శ్రీమద్భాగవతం | అధ్యయనం
స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౨
భగవద్భక్తి తత్త్వ నిరూపణం
(ధర్మసారంగా భగవద్భక్తి స్వరూపం, శ్రీమద్భాగవత మహిమ, మరియు పరమశ్రేయస్సుకు భక్తియోగమే ప్రధాన మార్గమని సూత మహర్షి ఉపదేశించుట.)
అధ్యాయ పరిచయం
సూత మహర్షి, ఋషుల లోతైన ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తూ, మానవజీవితానికి నిజమైన శ్రేయస్సు ఏమిటో స్పష్టంగా నిర్ధారిస్తారు. అనేక మార్గాలు, అనేక ధర్మాచరణలు ఉన్నప్పటికీ, అవన్నిటిని అధిగమించి నిలిచేది ఏది అనే సందేహానికి సమాధానంగా, ఆయన భగవద్భక్తిని పరమసారంగా స్థాపిస్తారు. ఈ అధ్యాయం, జీవితం యొక్క లక్ష్యం కేవలం కర్మల సమృద్ధి కాదు, భగవంతుని పట్ల నిర్మలమైన భక్తి ద్వారానే పరిపూర్ణత సాధ్యమని వెల్లడిస్తుంది.
సర్వధర్మాల సారాన్ని విచ్ఛిన్నంగా కాక సమగ్రంగా పరిశీలిస్తూ, సూతుడు భక్తి యొక్క లక్షణాలను, దాని ఫలితాలను, మరియు అది మనస్సును ఎలా శుద్ధి చేస్తుందో వివరిస్తారు. భక్తి ద్వారా అజ్ఞానం తొలగి, జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యం సహజంగా ఉద్భవిస్తాయని చూపిస్తారు. శ్రీమన్నారాయణుని కీర్తన, స్మరణ, మరియు సేవ ద్వారా హృదయం నిర్మలమై, జీవుడు తన అసలు స్వరూపాన్ని గ్రహించగలడని ఈ అధ్యాయం బలంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
ఈ విధంగా, ఈ అధ్యాయం కేవలం ఒక తాత్త్విక వివరణగా నిలవకుండా, ఆచరణయోగ్యమైన మార్గాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. శ్రవణం, కీర్తనం, మరియు స్మరణం ద్వారా భగవంతుని సన్నిధిని అనుభవించే మార్గమే కలియుగంలో సులభమైనది మరియు శ్రేష్ఠమైనదిగా స్థాపించబడుతుంది. తద్వారా, భగవద్భక్తి జీవనంలోని సమస్త సందేహాలకు సమాధానమిచ్చే పరమ మార్గమని ఈ అధ్యాయం స్పష్టంగా నిరూపిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
(వ్యాస ఉవాచ)
ఇతి సంప్రశ్నసంహృష్టో విప్రాణాం రౌమహర్షణిః ।
ప్రతిపూజ్య వచస్తేషాం ప్రవక్తుముపచక్రమే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(వ్యాసః ఉవాచ)
ఇతి సంప్రశ్న సంహృష్టః విప్రాణాం రోమహర్షణిః ।
ప్రతిపూజ్య వచః తేషాం ప్రవక్తుమ్ ఉపచక్రమే ॥
పదం - పదార్థం
వ్యాసః : వ్యాస మహర్షి; ఉవాచ : చెప్పెను; ఇతి : ఈ విధంగా; సంప్రశ్న సంహృష్టః : సమగ్రంగా ప్రశ్నించబడినందుకు ఆనందించినవాడు; విప్రాణాం : బ్రాహ్మణుల యొక్క; రోమహర్షణిః : రోమహర్షణుని కుమారుడైన సూతుడు; ప్రతిపూజ్య : గౌరవించి; వచః : మాటలను; తేషాం : వారి; ప్రవక్తుమ్ : చెప్పుటకు; ఉపచక్రమే : ప్రారంభించాడు
యథాతథ అనువాదం
(వ్యాస మహర్షి చెప్పెను) ఈ విధంగా, బ్రాహ్మణుల ప్రశ్నల వల్ల ఆనందించిన రోమహర్షణి (సూతుడు), వారి మాటలను గౌరవించి, వాటిని వివరించుటకు ప్రారంభించాడు.
సరళ భావం
వ్యాస మహర్షి చెప్పినట్లుగా, ఋషులు భక్తితో అడిగిన ప్రశ్నలను సంతోషంతో స్వీకరించిన సూతుడు, వారి గౌరవాన్ని గుర్తించి, వారికి సమాధానముగా మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
శ్లోకపాఠం
(సూత ఉవాచ)
యం ప్రవ్రజంతమనుపేతమపేతకృత్యం
ద్వైపాయనో విరహకాతర ఆజుహావ ।
పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోఽభినేదుః
తం సర్వభూతహృదయం మునిమానతోఽస్మి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(సూతః ఉవాచ)
యం ప్రవ్రజంతమ్ అనుపేతమ్ అపేత కృత్యమ్
ద్వైపాయనః విరహ కాతరః ఆజుహావ ।
పుత్ర ఇతి తన్మయతయా తరవః అభినేదుః
తమ్ సర్వభూత హృదయం మునిమ్ ఆనతః అస్మి ॥
పదం - పదార్థం
సూతః : సూతుడు; ఉవాచ : చెప్పెను; యం : యొకరిని (అతనిని); ప్రవ్రజంతమ్ : సన్యాసానికి వెళ్లుచున్నవాడిని; అనుపేతమ్ : ఉపనయనం చేయకుండానే; అపేత కృత్యమ్ : కర్తవ్యాలను విడిచినవాడిని; ద్వైపాయనః : ద్వైపాయనుడు (వ్యాస మహర్షి); విరహ కాతరః : విరహంతో బాధపడినవాడు; ఆజుహావ : పిలిచెను; పుత్ర ఇతి : “ఓ కుమారుడా” అని; తన్మయతయా : అతనితో ఏకత్వభావంతో; తరవః : చెట్లు; అభినేదుః : ప్రతిధ్వనించెను; తమ్ : ఆ మహర్షిని; సర్వభూత హృదయం : సమస్త భూతాలలో నివసించువాడిని; మునిమ్ : మునిని; ఆనతః అస్మి : నేను నమస్కరిస్తున్నాను
యథాతథ అనువాదం
(సూతుడు చెప్పెను) ఉపనయనం చేయకుండానే, కర్తవ్యాలను విడిచి సన్యాసానికి వెళ్లుచున్న ఆ మహర్షిని, విరహంతో బాధపడిన ద్వైపాయనుడు “ఓ కుమారుడా” అని పిలిచెను. అతనితో ఏకత్వభావంతో చెట్లు ప్రతిధ్వనించెను. సమస్త భూతాల హృదయంలో నివసించువాడైన ఆ మునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
సరళ భావం
సూతుడు చెప్పెను, కర్తవ్యాలన్నిటిని విడిచి సన్యాస మార్గంలో వెళ్లిపోయిన తన కుమారుడిని చూసి వ్యాస మహర్షి విరహంతో “ఓ కుమారుడా” అని పిలిచాడు. ఆయనలో పూర్తిగా లీనమైన ప్రకృతి కూడా అదే స్వరంతో ప్రతిధ్వనించింది. సమస్త భూతాల హృదయంలో నివసించే ఆ మహామునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
శ్లోకపాఠం
యః స్వానుభావమఖిలశ్రుతిసారమేకం
అధ్యాత్మదీపమతితితీర్షతాం తమోఽన్ధమ్ ।
సంసారిణాం కరుణయాహ పురాణగుహ్యం
తం వ్యాససూనుముపయామి గురుం మునీనామ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యః స్వ అనుభావమ్ అఖిల శ్రుతి సారం ఏకమ్
