శ్రీమద్భాగవతం | పారాయణం

స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౨

భగవద్భక్తి తత్త్వ నిరూపణం

(ధర్మసారంగా భగవద్భక్తి స్వరూపం, శ్రీమద్భాగవత మహిమ, మరియు పరమశ్రేయస్సుకు భక్తియోగమే ప్రధాన మార్గమని సూత మహర్షి ఉపదేశించుట.)

అధ్యాయ పరిచయం

ద్వితీయాధ్యాయంలో సూత మహర్షి, శౌనకాది మహర్షులు అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తూ మానవజీవితపు పరమ లక్ష్యాన్ని వివరిస్తాడు. సమస్త ధర్మాల సారాంశం భగవంతునిపై నిష్కామ భక్తిని కలిగించుటేనని తెలియజేస్తూ, భక్తి ద్వారా హృదయం పరిశుద్ధమై పరమసత్య జ్ఞానం ఎలా వికసిస్తుందో వివరిస్తాడు.

శ్రీమద్భాగవత శ్రవణం మరియు శ్రీమన్నారాయణుని కథాకీర్తన జీవుని అంతరంగాన్ని పవిత్రం చేసి, రజో మరియు తమో గుణాల ప్రభావాన్ని తొలగించి స్థిరభక్తిని ప్రసాదిస్తాయని ఈ అధ్యాయం ఉపదేశిస్తుంది. భక్తి, జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యం పరస్పర సంబంధాన్ని స్పష్టపరుస్తూ, పరమశ్రేయస్సుకు భగవద్భక్తియే ప్రధాన మార్గమని స్థాపిస్తుంది.

శ్లోకపాఠం

అథ శ్రీమద్భాగవత పారాయణం ।
ప్రథమ స్కంధే ద్వితీయోఽధ్యాయః ॥

(వ్యాస ఉవాచ)
ఇతి సంప్రశ్నసంహృష్టో విప్రాణాం రౌమహర్షణిః ।
ప్రతిపూజ్య వచస్తేషాం ప్రవక్తుముపచక్రమే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౧ ॥

(సూత ఉవాచ)
యం ప్రవ్రజంతమనుపేతమపేతకృత్యం
ద్వైపాయనో విరహకాతర ఆజుహావ ।
పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోఽభినేదుః
తం సర్వభూతహృదయం మునిమానతోఽస్మి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౨ ॥

యః స్వానుభావమఖిలశ్రుతిసారమేకం
అధ్యాత్మదీపమతితితీర్షతాం తమోఽన్ధమ్ ।
సంసారిణాం కరుణయాహ పురాణగుహ్యం
తం వ్యాససూనుముపయామి గురుం మునీనామ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౩ ॥

నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమమ్ ।
దేవీం సరస్వతీం వ్యాసం తతో జయముదీరయేత్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౪ ॥

మునయః సాధు పృష్టోఽహం భవద్భిర్లోకమంగళమ్ ।
యత్ కృతః కృష్ణసంప్రశ్నో యేనాత్మా సుప్రసీదతి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౫ ॥

స వై పుంసాం పరో ధర్మో యతో భక్తిరధోక్షజే ।
అహైతుక్యప్రతిహతా యయాత్మా సుప్రసీదతి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౬ ॥

వాసుదేవే భగవతి భక్తియోగః ప్రయోజితః ।
జనయత్యాశు వైరాగ్యం జ్ఞానం చ యదహైతుకమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౭ ॥

ధర్మః స్వనుష్ఠితః పుంసాం విష్వక్సేనకథాసు యః ।
నోత్పాదయేద్యది రతిం శ్రమ ఏవ హి కేవలమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౮ ॥

ధర్మస్య హ్యాపవర్గ్యస్య నార్థోఽర్థాయోపకల్పతే ।
నార్థస్య ధర్మైకాంతస్య కామో లాభాయ హి స్మృతః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౦౯ ॥

కామస్య నేంద్రియప్రీతిః లాభో జీవేత యావతా ।
జీవస్య తత్త్వజిజ్ఞాసా నార్థో యశ్చేహ కర్మభిః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౦ ॥

వదంతి తత్తత్త్వవిదః తత్త్వం యజ్జ్ఞానమద్వయమ్ ।
బ్రహ్మేతి పరమాత్మేతి భగవానితి శబ్ద్యతే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౧ ॥

తచ్ఛ్రద్ధధానా మునయో జ్ఞానవైరాగ్యయుక్తయా ।
పశ్యంత్యాత్మని చాత్మానం భక్త్యా శ్రుతగృహీతయా ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౨ ॥

అతః పుంభిర్ద్విజశ్రేష్ఠా వర్ణాశ్రమవిభాగశః ।
స్వనుష్ఠితస్య ధర్మస్య సంసిద్ధిర్హరితోషణమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౩ ॥

