధ అపచారాన్ ।
సః అహం తవ అప్రియ కరః ప్రియ కృత్ వత్ ఏవ
కాలం నయామి యతిరాజ తతః అస్మి మూర్ఖః ॥
పదం - పదార్థం
హా హంత హంత : అయ్యో! అయ్యో!; మనసా : మనస్సుతో; క్రియయా : క్రియలతో; చ : మరియు; వాచా : వాక్కుతో; యః : యెవడు; అహం : నేను; చరామి : ప్రవర్తిస్తున్నాను; సతతం : ఎల్లప్పుడూ; త్రివిధ : మూడు విధములైన; అపచారాన్ : అపచారములను; సః అహం : ఆ నేనే; తవ : మీకు; అప్రియ కరః : ఇష్టంకాని కార్యములు చేయువాడు; ప్రియ కృత్ వత్ : ఇష్టమైనది చేయువాడివలె; ఏవ : యథార్థంగా; కాలం : కాలాన్ని; నయామి : గడుపుతున్నాను; యతిరాజ : యతులలో రాజు; తతః : అందువలన; అస్మి : నేను; మూర్ఖః : మూర్ఖుడను
యథాతథ అనువాదం
అయ్యో! అయ్యో! నేను మనస్సుతో, క్రియలతో, వాక్కుతో ఎల్లప్పుడూ మూడు విధములైన అపచారములను చేయుచున్నాను. అట్టి నేను మీకు ఇష్టంకాని కార్యములు చేయుచున్నప్పటికీ, ఇష్టమైనది చేయువాడివలె కాలాన్ని గడుపుతున్నాను. యతిరాజా! అందువలన నేను మూర్ఖుడను.
శ్లోకపాఠం
పాపే కృతే యది భవంతి భయానుతాప
లజ్జాః పునః కరణమస్య కథం ఘటేత ।
మోహేన మే న భవతీహ భయాదిలేశః
తస్మాత్ పునః పునరఘం యతిరాజ కుర్వే ॥
॥ ౧౧ ॥
పదవిచ్ఛేదం
పాపే కృతే యది భవంతి భయ అనుతాప లజ్జాః
పునః కరణం అస్య కథం ఘటేత ।
మోహేన మే న భవతి ఇహ భయాది లేశః
తస్మాత్ పునః పునః అఘం యతిరాజ కుర్వే ॥
పదం - పదార్థం
పాపే కృతే : పాపము చేసినపుడు; యది : యెడల; భవంతి : కలుగుతాయనుకుంటే; భయ : భయం; అనుతాప : పశ్చాత్తాపము; లజ్జాః : లజ్జలు; పునః : మళ్లీ; కరణం : చేయుట; అస్య : దీనిని; కథం : ఎలా; ఘటేత : సంభవించును; మోహేన : మోహముచేత; మే : నాకు; న : లేదు; భవతి ఇహ : ఇక్కడ కలుగదు; భయాది : భయం మొదలైనవి; లేశః : కొద్దిపాటి భాగము; తస్మాత్ : అందువలన; పునః పునః : మళ్లీ మళ్లీ; అఘం : పాపము; యతిరాజ : యతులలో రాజు; కుర్వే : చేస్తున్నాను
యథాతథ అనువాదం
పాపము చేసినపుడు భయం, పశ్చాత్తాపము, లజ్జలు కలుగుతాయనుకుంటే, దానిని మళ్లీ చేయుట ఎలా సంభవించును? కానీ మోహముచేత నాకు ఇక్కడ భయం మొదలైన వాటి కొద్దిపాటి భాగముకూడా కలుగుటలేదు. అందువలన యతిరాజా! నేను మళ్లీ మళ్లీ పాపమును చేస్తున్నాను.