అధ్యాత్మ దీపమ్ అతి తితీర్షతాం తమః అంధమ్ ।
సంసారిణాం కరుణయా ఆహ పురాణ గుహ్యం
తమ్ వ్యాస సూనుమ్ ఉపయామి గురుం మునీనామ్ ॥
పదం - పదార్థం
యః : ఎవడు; స్వ అనుభావమ్ : తన స్వానుభవ రూపమైన; అఖిల శ్రుతి సారం : సమస్త వేదాల సారమైన; ఏకమ్ : ఏకమైన; అధ్యాత్మ దీపమ్ : ఆధ్యాత్మిక దీపమై ఉన్న; అతి తితీర్షతాం : పూర్తిగా దాటాలని కోరుకునే వారికి; తమః అంధమ్ : అంధకారమైన అజ్ఞానాన్ని; సంసారిణాం : సంసారంలో ఉన్నవారికి; కరుణయా : కరుణతో; ఆహ : చెప్పెను; పురాణ గుహ్యం : పురాణ రహస్యాన్ని; తమ్ : ఆ మహర్షిని; వ్యాస సూనుమ్ : వ్యాసుని కుమారుడైన; ఉపయామి : నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను; గురుం : గురువును; మునీనామ్ : మునులలో
యథాతథ అనువాదం
సంసారంలో ఉన్నవారు పూర్తిగా దాటాలని కోరుకునే అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించుటకు, తన స్వానుభవ రూపమైన, సమస్త వేదాల సారమైన, ఆధ్యాత్మిక దీపమై ఉన్న పురాణ రహస్యాన్ని కరుణతో చెప్పిన వ్యాస మహర్షి కుమారుడైన ఆ గురువును నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
సరళ భావం
సంసారంలో ఉన్న అజ్ఞానాంధకారాన్ని దాటాలని కోరుకునే వారికి, తన స్వానుభవంతో గ్రహించిన వేదసారాన్ని ఆధ్యాత్మిక వెలుగుగా కరుణతో వెల్లడించిన వ్యాస మహర్షి కుమారుడైన ఆ మహాగురువును నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకపాఠం
నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమమ్ ।
దేవీం సరస్వతీం వ్యాసం తతో జయముదీరయేత్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
నారాయణమ్ నమస్కృత్య నరమ్ చ ఏవ నర ఉత్తమమ్ ।
దేవీమ్ సరస్వతీమ్ వ్యాసమ్ తతః జయమ్ ఉదీరయేత్ ॥
పదం - పదార్థం
నారాయణమ్ : శ్రీమన్నారాయణుడిని; నమస్కృత్య : నమస్కరించి; నరమ్ : నరుడిని; చ ఏవ : మరియు కూడా; నర ఉత్తమమ్ : నరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన; దేవీమ్ సరస్వతీమ్ : సరస్వతి దేవిని; వ్యాసమ్ : వ్యాస మహర్షిని; తతః : తరువాత; జయమ్ : జయమును; ఉదీరయేత్ : ప్రారంభించాలి / ప్రకటించాలి
యథాతథ అనువాదం
శ్రీమన్నారాయణుడికి, నరోత్తముడైన నరునికి, సరస్వతి దేవికి, వ్యాస మహర్షికి నమస్కరించి, తరువాత జయమును (శ్రీమద్భాగవతమును) ప్రారంభించాలి.
సరళ భావం
శ్రీమన్నారాయణుడు మరియు నరులలో శ్రేష్ఠుడైన నరునికి నమస్కరించడం ద్వారా భగవతావతారమూర్తులైన నర నారాయణ ఋషులను స్మరించినట్లవుతుంది. అలాగే సరస్వతి దేవి, వ్యాస మహర్షులను ప్రార్థించి అనంతరం ఈ పవిత్రమైన శ్రీమద్భాగవత పారాయణాన్ని ప్రారంభించాలి. ఇది గ్రంథాన్ని ఆరంభించే ముందు దేవతలను స్మరించి వారి అనుగ్రహాన్ని కోరుకునే సంప్రదాయాన్ని సూచిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
మునయః సాధు పృష్టోఽహం భవద్భిర్లోకమంగళమ్ ।
యత్ కృతః కృష్ణసంప్రశ్నో యేనాత్మా సుప్రసీదతి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
మునయః సాధు పృష్టః అహమ్ భవద్భిః లోక మంగళమ్ ।
యత్ కృతః కృష్ణ సంప్రశ్నః యేన ఆత్మా సుప్రసీదతి ॥
పదం - పదార్థం
మునయః : మునులు; సాధు : శ్రేయస్కరమైన / శ్రేష్ఠమైన (విధంగా); పృష్టః అహమ్ : నేను ప్రశ్నించబడ్డాను; భవద్భిః : మీచేత; లోక మంగళమ్ : లోకానికి మంగళకరమైనది; యత్ : యది; కృతః : చేయబడిన; కృష్ణ సంప్రశ్నః : శ్రీకృష్ణుని గురించి ప్రశ్న; యేన : దాని ద్వారా; ఆత్మా : ఆత్మ; సుప్రసీదతి : సంతోషిస్తుంది / సంతృప్తి చెందుతుంది
యథాతథ అనువాదం
మునులారా, మీరు నన్ను శ్రేయస్కరమైన, లోకానికి మంగళకరమైన ప్రశ్నతో అడిగారు. శ్రీకృష్ణుని గురించి చేయబడిన ఆ ప్రశ్న ద్వారా ఆత్మ సుప్రసన్నమవుతుంది.
సరళ భావం
మునులారా, మీరు అడిగిన ప్రశ్న అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది, లోకానికి మంగళాన్ని కలిగించేది. శ్రీకృష్ణుని గురించి చేసిన ఈ ప్రశ్న ద్వారా ఆత్మకు నిజమైన శాంతి మరియు తృప్తి లభిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
స వై పుంసాం పరో ధర్మో యతో భక్తిరధోక్షజే ।
అహైతుక్యప్రతిహతా యయాత్మా సుప్రసీదతి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సః వై పుంసాం పరః ధర్మః యతః భక్తిః అధోక్షజే ।
అహైతుకీ అప్రతిహతా యయా ఆత్మా సుప్రసీదతి ॥
పదం - పదార్థం
సః వై : అదే నిజముగా; పుంసాం : మనుషుల యొక్క; పరః ధర్మః : శ్రేష్ఠమైన ధర్మం; యతః : దాని ద్వారా; భక్తిః అధోక్షజే : అధోక్షజుడైన శ్రీమన్నారాయణునిపై భక్తి; అహైతుకీ : కారణరహితమైన; అప్రతిహతా : అడ్డంకిలేనిది; యయా : దాని ద్వారా; ఆత్మా : ఆత్మ; సుప్రసీదతి : సంపూర్ణంగా సంతృప్తి చెందుతుంది
యథాతథ అనువాదం
మనుషుల యొక్క శ్రేష్ఠమైన ధర్మం అదే, దాని ద్వారా అధోక్షజుడైన శ్రీమన్నారాయణునిపై కారణరహితమైన, అడ్డంకిలేని భక్తి ఉద్భవిస్తుంది. ఆ భక్తి ద్వారా ఆత్మ సంపూర్ణంగా సంతృప్తి చెందుతుంది.
సరళ భావం
మనుష్యునికి శ్రేష్ఠమైన ధర్మం అంటే, ఎలాంటి స్వార్థం లేకుండా, ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా శ్రీమన్నారాయణునిపై భక్తి కలిగించడం. అలాంటి నిర్మలమైన భక్తి ద్వారా ఆత్మకు నిజమైన తృప్తి, శాంతి కలుగుతుంది.
