శరణాగతి గద్యము - పారాయణం
(శ్రీ రామానుజాచార్య విరచితం)
పారాయణానికి ముందుగా
శరణాగతి గద్యము పారాయణం ఒక ప్రార్థనాత్మక అనుభవం. ఇది సాధారణ పఠనం కాదు. జీవాత్మ తన అసహాయ స్థితిని గుర్తించి, భగవంతుని పరమకృపపైనే సంపూర్ణంగా ఆధారపడే భావస్థితితో ఈ గద్యాన్ని ఉచ్చరించాలి. పారాయణం నిదానంగా, అర్థాన్ని హృదయంలో నిలుపుకుంటూ సాగాలి.
పారాయణ విధానం
ఈ గద్యము పారాయణంలో వాక్యాలను యాంత్రికంగా చదవడం కన్నా, భావప్రవాహాన్ని అనుసరించడం ముఖ్యము. ప్రతి వాక్యం ఒక ప్రార్థనగా భావించాలి. విరామాలు శ్వాసకు మరియు భావస్థిరతకు మాత్రమే ఉపయోగపడాలి. త్వరపాటు లేదా అలంకార పఠనం ఇక్కడ ఉద్దేశం కాదు.
“అత్ర ద్వయం” - పారాయణ సందర్భంలో అర్థం
శరణాగతి గద్యములో వచ్చే “అత్ర ద్వయం” అనే పదప్రయోగం, ద్వయ మహామంత్రం ఈ గద్యములో అంతర్గతంగా ఎలా ఆధారంగా నిలుస్తుందో సూచిస్తుంది. పారాయణ సమయంలో ఇది ఒక స్మరణగా మాత్రమే గ్రహించాలి. ఇక్కడ ద్వయము ప్రత్యేకంగా ఉచ్చరించబడే మంత్రంగా కాక, శరణాగతి భావానికి మూలాధారంగా భావించబడుతుంది. ఈ అవగాహనతో ఆ భాగాన్ని పారాయణం చేయడం భావప్రవాహాన్ని మరింత లోతుగా అనుభూతి చేయిస్తుంది.
పారాయణానికి అనుకూలమైన పాఠ్య రూపం
క్రింద ఇవ్వబడిన శరణాగతి గద్యము పాఠ్యం పారాయణానికి అనుకూలంగా విరామాలతో మాత్రమే విభజించబడుతుంది. పదాలు, వాక్యాలు, మరియు శబ్దప్రవాహం సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా ఉంచబడతాయి. ఇందులో వ్యాఖ్యానాలు లేదా వివరణలు మధ్యలో ఉండవు.
శరణాగతి గద్యము (పారాయణ పాఠ్యం)
ఇక్కడ పూర్తి శరణాగతి గద్యము పారాయణానికి అనుకూలమైన రూపంలో, నిరవధికంగా ఇవ్వబడుతుంది.
లైన్ విరామాలు శ్వాస మరియు భావ విరామాల కోసం మాత్రమే ఉంచబడతాయి.
పారాయణాంతర భావస్థితి
పారాయణం అనంతరం కొద్ది క్షణాలు మౌనంగా నిలిచి, గద్యములో వ్యక్తమైన ఆశ్రయభావాన్ని అంతఃకరణంలో నిలుపుకోవడం శ్రేయస్కరం. ఇది ఆచరణ కాదు; అనుభవానికి సహజమైన ముగింపు మాత్రమే.
పారాయణారంభం
(ఇప్పుడు శరణాగతి గద్యము పారాయణం ప్రారంభించబడుతుంది. ఈ పాఠ్యాన్ని నిదానంగా, సంపూర్ణ ఆశ్రయభావంతో, ప్రతి వాక్యాన్ని ప్రార్థనగా భావిస్తూ పఠించాలి.)