శ్లోకపాఠం
అంతర్బహిస్సకలవస్తుషు సంతమీశం
అంధః పురస్త్థితమివాహమవీక్షమాణః ।
కందర్పవశ్యహృదయస్సతతం భవామి
హంత త్వదగ్రగమనస్య యతీంద్ర నార్హః ॥
॥ ౧౨ ॥
పదవిచ్ఛేదం
అంతః బహిః సకల వస్తుషు సంతమ్ ఈశం
అంధః పురః స్థితమ్ ఇవ అహం అవీక్షమాణః ।
కందర్ప వశ్య హృదయః సతతం భవామి
హంత త్వత్ అగ్ర గమనస్య యతీంద్ర న అర్హః ॥
పదం - పదార్థం
అంతః : అంతర్గతంగా; బహిః : బాహ్యంగా; సకల వస్తుషు : సమస్త వస్తువులలో; సంతమ్ : ఉన్న; ఈశం : ఈశ్వరుడు; అంధః : అంధుడై; పురః స్థితమ్ : ముందున్నదానిని; ఇవ : వలె; అహం : నేను; అవీక్షమాణః : చూడకుండ; కందర్ప వశ్య : మన్మథునికి వశమైన; హృదయః : హృదయం కలిగినవాడు; సతతం : ఎల్లప్పుడూ; భవామి : అవుతున్నాను; హంత : అయ్యో; త్వత్ అగ్ర గమనస్య : మీ ముందుకు వెళ్లుటకు; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; న అర్హః : అర్హుడను కాదు
యథాతథ అనువాదం
అంతర్గతంగా మరియు బాహ్యంగా సమస్త వస్తువులలో ఉన్న ఈశ్వరుణ్ణి ముందున్నదానిని చూడలేని అంధుడివలె నేను చూడకుండ, మన్మథునికి వశమైన హృదయముతో ఎల్లప్పుడూ ఉంటున్నాను. అయ్యో! యతీంద్రా! మీ ముందుకు వెళ్లుటకు నేను అర్హుడను కాదు.
శ్లోకపాఠం
తాపత్రయీ జనితదుఃఖనిపాతినోఽపి
దేహస్థితౌ మమ రుచిస్తు న తన్నివృత్తౌ ।
ఏతస్య కారణమహో మమ పాపమేవ
నాథ త్వమేవ హర తద్యతిరాజ శీఘ్రమ్ ॥
॥ ౧౩ ॥
పదవిచ్ఛేదం
తాప త్రయీ జనిత దుఃఖ నిపాతినః అపి
దేహ స్థితౌ మమ రుచిః తు న తత్ నివృత్తౌ ।
ఏతస్య కారణం అహో మమ పాపం ఏవ
నాథ త్వమ్ ఏవ హర తత్ యతిరాజ శీఘ్రమ్ ॥
పదం - పదార్థం
తాపత్రయీ : మూడు తాపములు (ఆధ్యాత్మిక, ఆధ్యిదైవిక, ఆధ్యిభౌతిక); జనిత : కలిగించిన; దుఃఖ : దుఃఖము; నిపాతినః : పడినవాడిని; అపి : అయినప్పటికీ; దేహస్థితౌ : శరీర స్థితిలో; మమ : నాకు; రుచిః : ఆసక్తి; తు : అయితే; న : లేదు; తత్ నివృత్తౌ : దాని నివృత్తిలో; ఏతస్య : దీనికి; కారణం : కారణము; అహో : అయ్యో; మమ : నా; పాపం : పాపము; ఏవ : మాత్రమే; నాథ : నాథా; త్వమ్ ఏవ : నీవే; హర : తొలగించుము; తత్ : దానిని; యతిరాజ : యతులలో రాజు; శీఘ్రమ్ : త్వరగా
యథాతథ అనువాదం
మూడు తాపములచే కలిగిన దుఃఖములో పడినవాడినై ఉన్న నేను, శరీర స్థితిలో ఆసక్తి కలిగియున్నాను, కానీ దాని నివృత్తిలో ఆసక్తి లేదు. అయ్యో! దీనికి కారణము నా పాపమే. నాథా! యతిరాజా! నీవే దానిని త్వరగా తొలగించుము.