శ్లోకపాఠం
వాసుదేవే భగవతి భక్తియోగః ప్రయోజితః ।
జనయత్యాశు వైరాగ్యం జ్ఞానం చ యదహైతుకమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
వాసుదేవే భగవతి భక్తి యోగః ప్రయోజితః ।
జనయతి ఆశు వైరాగ్యం జ్ఞానం చ యత్ అహైతుకమ్ ॥
పదం - పదార్థం
వాసుదేవే భగవతి : భగవంతుడైన వాసుదేవునిలో; భక్తి యోగః : భక్తి యోగము; ప్రయోజితః : ఆచరింపబడినప్పుడు; జనయతి : ఉత్పత్తి చేస్తుంది; ఆశు : త్వరగా; వైరాగ్యం : విరక్తి; జ్ఞానం చ : జ్ఞానమును కూడా; యత్ : అది; అహైతుకమ్ : కారణరహితమైన
యథాతథ అనువాదం
భగవంతుడైన వాసుదేవునిలో భక్తి యోగము ఆచరింపబడినప్పుడు, అది త్వరగా విరక్తిని మరియు కారణరహితమైన జ్ఞానాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
సరళ భావం
శ్రీవాసుదేవునిపై భక్తిని ఆచరించినప్పుడు, అది మనసులోని ఆసక్తులను సహజంగా తగ్గించి విరక్తిని కలిగిస్తుంది. అదే భక్తి ద్వారా ఎలాంటి కారణం లేకుండానే నిజమైన జ్ఞానం కూడా ఉద్భవిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
ధర్మః స్వనుష్ఠితః పుంసాం విష్వక్సేనకథాసు యః ।
నోత్పాదయేద్యది రతిం శ్రమ ఏవ హి కేవలమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ధర్మః స్వ అనుష్ఠితః పుంసాం విష్వక్సేన కథాసు యః ।
న ఉత్పాదయేత్ యది రతిమ్ శ్రమః ఏవ హి కేవలమ్ ॥
పదం - పదార్థం
ధర్మః : ధర్మము; స్వ అనుష్ఠితః : స్వయంగా ఆచరింపబడిన; పుంసాం : మనుషుల యొక్క; విష్వక్సేన కథాసు : విష్వక్సేనుని కథలలో; యః : యది అది; న ఉత్పాదయేత్ : ఉత్పత్తి చేయకపోతే; యది : యెడల; రతిమ్ : ఆసక్తిని / ప్రేమను; శ్రమః ఏవ : కేవలం శ్రమమే; హి : నిజముగా; కేవలమ్ : మాత్రమే
యథాతథ అనువాదం
మనుషులు ఆచరించే ధర్మము, అది విష్వక్సేనుని కథలపై ఆసక్తిని కలిగించకపోతే, అది కేవలం శ్రమ మాత్రమే అవుతుంది.
సరళ భావం
మనుష్యుడు ఎంత శ్రద్ధతో ధర్మాన్ని ఆచరించినా, అది శ్రీమన్నారాయణుని కథలపై ప్రేమను కలిగించకపోతే, ఆ ధర్మాచరణ అంతా ఫలహీనమైన శ్రమగానే మిగులుతుంది.
శ్లోకపాఠం
ధర్మస్య హ్యాపవర్గ్యస్య నార్థోఽర్థాయోపకల్పతే ।
నార్థస్య ధర్మైకాంతస్య కామో లాభాయ హి స్మృతః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ధర్మస్య హి అపవర్గ్యస్య న అర్థః అర్థాయ ఉపకల్పతే ।
న అర్థస్య ధర్మ ఏకాంతస్య కామః లాభాయ హి స్మృతః ॥
పదం - పదార్థం
ధర్మస్య : ధర్మమునకు; హి : నిశ్చయంగా; అపవర్గ్యస్య : మోక్షానికి దారి తీసే; న అర్థః : అర్థము (సంపద) కాదు; అర్థాయ ఉపకల్పతే : సంపాదన కొరకు ఉపయోగింపబడదు; న అర్థస్య : సంపద యొక్క కాదు; ధర్మ ఏకాంతస్య : ధర్మమే లక్ష్యంగా గల; కామః : కామము (ఇంద్రియసుఖం); లాభాయ : లాభం కొరకు; హి : నిజముగా; స్మృతః : భావించబడింది / చెప్పబడింది
యథాతథ అనువాదం
మోక్షానికి దారి తీసే ధర్మము సంపాదన కొరకు కాదు. అలాగే ధర్మమే లక్ష్యంగా గల సంపదకు, ఇంద్రియసుఖం లాభం కొరకు అనేది కాదు అని చెప్పబడింది.
సరళ భావం
మోక్షానికి దారి తీసే ధర్మాన్ని సంపద సంపాదించడానికి ఉపయోగించకూడదు. అలాగే ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన సంపదను ఇంద్రియసుఖాల కోసం వినియోగించడం కూడా సరైంది కాదు. ప్రతి దాని లక్ష్యం ఉన్నతమైనదై ఉండాలి, తక్కువ స్థాయి లాభాల కోసం కాదు.
శ్లోకపాఠం
కామస్య నేంద్రియప్రీతిః లాభో జీవేత యావతా ।
జీవస్య తత్త్వజిజ్ఞాసా నార్థో యశ్చేహ కర్మభిః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
కామస్య న ఇంద్రియ ప్రీతిః లాభః జీవేత్ యావతా ।
జీవస్య తత్త్వ జిజ్ఞాసా న అర్థః యః చ ఇహ కర్మభిః ॥
పదం - పదార్థం
కామస్య : కామమునకు; న ఇంద్రియ ప్రీతిః : ఇంద్రియ సంతోషమే కాదు; లాభః : ప్రయోజనం; జీవేత్ యావతా : జీవించుటకు అవసరమైనంత వరకు; జీవస్య : జీవుని యొక్క; తత్త్వ జిజ్ఞాసా : తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాస; న అర్థః : లక్ష్యం కాదు; యః చ : మరియు అది; ఇహ కర్మభిః : ఈ లోకంలో కర్మల ద్వారా
యథాతథ అనువాదం
కామమునకు లక్ష్యం ఇంద్రియ సంతోషమే కాదు; జీవించుటకు అవసరమైనంత వరకు మాత్రమే. జీవుని యొక్క తత్త్వజిజ్ఞాసే ముఖ్యమైనది; ఈ లోకంలో కర్మల ద్వారా పొందే ఫలితాలు లక్ష్యం కావు.
సరళ భావం
మనిషి కోరికలు కేవలం ఇంద్రియసుఖాల కోసం కాకుండా, జీవించడానికి అవసరమైనంత వరకు మాత్రమే ఉండాలి. జీవితం యొక్క నిజమైన లక్ష్యం తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాస కావాలి; కర్మల ద్వారా లభించే ఫలితాలు పరమ లక్ష్యంగా భావించకూడదు.
శ్లోకపాఠం
వదంతి తత్తత్త్వవిదః తత్త్వం యజ్జ్ఞానమద్వయమ్ ।
బ్రహ్మేతి పరమాత్మేతి భగవానితి శబ్ద్యతే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
వదంతి తత్ తత్త్వ విదః తత్త్వమ్ యత్ జ్ఞానమ్ అద్వయమ్ ।
బ్రహ్మ ఇతి పరమాత్మ ఇతి భగవాన్ ఇతి శబ్ద్యతే ॥
పదం - పదార్థం
వదంతి : చెబుతారు; తత్ తత్త్వ విదః : ఆ తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు; తత్త్వమ్ : పరమ సత్యాన్ని; యత్ : అది; జ్ఞానమ్ అద్వయమ్ : ద్వైతరహితమైన జ్ఞానస్వరూపం; బ్రహ్మ ఇతి : “బ్రహ్మ” అని; పరమాత్మ ఇతి : “పరమాత్మ” అని; భగవాన్ ఇతి : “భగవాన్” అని; శబ్ద్యతే : పిలువబడుతుంది
యథాతథ అనువాదం
ఆ తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు, ఆ పరమ సత్యం ద్వైతరహితమైన జ్ఞానస్వరూపమని చెబుతారు. అది “బ్రహ్మ”, “పరమాత్మ”, “భగవాన్” అని పిలువబడుతుంది.
సరళ భావం
పరమ సత్యాన్ని తెలిసిన వారు, అది ద్వైతరహితమైన ఒకే జ్ఞానస్వరూపమని వివరిస్తారు. అదే సత్యం, అనుభవానికి అనుగుణంగా బ్రహ్మగా, పరమాత్మగా, భగవానుగా వివిధ రూపాలలో పిలువబడుతుంది.
శ్లోకపాఠం
తచ్ఛ్రద్ధధానా మునయో జ్ఞానవైరాగ్యయుక్తయా ।
పశ్యంత్యాత్మని చాత్మానం భక్త్యా శ్రుతగృహీతయా ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తత్ శ్రద్ధధానాః మునయః జ్ఞాన వైరాగ్య యుక్తయా ।
పశ్యంతి ఆత్మని చ ఆత్మానం భక్త్యా శ్రుత గృహీతయా ॥
పదం - పదార్థం
తత్ శ్రద్ధధానాః : ఆ (తత్త్వంపై) శ్రద్ధ కలిగిన; మునయః : మునులు; జ్ఞాన వైరాగ్య యుక్తయా : జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యంతో కూడినవారై; పశ్యంతి : దర్శిస్తారు; ఆత్మని : తన ఆత్మలో; చ : మరియు; ఆత్మానం : పరమాత్మను; భక్త్యా : భక్తితో; శ్రుత గృహీతయా : శ్రుతి ద్వారా గ్రహించిన
యథాతథ అనువాదం
ఆ తత్త్వంపై శ్రద్ధ కలిగిన మునులు, జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యంతో కూడి, శ్రుతి ద్వారా గ్రహించిన భక్తితో, తమ ఆత్మలో పరమాత్మను దర్శిస్తారు.