ఓం ॥
భగవన్నారాయణాభిమతానురూప స్వరూపరూపగుణవిభవైశ్వర్య
శీలాద్యనవధికాతిశయ అసంఖ్యేయకల్యాణగుణగణాం
పద్మవనాలయాం భగవతీం శ్రియం దేవీం
నిత్యానపాయినీం నిరవద్యాం దేవదేవదివ్యమహిషీం
అఖిలజగన్మాతరం అస్మన్మాతరం
అశరణ్యశరణ్యాం అనన్యశరణః
శరణమహం ప్రపద్యే ॥
పారమార్థికభగవచ్చరణారవిందయుగళైకాన్తికాత్యన్తిక
పరభక్తి పరజ్ఞాన పరమభక్తికృత పరిపూర్ణానవరత
నిత్యవిశదతమానన్యప్రయోజనానవధికాతిశయ
ప్రియభగవదనుభవజనితానవధికాతిశయ ప్రీతికారితా
అశేషావస్థోచిత అశేషశేషతైకరతిరూప
నిత్యకైంకర్యప్రాప్త్యపేక్షయా
పారమార్థికీ భగవచ్చరణారవిందశరణాగతిః
యథావస్థితా అవిరతాస్తు మే ॥
అస్తు తే తయైవ సర్వం సమ్పత్స్యతే
అఖిలహేయప్రత్యనీక కల్యాణైకతాన
స్వేతరసమస్తవస్తువిలక్షణానంతజ్ఞానానందైకస్వరూప
స్వాభిమతానురూపైకరూపాచింత్యదివ్యాద్భుత
నిత్యనిరవద్య నిరతిశయౌజ్జ్వల్య సౌందర్య సౌగంధ్య సౌకుమార్య
లావణ్య యౌవనాద్యనంతగుణనిధి దివ్యరూప
స్వాభావికానవధికాతిశయ
జ్ఞాన బలైశ్వర్య వీర్య శక్తి తేజస్సౌశీల్య
వాత్సల్య మార్దవార్జవ సౌహార్ద సామ్య
కారుణ్య మాధుర్య గాంభీర్య ఔదార్య
చాతుర్య స్థైర్య ధైర్య శౌర్య పరాక్రమ
సత్యకామ సత్యసంకల్ప
కృతిత్వ కృతజ్ఞతాద్యసంఖ్యేయ కల్యాణగుణగణౌఘ మహార్ణవ ॥
స్వోచిత వివిధ విచిత్రానంతాశ్చర్య
నిత్య నిరవద్య నిరతిశయ సుగంధ నిరతిశయ సుఖస్పర్శ
నిరతిశయౌజ్జ్వల్య కిరీట మకుట చూడావతంస
మకరకుండల గ్రైవేయక హార కేయూర కటక
శ్రీవత్స కౌస్తుభ ముక్తాదామోదరబంధన
పీతాంబర కాంచీగుణ నూపురాద్యపరిమిత దివ్యభూషణ ॥
స్వానురూపాచింత్యశక్తి
శంఖచక్రగదాసి శార్ఙ్గాద్యసంఖ్యేయ
నిత్యనిరవద్య నిరతిశయ కల్యాణదివ్యాయుధ ॥
స్వాభిమత నిత్యనిరవద్యానురూప
స్వరూపరూపగుణ విభవైశ్వర్య శీలాద్యనవధికాతిశయాసంఖ్యేయ
కల్యాణగుణగణ శ్రీవల్లభ
ఏవంభూత భూమినీళానాయక ॥
స్వచ్ఛందానువర్తి స్వరూపస్థితి ప్రవృత్తిభేదాశేష
శేషతైకరతిరూప నిత్యనిరవద్య నిరతిశయ
జ్ఞాన క్రియైశ్వర్యాద్యనంత కల్యాణగుణగణ శేష
శేషాశన గరుడప్రముఖ నానావిధానంత పరిజన
పరిచారికా పరిచరిత చరణయుగళ ॥
పరమయోగి వాఙ్మనసాపరిచ్ఛేద్య
స్వరూప స్వభావ స్వాభిమత వివిధవిచిత్రానంతభోగ్య
భోగోపకరణ భోగస్థాన సమృద్ధానంతాశ్చర్య
అనంత మహావిభవ అనంత పరిమాణ