శ్లోకపాఠం
వాచామగోచరమహాగుణదేశికాగ్ర్య
కూరాధినాథకథితాఖిలనైచ్యపాత్రమ్ ।
ఏషోఽహమేవ న పునర్జగతీదృశస్తత్
రామానుజార్య కరుణైవ తు మద్గతిస్తే ॥
॥ ౧౪ ॥
పదవిచ్ఛేదం
వాచాం అగోచర మహా గుణ దేశిక అగ్ర్య
కూరాధినాథ కథిత అఖిల నైచ్య పాత్రమ్ ।
ఏషః అహం ఏవ న పునః జగతి ఇదృశః తత్
రామానుజ ఆర్య కరుణా ఏవ తు మత్ గతిః తే ॥
పదం - పదార్థం
వాచాం అగోచర : వాక్కుకు అందనిది; మహా గుణ : మహాగుణములు కలిగిన; దేశిక అగ్ర్య : ఆచార్యులలో శ్రేష్ఠుడు; కూరాధినాథ : కూరేశుడు; కథిత : చెప్పబడిన; అఖిల : సమస్త; నైచ్య : నీచత్వము; పాత్రమ్ : పాత్రుడను; ఏషః అహం : ఈ నేనే; ఏవ : నిజముగా; న పునః : మరల లేదు; జగతి : లోకంలో; ఇదృశః : ఇలాంటివాడు; తత్ : అందువలన; రామానుజ ఆర్య : శ్రీరామానుజాచార్యుడు; కరుణా : కరుణ; ఏవ తు : మాత్రమే అయితే; మత్ గతిః : నా ఆశ్రయం; తే : మీది
యథాతథ అనువాదం
వాక్కుకు అందని మహాగుణములు కలిగిన ఆచార్యశ్రేష్ఠుడైన కూరేశుడు చెప్పిన సమస్త నీచత్వములకు పాత్రుడనై ఉన్న ఈ నేనే, లోకంలో ఇలాంటివాడు మరల లేడు. అందువలన రామానుజార్యా! మీ కరుణ మాత్రమే నా ఆశ్రయం.
శ్లోకపాఠం
శుద్ధాత్మ యామునగురూత్తమ కూరనాథ
భట్టాఖ్యదేశికవరోక్త సమస్తనైచ్యమ్ ।
అద్యాస్త్యసంకుచితమేవ మయీహ లోకే
తస్మాత్ యతీంద్ర కరుణైవ తు మద్గతిస్తే ॥
॥ ౧౫ ॥
పదవిచ్ఛేదం
శుద్ధ ఆత్మ యామున గురు ఉత్తమ కూరనాథ
భట్టాఖ్య దేశిక వర ఉక్త సమస్త నైచ్యమ్ ।
అద్య అస్తి అసంకుచితం ఏవ మయి ఇహ లోకే
తస్మాత్ యతీంద్ర కరుణా ఏవ తు మత్ గతిః తే ॥
పదం - పదార్థం
శుద్ధ ఆత్మ : శుద్ధాత్ముడైన; యామున గురు ఉత్తమ : యామునాచార్యులలో శ్రేష్ఠుడు; కూరనాథ : కూరేశుడు; భట్టాఖ్య దేశిక వర : భట్టనాథుడని పేరుగల ఆచార్యశ్రేష్ఠుడు; ఉక్త : చెప్పబడిన; సమస్త నైచ్యమ్ : సమస్త నీచత్వము; అద్య : ఇప్పుడే; అస్తి : ఉంది; అసంకుచితం : సంకోచము లేకుండా; ఏవ : మాత్రమే; మయి : నాలో; ఇహ లోకే : ఈ లోకంలో; తస్మాత్ : అందువలన; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; కరుణా : కరుణ; ఏవ తు : మాత్రమే అయితే; మత్ గతిః : నా ఆశ్రయం; తే : మీది
యథాతథ అనువాదం
శుద్ధాత్ముడైన యామునాచార్యులు, కూరేశుడు, భట్టనాథుడు వంటి ఆచార్యశ్రేష్ఠులు చెప్పిన సమస్త నీచత్వములు ఇప్పుడే నాలో సంకోచము లేకుండా ఈ లోకంలో ఉన్నాయి. అందువలన యతీంద్రా! మీ కరుణ మాత్రమే నా ఆశ్రయం.