సరళ భావం
పరమ సత్యంపై దృఢమైన శ్రద్ధ కలిగిన మునులు, జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యంతో యుక్తులై, శాస్త్రాల ద్వారా గ్రహించిన భక్తితో తమ హృదయంలోనే పరమాత్మను అనుభవిస్తారు.
శ్లోకపాఠం
అతః పుంభిర్ద్విజశ్రేష్ఠా వర్ణాశ్రమవిభాగశః ।
స్వనుష్ఠితస్య ధర్మస్య సంసిద్ధిర్హరితోషణమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అతః పుంభిః ద్విజ శ్రేష్ఠాః వర్ణ ఆశ్రమ విభాగశః ।
స్వ అనుష్ఠితస్య ధర్మస్య సంసిద్ధిః హరి తోషణమ్ ॥
పదం - పదార్థం
అతః : అందువల్ల; పుంభిః : మనుషులచే; ద్విజ శ్రేష్ఠాః : ఓ ద్విజుల్లో శ్రేష్ఠులారా; వర్ణ ఆశ్రమ విభాగశః : వర్ణాశ్రమ విభాగాల ప్రకారం; స్వ అనుష్ఠితస్య ధర్మస్య : స్వయంగా ఆచరింపబడిన ధర్మమునకు; సంసిద్ధిః : సంపూర్ణ ఫలితం; హరి తోషణమ్ : శ్రీహరిని సంతృప్తిపరచడం
యథాతథ అనువాదం
అందువల్ల, ఓ ద్విజుల్లో శ్రేష్ఠులారా, మనుషులు వర్ణాశ్రమ విభాగాల ప్రకారం ఆచరించే ధర్మమునకు సంపూర్ణ ఫలితం శ్రీహరిని సంతృప్తిపరచడమే.
సరళ భావం
మనుష్యుడు వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను ఎంత శ్రద్ధతో ఆచరించినా, వాటి నిజమైన ఫలితం శ్రీహరిని సంతోషపరచడమే. ఆయన ప్రసన్నతే ధర్మాచరణకు పరిపూర్ణతను ఇస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
తస్మాదేకేన మనసా భగవాన్ సాత్వతాం పతిః ।
శ్రోతవ్యః కీర్తితవ్యశ్చ ధ్యేయః పూజ్యశ్చ నిత్యదా ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తస్మాత్ ఏకేన మనసా భగవాన్ సాత్వతాం పతిః ।
శ్రోతవ్యః కీర్తితవ్యః చ ధ్యేయః పూజ్యః చ నిత్యదా ॥
పదం - పదార్థం
తస్మాత్ : అందువల్ల; ఏకేన మనసా : ఏకాగ్రచిత్తంతో; భగవాన్ : భగవంతుడు; సాత్వతాం పతిః : సాత్వతుల ప్రభువు; శ్రోతవ్యః : వినవలసినవాడు; కీర్తితవ్యః చ : మరియు కీర్తించవలసినవాడు; ధ్యేయః : ధ్యానించవలసినవాడు; పూజ్యః చ : మరియు పూజించవలసినవాడు; నిత్యదా : ఎల్లప్పుడూ
యథాతథ అనువాదం
అందువల్ల, ఏకాగ్రచిత్తంతో సాత్వతుల ప్రభువైన భగవంతుడు ఎల్లప్పుడూ వినవలసినవాడు, కీర్తించవలసినవాడు, ధ్యానించవలసినవాడు మరియు పూజించవలసినవాడు.
సరళ భావం
అందువల్ల, ఏకాగ్రచిత్తంతో శ్రీమన్నారాయణుని ఎల్లప్పుడూ వినాలి, ఆయనను కీర్తించాలి, ధ్యానించాలి, పూజించాలి. ఈ విధంగా నిరంతరం ఆయనతో మనసును కలిపి ఉంచాలి.
శ్లోకపాఠం
యదనుధ్యాసినా యుక్తాః కర్మగ్రంథినిబంధనమ్ ।
ఛిందంతి కోవిదాస్తస్య కో న కుర్యాత్ కథారతిమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యత్ అనుధ్యాసినా యుక్తాః కర్మ గ్రంథి నిబంధనమ్ ।
ఛిందంతి కోవిదాః తస్య కః న కుర్యాత్ కథా రతిమ్ ॥
పదం - పదార్థం
యత్ అనుధ్యాసినా : భగవంతుని నిరంతర ధ్యానంతో; యుక్తాః : నిమగ్నులైన; కర్మ గ్రంథి నిబంధనమ్ : కర్మబంధనాల గట్టిపట్టును; ఛిందంతి : కత్తిరిస్తారు / విచ్ఛిన్నం చేస్తారు; కోవిదాః : జ్ఞానులు; తస్య : దాని (భగవంతుని); కః : ఎవరు; న కుర్యాత్ : చేయరు; కథా రతిమ్ : కథలపై ఆసక్తిని
యథాతథ అనువాదం
భగవంతుని నిరంతర ధ్యానంలో నిమగ్నులైన జ్ఞానులు కర్మబంధనాల గట్టిపట్టును విచ్ఛిన్నం చేస్తారు. అట్టి భగవంతుని కథలపై ఆసక్తి కలిగించని వారు ఎవరు ఉంటారు?
సరళ భావం
భగవంతుని నిరంతరం ధ్యానిస్తూ ఉండేవారు కర్మబంధనాలను తెంచుకుంటారు. అటువంటి మహిమ కలిగిన ఆయన కథలపై ప్రేమ కలిగించకుండా ఎవరు ఉండగలరు?
శ్లోకపాఠం
శుశ్రూషోః శ్రద్ధధానస్య వాసుదేవకథారుచిః ।
స్యాన్మహత్సేవయా విప్రాః పుణ్యతీర్థనిషేవణాత్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
శుశ్రూషోః శ్రద్ధధానస్య వాసుదేవ కథా రుచిః ।
స్యాత్ మహత్ సేవయా విప్రాః పుణ్య తీర్థ నిషేవణాత్ ॥
పదం - పదార్థం
శుశ్రూషోః : వినాలనే ఆసక్తి కలవానికి; శ్రద్ధధానస్య : శ్రద్ధ కలిగినవానికి; వాసుదేవ కథా రుచిః : వాసుదేవుని కథలపై రుచి; స్యాత్ : కలుగుతుంది; మహత్ సేవయా : మహాత్ముల సేవచేత; విప్రాః : ఓ బ్రాహ్మణులారా; పుణ్య తీర్థ నిషేవణాత్ : పుణ్యక్షేత్రాల సేవనచేత
యథాతథ అనువాదం
ఓ బ్రాహ్మణులారా, వినాలనే ఆసక్తి మరియు శ్రద్ధ కలవానికి వాసుదేవుని కథలపై రుచి, మహాత్ముల సేవచేత మరియు పుణ్యక్షేత్రాల సేవనచేత కలుగుతుంది.