నిత్యనిరవద్య నిరతిశయ శ్రీవైకుంఠనాథ ॥
స్వసంకల్పానువిధాయి
స్వరూపస్థితి ప్రవృత్తి స్వశేషతైకస్వభావ
ప్రకృతి పురుష కాలాత్మక వివిధవిచిత్రానంత
భోగ్య భోక్తృవర్గ భోగోపకరణ భోగస్థానరూప
నిఖిలజగదుదయ విభవ లయలీల
సత్యకామ సత్యసంకల్ప
పరబ్రహ్మభూత పురుషోత్తమ మహావిభూతే ॥
శ్రీమన్ నారాయణ శ్రీవైకుంఠనాథ
అపార కారుణ్య సౌశీల్య వాత్సల్య ఔదార్య
ఐశ్వర్య సౌందర్య మహోదధే
అనాలోచితవిశేష అశేషలోక శరణ్య
ప్రణతార్తిహర ఆశ్రిత వాత్సల్యైకజలధే
అనవరతవిదిత నిఖిలభూతజాతయాథాత్మ్య
అశేషచరాచరభూత నిఖిలనియమనిరత
అశేషచిదచిద్వస్తు శేషిభూత
నిఖిలజగదాధార అఖిలజగత్స్వామిన్
అస్మత్స్వామిన్ ॥
సత్యకామ సత్యసంకల్ప
సకలేతరవిలక్షణ అర్థికల్పక ఆపత్సఖ
శ్రీమన్ నారాయణ అశరణ్యశరణ్య
అనన్యశరణః
త్వత్పాదారవిందయుగళం
శరణమహం ప్రపద్యే ॥
అత్ర ద్వయమ్
పితరం మాతరం దారాన్ పుత్రాన్ బంధూన్ సఖీన్ గురూన్ ।
రత్నాని ధనధాన్యాని క్షేత్రాణి చ గృహాణి చ ॥ ౧ ॥
సర్వధర్మాంశ్చ సంత్యజ్య సర్వకామాంశ్చ సాక్షరాన్ ।
లోకవిక్రాంతచరణౌ శరణం తేఽవ్రజం విభో ॥ ౨ ॥
త్వమేవ మాతా చ పితా త్వమేవ
త్వమేవ బంధుశ్చ గురుస్త్వమేవ ।
త్వమేవ విద్యా ద్రవిణం త్వమేవ
త్వమేవ సర్వం మమ దేవదేవ ॥ ౩ ॥
పితాఽసి లోకస్య చరాచరస్య
త్వమస్య పూజ్యశ్చ గురుర్గరీయాన్ ।
న త్వత్సమోఽస్త్యభ్యధికః కుతోఽన్యో
లోకత్రయేఽప్యప్రతిమప్రభావ ॥ ౪ ॥
ఇతి శ్లోకత్రయోదితజ్ఞానినం
మాం కురుష్వ ॥
పురుషః స పరః పార్థ
భక్త్యా లభ్యస్త్వనన్యయా ।
భక్త్యా త్వనన్యయా శక్యః
మద్భక్తిం లభతే పరామ్ ॥
ఇతి స్థానత్రయోదిత
పరభక్తియుక్తం
మాం కురుష్వ ॥
పరభక్తి పరజ్ఞాన
పరమభక్త్యేకస్వభావం
మాం కురుష్వ ॥
పరభక్తి పరజ్ఞాన పరమభక్తికృత
పరిపూర్ణానవరత నిత్యవిశదతమానన్య
ప్రయోజనానవధికాతిశయ ప్రియ భగవదనుభవోఽహం
తథావిధ భగవదనుభవజనిత
అనవధికాతిశయ ప్రీతికారిత
అశేషావస్థోచిత అశేషశేషతైకరతిరూప
నిత్యకిఙ్కరో భవాని ॥
ఏవమ్భూత మత్కైఙ్కర్యప్రాప్త్యుపాయతయాఽవక్లుప్త
సమస్తవస్తువిహీనోఽపి
అనన్త తద్విరోధిపాపాక్రాన్తోఽపి
అనన్త మదపచారయుక్తోఽపి
అనన్త మదీయాపచారయుక్తోఽపి
అనన్తాసహ్యాపచారయుక్తోఽపి
ఏతత్కార్యకారణభూతానాది
విపరీతాహఙ్కారవిమూఢాత్మస్వభావోఽపి
ఏతదుభయకార్యకారణభూతానాది
విపరీతవాసనాసంబద్ధోఽపి