శ్లోకపాఠం
శబ్దాదిభోగవిషయా రుచిరస్మదీయా
నష్టా భవత్విహ భవద్దయయా యతీంద్ర ।
త్వద్దాసదాసగణనాచరమావధౌ యః
తద్దాసతైకరసతాఽవిరతా మమాస్తు ॥
॥ ౧౬ ॥
పదవిచ్ఛేదం
శబ్దాది భోగ విషయా రుచిః అస్మదీయా
నష్టా భవతు ఇహ భవత్ దయయా యతీంద్ర ।
త్వత్ దాస దాస గణనా చరమ అవధౌ యః
తత్ దాసతా ఏక రసతా అవిరతా మమ అస్తు ॥
పదం - పదార్థం
శబ్దాది : శబ్దాది విషయములు; భోగ : అనుభవములు; విషయా : విషయములు; రుచిః : ఆసక్తి; అస్మదీయా : నాదైన; నష్టా : నశించుగాక; భవతు : కలుగుగాక; ఇహ : ఇక్కడ; భవత్ దయయా : మీ కరుణచేత; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; త్వత్ : మీ; దాస దాస గణనా : దాసుల దాసుల గణనలో; చరమ అవధౌ : చివరి పరిమితిలో; యః : ఏది; తత్ : అది; దాసతా : దాసత్వము; ఏక రసతా : ఏకరూపమైన ఆసక్తి; అవిరతా : నిరంతరమైన; మమ : నాకు; అస్తు : కలుగుగాక
యథాతథ అనువాదం
శబ్దాది విషయాలలో అనుభవములపై ఉన్న నా ఆసక్తి ఇక్కడ మీ కరుణచేత నశించుగాక. యతీంద్రా! మీ దాసుల దాసుల గణనలో చివరి స్థానములో ఉండే ఆ దాసత్వముపై ఏకరూపమైన నిరంతర ఆసక్తి నాకు కలుగుగాక.
శ్లోకపాఠం
శ్రుత్యగ్రవేద్యనిజదివ్యగుణస్వరూపః
ప్రత్యక్షతాముపగతస్త్విహ రంగరాజః ।
వశ్యస్సదా భవతి తే యతిరాజ తస్మాత్
శక్తః స్వకీయజనపాపవిమోచనే త్వమ్ ॥
॥ ౧౭ ॥
పదవిచ్ఛేదం
శ్రుతి అగ్ర వేద్య నిజ దివ్య గుణ స్వరూపః
ప్రత్యక్షతాం ఉపగతః తు ఇహ రంగరాజః ।
వశ్యః సదా భవతి తే యతిరాజ తస్మాత్
శక్తః స్వకీయ జన పాప విమోచనే త్వమ్ ॥
పదం - పదార్థం
శ్రుతి అగ్ర వేద్య : శ్రుతుల ద్వారా మాత్రమే తెలిసేది; నిజ : నిజమైన; దివ్య గుణ స్వరూపః : దివ్యగుణముల స్వరూపుడు; ప్రత్యక్షతాం : ప్రత్యక్షరూపమును; ఉపగతః : పొందిన; తు : అయితే; ఇహ : ఇక్కడ; రంగరాజః : శ్రీరంగనాథుడు; వశ్యః : వశములోనున్నవాడు; సదా : ఎల్లప్పుడూ; భవతి : అవుతాడు; తే : మీకు; యతిరాజ : యతులలో రాజు; తస్మాత్ : అందువలన; శక్తః : శక్తి కలిగినవాడు; స్వకీయ జన : మీకు చెందిన జనుల; పాప : పాపములను; విమోచనే : తొలగించుటలో; త్వమ్ : నీవు
యథాతథ అనువాదం
శ్రుతుల ద్వారా మాత్రమే తెలిసే నిజమైన దివ్యగుణముల స్వరూపుడైన శ్రీరంగనాథుడు ఇక్కడ ప్రత్యక్షరూపమును పొందినవాడై, మీకు ఎల్లప్పుడూ వశములోనున్నవాడుగా ఉన్నాడు. అందువలన యతిరాజా! మీకు చెందిన జనుల పాపములను తొలగించుటలో నీవు శక్తి కలిగినవాడవు.