సరళ భావం
శ్రద్ధతో వినాలనే ఆసక్తి కలిగినవారికి, మహాత్ముల సేవచేత మరియు పుణ్యక్షేత్రాల సందర్శనచేత శ్రీవాసుదేవుని కథలపై సహజమైన ఆసక్తి ఉద్భవిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
శృణ్వతాం స్వకథాః కృష్ణః పుణ్యశ్రవణకీర్తనః ।
హృద్యంతఃస్థో హ్యభద్రాణి విధునోతి సుహృత్సతామ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
శృణ్వతాం స్వ కథాః కృష్ణః పుణ్య శ్రవణ కీర్తనః ।
హృది అంతఃస్థః హి అభద్రాణి విధునోతి సుహృత్ సతామ్ ॥
పదం - పదార్థం
శృణ్వతాం : వినువారికి; స్వ కథాః : తన కథలను; కృష్ణః : శ్రీకృష్ణుడు; పుణ్య శ్రవణ కీర్తనః : వినుట మరియు కీర్తించుట పుణ్యప్రదమైనవాడు; హృది అంతఃస్థః : హృదయంలో అంతర్యామిగా ఉండి; హి : నిజముగా; అభద్రాణి : అశుభాలను; విధునోతి : తొలగిస్తాడు; సుహృత్ సతామ్ : సత్సజ్జనుల హితకారి
యథాతథ అనువాదం
తన కథలను వినువారికి, పుణ్యప్రదమైన వినికిడి మరియు కీర్తనకు పాత్రుడైన శ్రీకృష్ణుడు, హృదయంలో అంతర్యామిగా ఉండి, సత్సజ్జనుల హితకారిగా వారి అశుభాలను తొలగిస్తాడు.
సరళ భావం
తన కథలను శ్రద్ధతో వినేవారిలో నివసించే శ్రీకృష్ణుడు, వారి హృదయంలోని అశుభాలను నెమ్మదిగా తొలగించి, వారిని శుద్ధులుగా మారుస్తాడు. ఆయన సత్సజ్జనుల హితకారిగా ఎల్లప్పుడూ వారి అంతరంగాన్ని శుభ్రపరుస్తాడు.
శ్లోకపాఠం
నష్టప్రాయేష్వభద్రేషు నిత్యం భాగవతసేవయా ।
భగవత్యుత్తమశ్లోకే భక్తిర్భవతి నైష్టికీ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
నష్ట ప్రాయేషు అభద్రేషు నిత్యం భాగవత సేవయా ।
భగవతి ఉత్తమ శ్లోకే భక్తిః భవతి నైష్టికీ ॥
పదం - పదార్థం
నష్ట ప్రాయేషు అభద్రేషు : ఎక్కువగా నశించిన అశుభాలలో; నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; భాగవత సేవయా : భాగవత సేవచేత; భగవతి ఉత్తమ శ్లోకే : ఉత్తమ శ్లోకాలతో స్తుతింపబడే భగవంతునిలో; భక్తిః : భక్తి; భవతి : కలుగుతుంది; నైష్టికీ : స్థిరమైన / అచంచలమైన
యథాతథ అనువాదం
చాలా వరకు తొలగిపోయిన అశుభాలు ఉన్నప్పుడు, ఎల్లప్పుడూ భాగవత సేవచేత, ఉత్తమ శ్లోకాలతో స్తుతింపబడే భగవంతునిలో స్థిరమైన భక్తి కలుగుతుంది.
సరళ భావం
నిత్యం భాగవతసేవ చేస్తూ ఉండగా, హృదయంలోని అశుభాలు ఎక్కువగా తొలగిపోతాయి. అప్పుడు శ్రీమన్నారాయణునిపై స్థిరమైన, అచంచలమైన భక్తి స్వయంగా స్థిరపడుతుంది.
శ్లోకపాఠం
తదా రజస్తమోభావాః కామలోభాదయశ్చ యే ।
చేత ఏతైరనావిద్ధం స్థితం సత్త్వే ప్రసీదతి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తదా రజః తమః భావాః కామ లోభ ఆదయః చ యే ।
చేతః ఏతైః అనావిద్ధమ్ స్థితం సత్త్వే ప్రసీదతి ॥
పదం - పదార్థం
తదా : అప్పుడు; రజః తమః భావాః : రజోగుణ మరియు తమోగుణ ప్రభావాలు; కామ లోభ ఆదయః చ యే : కామము, లోభము మొదలైనవి; చేతః : మనస్సు; ఏతైః : వీటిచేత; అనావిద్ధమ్ : దెబ్బతినని / కలుషితం కాని; స్థితం సత్త్వే : సత్త్వగుణంలో స్థిరమై; ప్రసీదతి : ప్రశాంతమవుతుంది
యథాతథ అనువాదం
అప్పుడు రజోగుణం మరియు తమోగుణ ప్రభావాలు, కామం, లోభం మొదలైనవి తొలగిపోయి, మనస్సు వీటిచేత కలుషితం కాకుండా సత్త్వగుణంలో స్థిరమై ప్రశాంతమవుతుంది.
సరళ భావం
అప్పుడు రజోగుణం, తమోగుణం వల్ల కలిగే కామం, లోభం వంటి విక్షేపాలు తగ్గిపోతాయి. మనస్సు వాటి ప్రభావానికి లోనుకాకుండా, సత్త్వగుణంలో స్థిరమై ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
శ్లోకపాఠం
ఏవం ప్రసన్నమనసో భగవద్భక్తియోగతః ।
భగవత్తత్త్వవిజ్ఞానం ముక్తసంగస్య జాయతే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏవమ్ ప్రసన్న మనసః భగవత్ భక్తి యోగతః ।
భగవత్ తత్త్వ విజ్ఞానం ముక్త సంగస్య జాయతే ॥
పదం - పదార్థం
ఏవమ్ : ఈ విధంగా; ప్రసన్న మనసః : ప్రసన్నమైన మనస్సు గలవానికి; భగవత్ భక్తి యోగతః : భగవంతునిపై భక్తి యోగం ద్వారా; భగవత్ తత్త్వ విజ్ఞానం : భగవంతుని తత్త్వంపై నిజమైన జ్ఞానం; ముక్త సంగస్య : ఆసక్తి బంధనాల నుండి విముక్తుడైనవానికి; జాయతే : ఉద్భవిస్తుంది
యథాతథ అనువాదం
ఈ విధంగా, ప్రసన్నమైన మనస్సు గలవానికి, భగవంతునిపై భక్తి యోగం ద్వారా, ఆసక్తి బంధనాల నుండి విముక్తుడైనవానికి భగవంతుని తత్త్వంపై నిజమైన జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.
సరళ భావం
ఈ విధంగా మనస్సు ప్రశాంతంగా మారి, భక్తితో నిండినప్పుడు, బంధనాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. అప్పుడు భగవంతుని నిజ స్వరూపంపై స్పష్టమైన జ్ఞానం సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
భిద్యతే హృదయగ్రంథిః ఛిద్యంతే సర్వసంశయాః ।
క్షీయంతే చాస్య కర్మాణి దృష్ట ఏవాత్మనీశ్వరే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
భిద్యతే హృదయ గ్రంథిః ఛిద్యంతే సర్వ సంశయాః ।
క్షీయంతే చ అస్య కర్మాణి దృష్టే ఏవ ఆత్మని ఈశ్వరే ॥
పదం - పదార్థం
భిద్యతే : విచ్ఛిన్నమవుతుంది; హృదయ గ్రంథిః : హృదయ గుళిక (బంధనం); ఛిద్యంతే : తెగిపోతాయి; సర్వ సంశయాః : సమస్త సందేహాలు; క్షీయంతే : క్షీణిస్తాయి; చ : మరియు; అస్య : అతని యొక్క; కర్మాణి : కర్మలు; దృష్టే ఏవ : దర్శించబడిన వెంటనే; ఆత్మని ఈశ్వరే : ఆత్మలో ఉన్న ఈశ్వరుని
యథాతథ అనువాదం
హృదయ బంధనం విచ్ఛిన్నమవుతుంది, సమస్త సందేహాలు తొలగిపోతాయి, మరియు అతని కర్మలు క్షీణిస్తాయి, ఆత్మలో ఉన్న ఈశ్వరుడు దర్శించబడిన వెంటనే.
సరళ భావం
ఆత్మలోనే ఉన్న ఈశ్వరుని అనుభవించినప్పుడు, హృదయంలోని బంధనాలు పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమవుతాయి. అన్ని సందేహాలు తొలగిపోతాయి, కర్మబంధాలు క్షీణిస్తాయి, జీవుడు అంతరంగ శాంతిని పొందుతాడు.