ఏతదనుగుణప్రకృతివిశేషసంబద్ధోఽపి
ఏతన్మూలాధ్యాత్మికాధిభౌతికాధిదైవిక
సుఖదుఃఖతద్ధేతు తదితరోపేక్షణీయవిషయానుభవ
జ్ఞానసంకోచరూప
మచ్చరణారవిందయుగళైకాన్తికాత్యన్తిక
పరభక్తి పరజ్ఞాన పరమభక్తి
విఘ్నప్రతిహతోఽపి
యేన కేనాపి ప్రకారేణ
ద్వయవక్తా త్వం కేవలం
మదీయయైవ దయయా
నిశ్శేషవినష్టసహేతుక
మచ్చరణారవిందయుగళైకాన్తికాత్యన్తిక
పరభక్తి పరజ్ఞాన పరమభక్తివిఘ్నః
మత్ప్రసాదలబ్ధ
మచ్చరణారవిందయుగళైకాన్తికాత్యన్తిక
పరభక్తి పరజ్ఞాన పరమభక్తిః
మత్ప్రసాదాదేవ
సాక్షాత్కృతయథావస్థిత
మత్స్వరూపరూపగుణవిభూతి
లీలోపకరణవిస్తారః
అపరోక్షసిద్ధ
మన్నియామ్యతా
మద్దాస్యైకస్వభావాత్మస్వరూపః
మదేకానుభవః
మద్దాస్యైకప్రియః
పరిపూర్ణానవరత
నిత్యవిశదతమానన్యప్రయోజనానవధికాతిశయ
ప్రియ మదనుభవస్త్వం
తథావిధ మదనుభవజనిత
అనవధికాతిశయ ప్రీతికారిత
అశేషావస్థోచిత
అశేషశేషతైకరతిరూప
నిత్యకిఙ్కరో భవ ॥
ఏవమ్భూతోఽసి ।
ఆధ్యాత్మికాధిభౌతికాధిదైవిక
దుఃఖవిఘ్నగన్ధరహితస్త్వం
ద్వయమర్థానుసంధానేన సహ
సదైవం వక్తా
యావచ్ఛరీరపాతమ్
అత్రైవ శ్రీరఙ్గే
సుఖమాస్వ ॥
శరీరపాతసమయే తు కేవలం మదీయయైవ దయయా
అతిప్రబుద్ధః మామేవావలోకయన్
అప్రచ్యుత పూర్వసంస్కారమనోరథః
జీర్ణమివ వస్త్రం సుఖేన
ఇమాం ప్రకృతిం స్థూలసూక్ష్మరూపాం విసృజ్య
తదానీమేవ మత్ప్రసాదలబ్ధ
మచ్చరణారవిందయుగళైకాన్తికాత్యన్తిక
పరభక్తి పరజ్ఞాన పరమభక్తికృత
పరిపూర్ణానవరత నిత్యవిశదతమానన్యప్రయోజనానవధికాతిశయ
ప్రియ మదనుభవస్త్వం
తథావిధ మదనుభవజనిత
అనవధికాతిశయ ప్రీతికారిత
అశేషావస్థోచిత అశేషశేషతైకరతిరూప
నిత్యకింకరో భవిష్యసి
మాతేఽభూదత్ర సంశయః ॥
అనృతం నోక్తపూర్వం మే న చ వక్ష్యే కదాచన
రామో ద్విర్నాభిభాషతే
సకృదేవ ప్రపన్నాయ తవాస్మీతి చ యాచతే
అభయం సర్వభూతేభ్యో దదామ్యేతద్వ్రతం మమ ॥
సర్వధర్మాన్ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ
అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః ॥
ఇతి మయైవ హ్యుక్తమ్ ॥
అతస్త్వం తవ తత్త్వతో
మత్ జ్ఞానదర్శన ప్రాప్తిషు
నిస్సంశయః సుఖమాస్వ ॥
అన్త్యకాలే స్మృతిర్యాతు
తవ కైంకర్యకారితా
తామేనాం భగవన్నద్య
క్రియమాణాం కురుష్వ మే ॥
॥ శ్రీభగవద్రామానుజ విరచిత శరణాగతి గద్యమ్ ॥