శ్లోకపాఠం
కాలత్రయేఽపి కరణత్రయనిర్మితాతి
పాపక్రియస్య శరణం భగవత్ క్షమైవ ।
సా చ త్వయైవ కమలారమణేఽర్థితా యత్
క్షేమః స ఏవ హి యతీంద్ర భవచ్ఛ్రితానామ్ ॥
॥ ౧౮ ॥
పదవిచ్ఛేదం
కాల త్రయే అపి కరణ త్రయ నిర్మిత అతి
పాప క్రియస్య శరణం భగవత్ క్షమా ఏవ ।
సా చ త్వయా ఏవ కమలారమణే అర్థితా యత్
క్షేమః సః ఏవ హి యతీంద్ర భవత్ శ్రితానామ్ ॥
పదం - పదార్థం
కాల త్రయే అపి : మూడు కాలములలోనూ; కరణ త్రయ నిర్మిత : మూడు కరణములచే (మనస్సు, వాక్కు, శరీరం) చేసిన; అతి పాప క్రియస్య : తీవ్రమైన పాపక్రియలకు; శరణం : ఆశ్రయం; భగవత్ క్షమా ఏవ : భగవంతుని క్షమ మాత్రమే; సా చ : అది కూడా; త్వయా ఏవ : నీవే; కమలారమణే : లక్ష్మీపతియైన భగవంతుని యందు; అర్థితా : కోరబడినది; యత్ : ఏది; క్షేమః : శ్రేయస్సు; సః ఏవ హి : అదే నిజముగా; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; భవత్ శ్రితానామ్ : మీ శరణు పొందినవారి
యథాతథ అనువాదం
మూడు కాలములలోనూ మనస్సు, వాక్కు, శరీరములచే చేయబడిన తీవ్రమైన పాపక్రియలకు ఆశ్రయం భగవంతుని క్షమ మాత్రమే. అది కూడా లక్ష్మీపతియైన భగవంతుని యందు నీవే కోరినది. యతీంద్రా! మీ శరణు పొందినవారికి అదే నిజమైన శ్రేయస్సు.
శ్లోకపాఠం
శ్రీమన్ యతీంద్ర తవ దివ్యపదాబ్జసేవాం
శ్రీశైలనాథకరుణాపరిణామదత్తామ్ ।
తాం అన్వహం మమ వివర్ధయ నాథ తస్యాః
కామం విరుద్ధమఖిలం చ నివర్తయ త్వమ్ ॥
॥ ౧౯ ॥
పదవిచ్ఛేదం
శ్రీమన్ యతీంద్ర తవ దివ్య పద అబ్జ సేవాం
శ్రీ శైల నాథ కరుణా పరిణామ దత్తామ్ ।
తామ్ అన్వహం మమ వివర్ధయ నాథ తస్యాః
కామం విరుద్ధం అఖిలం చ నివర్తయ త్వమ్ ॥
పదం - పదార్థం
శ్రీమన్ : శ్రీయుతుడా; యతీంద్ర : యతులలో అధిపతి; తవ : మీ; దివ్య : దివ్యమైన; పద అబ్జ సేవాం : పాదకమలసేవను; శ్రీశైలనాథ : తిరుమల నాథుడు; కరుణా పరిణామ దత్తామ్ : కరుణా ఫలితముగా ప్రసాదించబడిన; తామ్ : ఆ సేవను; అన్వహం : ప్రతిదినము; మమ : నాకు; వివర్ధయ : పెంచుము; నాథ : నాథా; తస్యాః : దానికి సంబంధించిన; కామం విరుద్ధం : దానికి విరుద్ధమైన కోరికలను; అఖిలం : సమస్తము; చ : మరియు; నివర్తయ : తొలగించుము; త్వమ్ : నీవు
యథాతథ అనువాదం
శ్రీయుతుడా యతీంద్రా! మీ దివ్య పాదకమలసేవను, తిరుమల నాథుని కరుణా ఫలితముగా ప్రసాదించబడిన ఆ సేవను, నాకు ప్రతిదినము పెంచుము. నాథా! దానికి విరుద్ధమైన సమస్త కోరికలను తొలగించుము.