శ్లోకపాఠం
అతో వై కవయో నిత్యం భక్తిం పరమయా ముదా ।
వాసుదేవే భగవతి కుర్వంత్యాత్మప్రసాదనీమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అతః వై కవయః నిత్యం భక్తిమ్ పరమయా ముదా ।
వాసుదేవే భగవతి కుర్వంతి ఆత్మ ప్రసాదనీమ్ ॥
పదం - పదార్థం
అతః వై : అందువల్ల నిజముగా; కవయః : జ్ఞానులు; నిత్యం : ఎల్లప్పుడూ; భక్తిమ్ : భక్తిని; పరమయా ముదా : పరమానందంతో; వాసుదేవే భగవతి : భగవంతుడైన వాసుదేవునిలో; కుర్వంతి : ఆచరిస్తారు; ఆత్మ ప్రసాదనీమ్ : ఆత్మను ప్రసన్నం చేయునదాన్ని
యథాతథ అనువాదం
అందువల్ల, జ్ఞానులు ఎల్లప్పుడూ పరమానందంతో, భగవంతుడైన వాసుదేవునిలో ఆత్మను ప్రసన్నం చేయున భక్తిని ఆచరిస్తారు.
సరళ భావం
అందువల్ల జ్ఞానులు ఎల్లప్పుడూ పరమానందంతో శ్రీవాసుదేవునిపై భక్తిని ఆచరిస్తారు. అలాంటి భక్తి ఆత్మను లోతుగా ప్రశాంతపరచి, అంతరంగ సంతోషాన్ని కలిగిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి ప్రకృతేర్గుణాస్తైర్
యుక్తః పరః పురుష ఏక ఇహాస్య ధత్తే ।
స్థిత్యాదయే హరివిరించిహరేతి సంజ్ఞాః
శ్రేయాంసి తత్ర ఖలు సత్త్వతనోర్నృణాం స్యుః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సత్త్వమ్ రజః తమః ఇతి ప్రకృతేః గుణాః తైః
యుక్తః పరః పురుషః ఏకః ఇహ అస్య ధత్తే ।
స్థితి ఆదయే హరి విరించిః హర ఇతి సంజ్ఞాః
శ్రేయాంసి తత్ర ఖలు సత్త్వ తనోః నృణాం స్యుః ॥
పదం - పదార్థం
సత్త్వమ్ రజః తమః ఇతి : సత్త్వ, రజస, తమస అని; ప్రకృతేః గుణాః : ప్రకృతి యొక్క గుణాలు; తైః : వాటిచేత; యుక్తః : యుక్తుడై; పరః పురుషః : పరమ పురుషుడు; ఏకః : ఒకడే; ఇహ : ఇక్కడ (లోకంలో); అస్య ధత్తే : ఇవన్నీ ధరించును / స్వీకరించును; స్థితి ఆదయే : స్థితి మొదలైన వాటి కోసం; హరి విరించిః హర ఇతి సంజ్ఞాః : “హరి”, “విరించి”, “హర” అనే పేర్లు; శ్రేయాంసి : శ్రేయస్సులు; తత్ర ఖలు : వాటిలో నిజముగా; సత్త్వ తనోః : సత్త్వ గుణరూపంలో; నృణాం : మనుషులకు; స్యుః : కలుగును
యథాతథ అనువాదం
సత్త్వ, రజస, తమస అనే ప్రకృతి గుణాలతో యుక్తుడై, ఒకడే పరమ పురుషుడు ఈ లోకంలో స్థితి మొదలైన కార్యాల కోసం “హరి”, “విరించి”, “హర” అనే పేర్లను ధరించును. వాటిలో నిజముగా మనుషులకు శ్రేయస్సు సత్త్వగుణరూపంలో నుండే కలుగును.
సరళ భావం
ఒకడే పరమపురుషుడు ప్రకృతిలోని సత్త్వ, రజస, తమస గుణాల ద్వారా సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యాలను నిర్వహిస్తాడు. అందువల్ల ఆయన హరి, విరించి, హర అనే పేర్లతో ప్రాచుర్యం పొందుతాడు. అయితే మనుషులకు నిజమైన శ్రేయస్సు సత్త్వగుణం ద్వారా మాత్రమే లభిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
పార్థివాద్దారుణో ధూమః తస్మాదగ్నిస్త్రయీమయః ।
తమసస్తు రజస్తస్మాత్ సత్త్వం యద్ బ్రహ్మదర్శనమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
పార్థివాత్ దారుణః ధూమః తస్మాత్ అగ్నిః త్రయీ మయః ।
తమసః తు రజః తస్మాత్ సత్త్వమ్ యత్ బ్రహ్మ దర్శనమ్ ॥
పదం - పదార్థం
పార్థివాత్ : భూమి (పార్థివ పదార్థం) నుండి; దారుణః : కట్టెలు; ధూమః : పొగ; తస్మాత్ : దానినుండి; అగ్నిః : అగ్ని; త్రయీ మయః : వేదత్రయ స్వరూపమైన; తమసః తు : తమోగుణం నుండి అయితే; రజః : రజోగుణం; తస్మాత్ : దానినుండి; సత్త్వమ్ : సత్త్వగుణం; యత్ : అది; బ్రహ్మ దర్శనమ్ : బ్రహ్మ దర్శనాన్ని ప్రసాదించునది
యథాతథ అనువాదం
భూమి నుండి కట్టెలు, కట్టెల నుండి పొగ, పొగ నుండి అగ్ని ఉత్పన్నమవుతుంది; ఆ అగ్ని వేదత్రయ స్వరూపమైంది. అలాగే తమోగుణం నుండి రజోగుణం, దానినుండి సత్త్వగుణం ఉద్భవిస్తుంది; ఆ సత్త్వగుణమే బ్రహ్మ దర్శనాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
సరళ భావం
భూమి నుండి కట్టెలు, వాటి నుండి పొగ, చివరకు అగ్ని ఉద్భవించినట్లే, తమోగుణం నుండి రజోగుణం, దానినుండి సత్త్వగుణం ప్రబలుతుంది. ఈ సత్త్వగుణమే మనిషిని ఉన్నత స్థితికి తీసుకెళ్లి, బ్రహ్మతత్త్వాన్ని అనుభవించే స్థితికి చేర్చుతుంది.
శ్లోకపాఠం
భేజిరే మునయోఽథాగ్రే భగవంతమధోక్షజమ్ ।
సత్త్వం విశుద్ధం క్షేమాయ కల్పంతే యేఽను తానిహ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
భేజిరే మునయః అథ అగ్రే భగవంతమ్ అధోక్షజమ్ ।
సత్త్వమ్ విశుద్ధమ్ క్షేమాయ కల్పంతే యే అనుతాన్ ఇహ ॥
పదం - పదార్థం
భేజిరే : ఆశ్రయించారు / ఉపాసించారు; మునయః : మునులు; అథ అగ్రే : ఆరంభంలోనే; భగవంతమ్ అధోక్షజమ్ : అధోక్షజుడైన భగవంతుని; సత్త్వమ్ విశుద్ధమ్ : విశుద్ధమైన సత్త్వగుణాన్ని; క్షేమాయ : శ్రేయస్సు కొరకు; కల్పంతే : అనుసరిస్తారు / స్వీకరిస్తారు; యే అనుతాన్ ఇహ : ఈ లోకంలో వారిని అనుసరించేవారు
యథాతథ అనువాదం
మునులు ఆరంభంలోనే అధోక్షజుడైన భగవంతుని ఆశ్రయించారు. వారు శ్రేయస్సు కొరకు విశుద్ధమైన సత్త్వగుణాన్ని అనుసరిస్తారు; ఈ లోకంలో అదే మార్గాన్ని అనుసరించేవారు కూడా అలాగే ఉంటారు.
సరళ భావం
మునులు ఆరంభం నుండే అధోక్షజుడైన శ్రీమన్నారాయణుని ఆశ్రయించి, విశుద్ధ సత్త్వగుణాన్ని అనుసరించారు. ఈ లోకంలో శ్రేయస్సును కోరుకునేవారు కూడా అదే మార్గాన్ని అనుసరించి, ఆయనను ఆశ్రయించాలి.