తస్మాదేకేన మనసా భగవాన్ సాత్వతాం పతిః ।
శ్రోతవ్యః కీర్తితవ్యశ్చ ధ్యేయః పూజ్యశ్చ నిత్యదా ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౪ ॥

యదనుధ్యాసినా యుక్తాః కర్మగ్రంథినిబంధనమ్ ।
ఛిందంతి కోవిదాస్తస్య కో న కుర్యాత్ కథారతిమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౫ ॥

శుశ్రూషోః శ్రద్ధధానస్య వాసుదేవకథారుచిః ।
స్యాన్మహత్సేవయా విప్రాః పుణ్యతీర్థనిషేవణాత్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౬ ॥

శృణ్వతాం స్వకథాః కృష్ణః పుణ్యశ్రవణకీర్తనః ।
హృద్యంతఃస్థో హ్యభద్రాణి విధునోతి సుహృత్సతామ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౭ ॥

నష్టప్రాయేష్వభద్రేషు నిత్యం భాగవతసేవయా ।
భగవత్యుత్తమశ్లోకే భక్తిర్భవతి నైష్టికీ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౮ ॥

తదా రజస్తమోభావాః కామలోభాదయశ్చ యే ।
చేత ఏతైరనావిద్ధం స్థితం సత్త్వే ప్రసీదతి ॥
॥ ౦౧.౦౨.౧౯ ॥

ఏవం ప్రసన్నమనసో భగవద్భక్తియోగతః ।
భగవత్తత్త్వవిజ్ఞానం ముక్తసంగస్య జాయతే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౦ ॥

భిద్యతే హృదయగ్రంథిః ఛిద్యంతే సర్వసంశయాః ।
క్షీయంతే చాస్య కర్మాణి దృష్ట ఏవాత్మనీశ్వరే ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౧ ॥

అతో వై కవయో నిత్యం భక్తిం పరమయా ముదా ।
వాసుదేవే భగవతి కుర్వంత్యాత్మప్రసాదనీమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౨ ॥

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి ప్రకృతేర్గుణాస్తైర్
యుక్తః పరః పురుష ఏక ఇహాస్య ధత్తే ।
స్థిత్యాదయే హరివిరించిహరేతి సంజ్ఞాః
శ్రేయాంసి తత్ర ఖలు సత్త్వతనోర్నృణాం స్యుః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౩ ॥

పార్థివాద్దారుణో ధూమః తస్మాదగ్నిస్త్రయీమయః ।
తమసస్తు రజస్తస్మాత్ సత్త్వం యద్ బ్రహ్మదర్శనమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౪ ॥

భేజిరే మునయోఽథాగ్రే భగవంతమధోక్షజమ్ ।
సత్త్వం విశుద్ధం క్షేమాయ కల్పంతే యేఽను తానిహ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౫ ॥

ముముక్షవో ఘోరరూపాన్ హిత్వా భూతపతీనథ ।
నారాయణకలాః శాంతా భజంతి హ్యనసూయవః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౬ ॥

రజస్తమః ప్రకృతయః సమశీలా భజంతి వై ।
పిత్రుభూతప్రజేశాదీన్ శ్రియైశ్వర్యప్రజేప్సవః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౭ ॥

వాసుదేవపరా వేదా వాసుదేవపరా మఖాః ।
వాసుదేవపరా యోగా వాసుదేవపరాః క్రియాః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౮ ॥

వాసుదేవపరం జ్ఞానం వాసుదేవపరం తపః ।
వాసుదేవపరో ధర్మో వాసుదేవపరా గతిః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౨౯ ॥

స ఏవేదం ససర్జాగ్రే భగవానాత్మమాయయా ।
సదసద్రూపయా చాసౌ గుణమయా గుణో విభుః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౦ ॥

తయా విలసితేష్వేషు గుణేషు గుణవానివ ।
అంతః ప్రవిష్ట ఆభాతి విజ్ఞానేన విజృంభితః ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౧ ॥

యథా హ్యవహితో వహ్నిః దారుష్వేకః స్వయోనిషు ।
నానేవ భాతి విశ్వాత్మా భూతేషు చ తథా పుమాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౨ ॥

అసౌ గుణమయైర్భావైః భూతసూక్ష్మేంద్రియాత్మభిః ।
స్వనిర్మితేషు నిర్విష్టో భుంక్తే భూతేషు తద్గుణాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౩ ॥

భావయత్యేష సత్త్వేన లోకాన్ వై లోకభావనః ।
లీలావతారానురతో దేవతిర్యక్ నరాదిషు ॥
॥ ౦౧.౦౨.౩౪ ॥

ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే ద్వితీయోఽధ్యాయః ॥

ఇతర పఠన మార్గాలు | స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౨

అధ్యయనం | భావార్థం | సారం | సారాంశం