శ్లోకపాఠం
విజ్ఞాపనం యదిదమద్య తు మామకీనమ్
అంగీకురుష్వ యతిరాజ దయాంబురాశే ।
అజ్ఞోఽయం ఆత్మగుణలేశవివర్జితశ్చ
తస్మాదనన్యశరణో భవతీతి మత్వా ॥
॥ ౨౦ ॥
పదవిచ్ఛేదం
విజ్ఞాపనం యత్ ఇదమ్ అద్య తు మామకీనమ్
అంగీకురుష్వ యతిరాజ దయా అంబు రాశే ।
అజ్ఞః అయం ఆత్మ గుణ లేశ వివర్జితః చ
తస్మాత్ అనన్య శరణః భవతి ఇతి మత్వా ॥
పదం - పదార్థం
విజ్ఞాపనం : ప్రార్థన; యత్ ఇదమ్ : ఇది యేదైతే; అద్య : ఈరోజు; తు : అయితే; మామకీనమ్ : నాదైన; అంగీకురుష్వ : అంగీకరించుము; యతిరాజ : యతులలో రాజు; దయా అంబు రాశే : కరుణ సముద్రమా; అజ్ఞః : అజ్ఞానియైన; అయం : ఈ నేను; ఆత్మ గుణ లేశ వివర్జితః : ఆత్మగుణముల కొద్దిపాటి భాగముకూడా లేనివాడు; చ : మరియు; తస్మాత్ : అందువలన; అనన్య శరణః : వేరే ఆశ్రయం లేనివాడు; భవతి : అవుతాడు; ఇతి మత్వా : అట్లని భావించి
యథాతథ అనువాదం
యతిరాజా! కరుణ సముద్రమా! ఈరోజు నాదైన ఈ ప్రార్థనను అంగీకరించుము. ఈ నేను అజ్ఞానియై, ఆత్మగుణముల కొద్దిపాటి భాగముకూడా లేనివాడను. అందువలన వేరే ఆశ్రయం లేనివాడనై ఉన్నానని భావించి (నన్ను రక్షించుము).
ఉపసంహార శ్లోకం
ఇతి యతికులధుర్యమేధమానైః
శ్రుతిమధురైరుదితైః ప్రహర్షయంతమ్ ।
వరవరమునిమేవ చింతయంతీ
మతిరియమేతి నిరత్యయం ప్రసాదమ్ ॥
పదవిచ్ఛేదం
ఇతి యతి కుల ధుర్య మేధమానైః
శ్రుతి మధురైః ఉదితైః ప్రహర్షయంతమ్ ।
వరవర మునిమ్ ఏవ చింతయంతీ
మతిః ఇయం ఏతి నిరత్యయం ప్రసాదమ్ ॥
పదం - పదార్థం
ఇతి : ఇట్లుగా; యతి కుల ధుర్య : యతికులంలో శ్రేష్ఠుడు; మేధమానైః : ప్రకాశింపజేసే; శ్రుతి మధురైః : శ్రవణానికి మధురమైన; ఉదితైః : పలికిన; ప్రహర్షయంతమ్ : ఆనందింపజేసే; వరవర మునిమ్ : వరవర మునిని (మణవాళ మాముని); ఏవ : మాత్రమే; చింతయంతీ : ధ్యానించుచున్న; మతిః : మనస్సు; ఇయం : ఈ; ఏతి : పొందును; నిరత్యయం : అవిచ్ఛిన్నమైన; ప్రసాదమ్ : కృపను
యథాతథ అనువాదం
ఇట్లుగా యతికులంలో శ్రేష్ఠుని మహిమను ప్రకాశింపజేసే, శ్రవణానికి మధురమైన ఈ శ్లోకాలచే ఆనందింపజేయబడుతూ, వరవర మునినే ధ్యానించుచున్న ఈ మనస్సు అవిచ్ఛిన్నమైన కృపను పొందును.
ఇతి యతిరాజ వింశతిః సమాప్తా ॥