శ్లోకపాఠం
ముముక్షవో ఘోరరూపాన్ హిత్వా భూతపతీనథ ।
నారాయణకలాః శాంతా భజంతి హ్యనసూయవః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ముముక్షవః ఘోర రూపాన్ హిత్వా భూత పతీన్ అథ ।
నారాయణ కళాః శాంతాః భజంతి హి అనసూయవః ॥
పదం - పదార్థం
ముముక్షవః : మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు; ఘోర రూపాన్ : భయంకరమైన రూపాలను; హిత్వా : విడిచి; భూత పతీన్ అథ : భూతగణాల అధిపతులను కూడా; నారాయణ కళాః : నారాయణుని అవతార స్వరూపాలను; శాంతాః : శాంత స్వభావముగలవారు; భజంతి : భజిస్తారు; హి : నిజముగా; అనసూయవః : అసూయలేనివారు
యథాతథ అనువాదం
మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు భయంకరమైన రూపాలను మరియు భూతగణాల అధిపతులను విడిచి, శాంత స్వభావముగల అసూయలేని వారు నారాయణుని అవతార స్వరూపాలను భజిస్తారు.
సరళ భావం
మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు భయాన్ని కలిగించే రూపాలను, ఇతర ఆరాధ్యులను విడిచిపెట్టి, శాంత స్వభావంతో అసూయ లేకుండా శ్రీమన్నారాయణుని అవతార స్వరూపాలను భజిస్తారు.
శ్లోకపాఠం
రజస్తమః ప్రకృతయః సమశీలా భజంతి వై ।
పిత్రుభూతప్రజేశాదీన్ శ్రియైశ్వర్యప్రజేప్సవః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
రజః తమః ప్రకృతయః సమ శీలా భజంతి వై ।
పిత్రు భూత ప్రజేశ ఆదీన్ శ్రియా ఐశ్వర్య ప్రజా ఈప్సవః ॥
పదం - పదార్థం
రజః తమః ప్రకృతయః : రజోగుణం, తమోగుణం స్వభావముగలవారు; సమ శీలా : అటువంటి స్వభావముగలవారు; భజంతి వై : నిజముగా భజిస్తారు; పిత్రు భూత ప్రజేశ ఆదీన్ : పితృదేవతలు, భూతాలు, ప్రజాపతులు మొదలైనవారిని; శ్రియా ఐశ్వర్య ప్రజా ఈప్సవః : సంపద, ఐశ్వర్యం, సంతానం కోరుకునేవారు
యథాతథ అనువాదం
రజోగుణం మరియు తమోగుణ స్వభావముగలవారు, అటువంటి స్వభావముగలవారై, పితృదేవతలు, భూతాలు, ప్రజాపతులు మొదలైనవారిని భజిస్తారు; వారు సంపద, ఐశ్వర్యం, సంతానం కోరుకునేవారు.
సరళ భావం
రజోగుణం, తమోగుణం ప్రభావంలో ఉన్నవారు తమ స్వభావానుసారం పితృదేవతలు, భూతాలు, ప్రజాపతులు మొదలైనవారిని ఆరాధిస్తారు. వారు సాధారణంగా సంపద, ఐశ్వర్యం, సంతానం వంటి లోకసంబంధమైన ఫలితాలను కోరుకుంటారు.
శ్లోకపాఠం
వాసుదేవపరా వేదా వాసుదేవపరా మఖాః ।
వాసుదేవపరా యోగా వాసుదేవపరాః క్రియాః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
వాసుదేవ పరాః వేదాః వాసుదేవ పరాః మఖాః ।
వాసుదేవ పరాః యోగాః వాసుదేవ పరాః క్రియాః ॥
పదం - పదార్థం
వాసుదేవ పరాః వేదాః : వాసుదేవుని లక్ష్యంగా గల వేదాలు; వాసుదేవ పరాః మఖాః : వాసుదేవుని లక్ష్యంగా గల యజ్ఞాలు; వాసుదేవ పరాః యోగాః : వాసుదేవుని లక్ష్యంగా గల యోగాలు; వాసుదేవ పరాః క్రియాః : వాసుదేవుని లక్ష్యంగా గల కర్మలు
యథాతథ అనువాదం
వేదాలు వాసుదేవుని లక్ష్యంగా కలిగినవే; యజ్ఞాలు వాసుదేవుని లక్ష్యంగా కలిగినవే; యోగాలు వాసుదేవుని లక్ష్యంగా కలిగినవే; కర్మలు వాసుదేవుని లక్ష్యంగా కలిగినవే.
సరళ భావం
వేదాలు, యజ్ఞాలు, యోగాలు, కర్మలు అన్నీ చివరికి శ్రీవాసుదేవుని వైపే దారి తీస్తాయి. ఇవన్నీ ఆయనను లక్ష్యంగా చేసుకున్నవే.
శ్లోకపాఠం
వాసుదేవపరం జ్ఞానం వాసుదేవపరం తపః ।
వాసుదేవపరో ధర్మో వాసుదేవపరా గతిః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
వాసుదేవ పరమ్ జ్ఞానమ్ వాసుదేవ పరమ్ తపః ।
వాసుదేవ పరః ధర్మః వాసుదేవ పరా గతిః ॥
పదం - పదార్థం
వాసుదేవ పరమ్ జ్ఞానమ్ : వాసుదేవునే లక్ష్యంగా గల జ్ఞానం; వాసుదేవ పరమ్ తపః : వాసుదేవునే లక్ష్యంగా గల తపస్సు; వాసుదేవ పరః ధర్మః : వాసుదేవునే లక్ష్యంగా గల ధర్మం; వాసుదేవ పరా గతిః : వాసుదేవునే పరమ గమ్యం
యథాతథ అనువాదం
జ్ఞానం వాసుదేవునే లక్ష్యంగా గలది; తపస్సు వాసుదేవునే లక్ష్యంగా గలది; ధర్మం వాసుదేవునే లక్ష్యంగా గలది; గమ్యం వాసుదేవునే పరమమైనది.
సరళ భావం
జ్ఞానం, తపస్సు, ధర్మం అన్నీ చివరికి శ్రీవాసుదేవుని వైపే దారి తీస్తాయి. మనిషి చేరవలసిన పరమ గమ్యం కూడా ఆయనే.
శ్లోకపాఠం
స ఏవేదం ససర్జాగ్రే భగవానాత్మమాయయా ।
సదసద్రూపయా చాసౌ గుణమయా గుణో విభుః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సః ఏవ ఇదమ్ ససర్జ అగ్రే భగవాన్ ఆత్మ మాయయా ।
సత్ అసత్ రూపయా చ అసౌ గుణ మయా గుణః విభుః ॥
పదం - పదార్థం
సః ఏవ : ఆయనే; ఇదమ్ : ఈ జగత్తును; ససర్జ : సృష్టించాడు; అగ్రే : ఆరంభంలో; భగవాన్ : భగవంతుడు; ఆత్మ మాయయా : తన స్వమాయతో; సత్ అసత్ రూపయా : సత్ మరియు అసత్ స్వరూపాలతో; చ : మరియు; అసౌ : ఆయనే; గుణ మయా : గుణమయమైన (ప్రకృతి రూపంలో); గుణః విభుః : గుణాలకు అతీతుడైన విభువు
యథాతథ అనువాదం
ఆయనే ఆరంభంలో ఈ జగత్తును తన స్వమాయతో సృష్టించాడు. సత్ మరియు అసత్ స్వరూపాలతో కూడిన ఈ జగత్తులో ఆయన గుణమయమైన ప్రకృతిగా కనిపించినప్పటికీ, గుణాలకు అతీతుడైన విభువుగా ఉన్నాడు.
