శ్రీరంగ గద్యము - పారాయణం
(శ్రీ రామానుజాచార్య విరచితం)
పారాయణానికి ముందుగా
శ్రీరంగ గద్యము పారాయణం ఒక ఆత్మనివేదనాత్మక అనుభవం. ఇది కేవలం వాక్యాల పఠనం కాదు. జీవాత్మ తన స్వరూపాన్ని శేషత్వంగా గుర్తించి, శ్రీరంగనాథుని పాదారవిందముల యందు సంపూర్ణంగా ఆశ్రయముంచే భావస్థితితో ఈ గద్యాన్ని ఉచ్చరించాలి. పారాయణం నిదానంగా, అంతఃకరణాన్ని ఏకాగ్రం చేస్తూ సాగాలి.
పారాయణ విధానం
ఈ గద్యము పారాయణంలో వాక్యాలను విడివిడిగా గాని, యాంత్రికంగా గాని చదవడం కన్నా, ఒకే ప్రార్థనాత్మక ప్రవాహంగా అనుసరించడం ముఖ్యము. ప్రతి వాక్యం ఒక స్వయంనివేదనగా భావించాలి. విరామాలు శ్వాసకు మరియు భావస్థిరతకు మాత్రమే ఉపయోగపడాలి. త్వరపాటు, అలంకార పఠనం, లేదా గద్యాన్ని శ్లోకంలా మార్చే ప్రయత్నం ఇక్కడ ఉద్దేశం కాదు.
శ్రీరంగ గద్యము - పారాయణ సందర్భంలో భావం
శ్రీరంగ గద్యములో శ్రీరంగనాథుని స్వరూపం, గుణవైభవం, స్వామి–శేష సంబంధం ఒక నిరంతర భావప్రవాహంగా వ్యక్తమవుతుంది. పారాయణ సమయంలో ఈ గద్యాన్ని వివరణాత్మకంగా విశ్లేషించకుండా, ఆశ్రయభావంతో అనుభూతి చేయడం ముఖ్యము. అర్థం హృదయంలో నిలిచి, వాక్యాలు సహజంగా ప్రవహించేలా పారాయణం సాగాలి.
పారాయణానికి అనుకూలమైన పాఠ్య రూపం
క్రింద ఇవ్వబడిన శ్రీరంగ గద్యము పాఠ్యం పారాయణానికి అనుకూలంగా మాత్రమే అమర్చబడింది. వాక్య విరామాలు శ్వాస మరియు భావ విరామాల కోసం మాత్రమే ఉంచబడతాయి. పదప్రయోగం, సంధి, శబ్దప్రవాహం సంప్రదాయానుగుణంగా నిలుపబడతాయి. మధ్యలో వ్యాఖ్యానాలు లేదా వివరణలు ఇవ్వబడవు.
శ్రీరంగ గద్యము (పారాయణ పాఠ్యం)
ఇక్కడ శ్రీరంగ గద్యము సంపూర్ణంగా, పారాయణానికి అనుకూలమైన రూపంలో, నిరవధికంగా ఇవ్వబడుతుంది.
లైన్ విరామాలు శ్వాస మరియు భావ విరామాల కోసం మాత్రమే ఉంచబడతాయి.
పారాయణాంతర భావస్థితి
పారాయణం అనంతరం కొద్ది క్షణాలు మౌనంగా నిలిచి, శ్రీరంగనాథుని పాదారవిందముల యందు వ్యక్తమైన ఆశ్రయభావాన్ని అంతఃకరణంలో నిలుపుకోవడం శ్రేయస్కరం. ఇది విధిగా చేయవలసిన ఆచరణ కాదు; పారాయణానుభవానికి సహజమైన ముగింపు మాత్రమే.
పారాయణారంభం
(ఇప్పుడు శ్రీరంగ గద్యము పారాయణం ప్రారంభించబడుతుంది. ఈ పాఠ్యాన్ని నిదానంగా, సంపూర్ణ ఆశ్రయభావంతో, ప్రతి వాక్యాన్ని ప్రార్థనగా భావిస్తూ పఠించాలి.)