సరళ భావం
శ్రీమన్నారాయణుడే ఆరంభంలో తన మాయాశక్తితో ఈ జగత్తును సృష్టించాడు. సత్, అసత్ స్వరూపాలతో కనిపించే ఈ సృష్టిలో ఆయన గుణమయమైన ప్రకృతి ద్వారా వ్యక్తమవుతున్నట్లుగా ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవానికి గుణాలకు అతీతుడైన పరమ విభువుగానే నిలిచియున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
తయా విలసితేష్వేషు గుణేషు గుణవానివ ।
అంతః ప్రవిష్ట ఆభాతి విజ్ఞానేన విజృంభితః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తయా విలసితేషు ఏషు గుణేషు గుణవాన్ ఇవ ।
అంతః ప్రవిష్టః ఆభాతి విజ్ఞానేన విజృంభితః ॥
పదం - పదార్థం
తయా : ఆ (మాయ) ద్వారా; విలసితేషు : వికసించిన / వ్యక్తమైన; ఏషు గుణేషు : ఈ గుణాలలో; గుణవాన్ ఇవ : గుణములతో కూడినవాడివలె; అంతః ప్రవిష్టః : అంతర్భాగంలో ప్రవేశించినవాడు; ఆభాతి : ప్రకాశిస్తాడు / కనిపిస్తాడు; విజ్ఞానేన : పరిపూర్ణ జ్ఞానముతో; విజృంభితః : విస్తరించిన / వికసించిన
యథాతథ అనువాదం
ఆ మాయ ద్వారా వ్యక్తమైన ఈ గుణాలలో, గుణములతో కూడినవాడివలె కనిపిస్తూ, అంతర్భాగంలో ప్రవేశించినవాడై, పరిపూర్ణ జ్ఞానముతో వికసించినవాడిగా ప్రకాశిస్తాడు.
సరళ భావం
తన మాయాశక్తి ద్వారా వ్యక్తమైన ఈ గుణాలలో ప్రవేశించి ఉన్నట్టుగా ఆయన కనిపిస్తాడు. గుణములతో కూడినవాడిలా అనిపించినప్పటికీ, వాస్తవానికి పరిపూర్ణ జ్ఞానస్వరూపుడిగా అంతర్భాగంలో వెలుగుతూ ఉంటాడు.
శ్లోకపాఠం
యథా హ్యవహితో వహ్నిః దారుష్వేకః స్వయోనిషు ।
నానేవ భాతి విశ్వాత్మా భూతేషు చ తథా పుమాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యథా హి అవహితః వహ్నిః దారుషు ఏకః స్వ యోనిషు ।
నానా ఇవ భాతి విశ్వ ఆత్మా భూతేషు చ తథా పుమాన్ ॥
పదం - పదార్థం
యథా హి : యథార్థంగా / ఎలా అయితే; అవహితః వహ్నిః : దాగి ఉన్న అగ్ని; దారుషు : కట్టెలలో; ఏకః : ఒకటే; స్వ యోనిషు : తన మూలాల్లో (వివిధ దారువుల్లో); నానా ఇవ భాతి : అనేకంగా కనిపిస్తుంది; విశ్వ ఆత్మా : విశ్వానికి ఆత్మ అయినవాడు; భూతేషు : సమస్త భూతాలలో; చ : మరియు; తథా : అలాగే; పుమాన్ : పరమ పురుషుడు
యథాతథ అనువాదం
ఎలా అయితే కట్టెలలో దాగి ఉన్న అగ్ని ఒకటే అయినప్పటికీ తన మూలాలైన వివిధ దారువుల్లో అనేకంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే విశ్వానికి ఆత్మ అయిన పరమ పురుషుడు సమస్త భూతాలలో అనేకంగా కనిపిస్తాడు.
సరళ భావం
ఎలా అయితే ఒకటే అగ్ని వివిధ కట్టెలలో దాగి ఉండి అనేకంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఒకడే పరమపురుషుడు సమస్త భూతాలలో ప్రవేశించి ఉన్నట్టుగా అనేక రూపాలలో కనిపిస్తాడు.
శ్లోకపాఠం
అసౌ గుణమయైర్భావైః భూతసూక్ష్మేంద్రియాత్మభిః ।
స్వనిర్మితేషు నిర్విష్టో భుంక్తే భూతేషు తద్గుణాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అసౌ గుణ మయైః భావైః భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియ ఆత్మభిః ।
స్వ నిర్మితేషు నిర్విష్టః భుంక్తే భూతేషు తత్ గుణాన్ ॥
పదం - పదార్థం
అసౌ : ఆయనే; గుణ మయైః భావైః : గుణమయమైన భావాల ద్వారా; భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియ ఆత్మభిః : భూతాలు, సూక్ష్మశరీరం, ఇంద్రియాలు, ఆత్మరూపాల ద్వారా; స్వ నిర్మితేషు : తన సృష్టించిన వాటిలో; నిర్విష్టః : ప్రవేశించి; భుంక్తే : అనుభవిస్తాడు; భూతేషు : భూతాలలో; తత్ గుణాన్ : వాటి గుణాలను
యథాతథ అనువాదం
ఆయనే గుణమయమైన భావాల ద్వారా భూతాలు, సూక్ష్మశరీరం, ఇంద్రియాలు, ఆత్మరూపాల ద్వారా తన సృష్టించిన వాటిలో ప్రవేశించి, భూతాలలో వాటి గుణాలను అనుభవిస్తాడు.
సరళ భావం
శ్రీమన్నారాయణుడే తన సృష్టిలో ప్రవేశించి, భూతాలు, ఇంద్రియాలు, సూక్ష్మశరీరాల ద్వారా గుణాల ప్రభావం అనుభవిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తాడు. కానీ ఈ అనుభవం కూడా ఆయన మాయాశక్తి ద్వారా జరుగుతున్నట్లే.
శ్లోకపాఠం
భావయత్యేష సత్త్వేన లోకాన్ వై లోకభావనః ।
లీలావతారానురతో దేవతిర్యక్ నరాదిషు ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
భావయతి ఏషః సత్త్వేన లోకాన్ వై లోక భావనః ।
లీలా అవతార అనురతః దేవ తిర్యక్ నర ఆదిషు ॥
పదం - పదార్థం
భావయతి : పోషిస్తాడు / అభివృద్ధి పరుస్తాడు; ఏషః : ఆయనే; సత్త్వేన : సత్త్వగుణం ద్వారా; లోకాన్ : లోకాలను; వై : నిశ్చయంగా; లోక భావనః : లోకాల పోషకుడు; లీలా అవతార అనురతః : లీలా అవతారాలలో ఆసక్తి గలవాడు; దేవ తిర్యక్ నర ఆదిషు : దేవతలు, జంతువులు, మనుషులు మొదలైన వాటిలో
యథాతథ అనువాదం
ఆయనే సత్త్వగుణం ద్వారా లోకాలను పోషిస్తాడు; లోకాల పోషకుడైన ఆయన లీలా అవతారాలలో ఆసక్తి గలవాడై, దేవతలు, జంతువులు, మనుషులు మొదలైన వాటిలో అవతరిస్తాడు.
సరళ భావం
శ్రీమన్నారాయణుడే సత్త్వగుణం ద్వారా లోకాలను పోషిస్తూ, లీలా అవతారాల రూపంలో దేవతలు, జంతువులు, మనుషులు మొదలైన అనేక రూపాలలో అవతరిస్తూ జగత్తును నిర్వహిస్తాడు.
అధ్యాయ సమాప్తి శ్లోకపాఠం
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమేశ్వర్యాం సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే భగవద్భక్తితత్త్వనిరూపణ నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః ॥
॥ ౦౧.౦౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహా పురాణే పారమేశ్వర్యాం సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే భగవత్ భక్తి తత్త్వ నిరూపణ నామ ద్వితీయః అధ్యాయః ॥
పదం - పదార్థం
ఇతి : ఈ విధంగా; శ్రీమద్భాగవతే : శ్రీమద్భాగవతంలో; మహాపురాణే : మహాపురాణంలో; పారమేశ్వర్యాం : పరమేశ్వరునికి సంబంధించిన; సంహితాయామ్ : సంహితలో; ప్రథమ స్కంధే : మొదటి స్కంధంలో; భగవత్ భక్తి తత్త్వ నిరూపణ నామ : భగవద్భక్తి తత్త్వాన్ని వివరిస్తున్న పేరుగల; ద్వితీయః అధ్యాయః : రెండవ అధ్యాయం
యథాతథ అనువాదం
ఈ విధంగా, శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణంలోని పారమేశ్వర్య సంహితలో, ప్రథమ స్కంధంలో భగవద్భక్తి తత్త్వాన్ని వివరిస్తున్న ద్వితీయ అధ్యాయం.
సరళ భావం
ఈ విధంగా, భగవద్భక్తి యొక్క తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా నిరూపిస్తూ వచ్చిన ప్రథమ స్కంధంలోని ద్వితీయ అధ్యాయం ఇక్కడ ముగుస్తుంది.
“భక్తి వికసించినచోట, సందేహం చీలిపోతుంది.”