ఓం ॥
చిదచిత్ పరతత్త్వానాం తత్త్వ యాథార్థ్య వేదినే ।
రామానుజాయ మునయే నమో మమ గరీయసే ॥
స్వాధీన త్రివిధ చేతనాచేతన స్వరూపస్థితి ప్రవృత్తి భేదం
క్లేశకర్మాద్యశేష దోషాసంస్పృష్టం
స్వభావికానవధికాతిశయ జ్ఞాన బలైశ్వర్య వీర్య శక్తి తేజః
సౌశీల్య వాత్సల్య మార్దవార్జవ సౌహార్ద సామ్య కారుణ్య
మాధుర్య గాంభీర్యౌదార్య చాతుర్య స్థైర్య ధైర్య శౌర్య పరాక్రమ
సత్యకామ సత్యసంకల్ప కృతిత్వ కృతజ్ఞతాది
అసంఖ్యేయ కల్యాణ గుణగణౌఘ మహార్ణవం
పరబ్రహ్మ భూతం పురుషోత్తమం
శ్రీరంగశాయినం అస్మత్ స్వామినం
ప్రబుద్ధ నిత్య నియమ్య నిత్య దాస్యైకరసాత్మ స్వభావోఽహం
తదేకానుభవః తదేకప్రియః
పరిపూర్ణం భగవంతం విశదతమానుభవేన నిరంతరం అనుభూయ
తదనుభవ జనితానవధికాతిశయ ప్రీతికారిత
అశేషావస్థోచిత అశేషశేషతైకరతిరూప
నిత్య కింకరో భవాని ॥
స్వాత్మ నిత్యనియామ్య నిత్య దాస్యైకరసః
ఆత్మస్వభావానుసంధానపూర్వక భగవదనవధికాతిశయ
స్వామ్యాద్యఖిల గుణగణానుభవజనితానవధికాతిశయ ప్రీతికారిత
అశేషావస్థోచిత అశేషశేషతైకరతిరూప
నిత్యకైంకర్యప్రాప్త్యుపాయభూత భక్తిః
తదుపాయ సమ్యగ్జ్ఞాన తదుపాయ సమీచీనక్రియా
తదనుగుణ సాత్త్వికతా ఆస్తిక్యాది సమస్తాత్మగుణవిహీనః
దురుత్తరానంత తద్విపర్యయ జ్ఞానక్రియానుగుణ
అనాదిపాపవాసనా మహార్ణవాంతర్నిమగ్నః
తిలతైలవత్ దారువవహ్నివత్ దుర్వివేచ త్రిగుణక్షణ
క్షరణస్వభావ అచేతన ప్రకృతివ్యాప్తిరూప దురత్యయ
భగవన్మాయా తిరోహిత స్వప్రకాశః
అనాద్యవిద్యా సంచితానంతాశక్య విస్రంసన కర్మపాశ ప్రగ్రథితః
అనాగతానంతకాల సమీక్షయాఽపి అదృష్ట సన్తారోపాయః
నిఖిల జంతుజాత శరణ్య! శ్రీమన్నారాయణ!
తవ చరణారవిందయుగళం శరణమహం ప్రపద్యే ॥
ఏవమవస్థితస్యాపి
అర్థిత్వమాత్రేణ పరమకారుణిక!
భగవన్!
స్వానుభవ ప్రీత్యోపనీత
ఏకాంతికాత్యంతిక నిత్య కైంకర్యైకరతి రూప
నిత్య దాస్యం దాస్యతీతి విశ్వాసపూర్వకం
భగవంతం నిత్య కింకరతాం ప్రార్థయే ॥
ఇక్కడితో శ్రీరంగ గద్యము (మూల గద్య పాఠ్యం) సంపూర్ణమగుచున్నది.
శ్రీరంగ గద్యము - పారాయణాంతర శ్లోకాలు
తవానుభూతి సమ్భూత ప్రీతికారిత దాసతామ్ ।
దేహి మే కృపయా నాథ న జానే గతి మన్యథా ॥
సర్వావస్థోచితా శేష శేషతైకరతి స్తవ ।
భవేయం పుణ్డరీకాక్ష త్వమే వైవం కురుష్వ మామ్ ॥
ఏవమ్భూత తత్త్వయాథాత్మ్యావబోధ
తదిచ్ఛారహితస్యాపి
ఏతదుచ్చారణమాత్రావలమ్బనేన
ఉచ్యమానార్థ పరమార్థ నిష్ఠం మే
మనః త్వమేవ అద్యైవ కారయ ॥
అపారకరుణామ్బుధే!
అనాలోచిత విశేషాశేష లోక శరణ్య!
ప్రణతార్థి హర!
ఆశ్రిత వాత్సల్యైక మహోదధే!
అనవరత విదిత నిఖిలభూత జాత యాథాత్మ్య!
అశేషచరాచర శేషి భూత నిఖిలనియమననిరత
అశేష చిదచిద్వస్తు శేషిభూత నిఖిలజగదాధార
అఖిలజగత్స్వామిన్ అస్మత్స్వామిన్
సత్యకామ! సత్యసంకల్ప!
సకలేతర విలక్షణ అర్థికల్పక!
ఆపత్సఖ! కాకుత్స్థ!
శ్రీమన్నారాయణ!
పురుషోత్తమ!
శ్రీరఙ్గనాథ!
మమ నాథ!
నమోఽస్తు తే ॥
ఇతి శ్రీ భగవద్రామానుజ విరచితే శ్రీరఙ్గగద్యమ్