శ్రీమద్భాగవతం | పారాయణం

స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౪

వ్యాస మహర్షి అంతర్మథనం

(వ్యాస మహర్షి అసంతృప్తి, నారద మహర్షి ఆగమనం మరియు భాగవత అవతరణానికి పూర్వభూమిక)

అధ్యాయ పరిచయం

చతుర్థాధ్యాయంలో వ్యాస మహర్షి మానవుల శ్రేయస్సు కోసం వేదాలను విభజించి, పురాణాలను వ్యవస్థీకరించి, మహాభారతం వంటి మహాగ్రంథాన్ని రచించినప్పటికీ తన హృదయంలో ఒక అంతరంగ అసంతృప్తిని అనుభవిస్తాడు. బాహ్య కార్యసిద్ధి ఉన్నప్పటికీ సంపూర్ణ శాంతి ఎందుకు లభించలేదనే ప్రశ్న ఆయనను లోతైన ఆత్మపరిశీలన వైపు నడిపిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో నారద మహర్షి వ్యాసుని ఆశ్రమానికి ఆగమనం చేస్తాడు. వ్యాస మహర్షి అంతర్మథనానికి దివ్య మార్గదర్శకత్వం లభించబోయే క్షణాన్ని ఈ అధ్యాయం ఆవిష్కరిస్తూ, శ్రీమన్నారాయణుని నిర్మల మహిమను కేంద్రీకరించిన శ్రీమద్భాగవత అవతరణానికి పూర్వభూమికను సిద్ధం చేస్తుంది.

శ్లోకపాఠం

అథ శ్రీమద్భాగవత పారాయణం ।
ప్రథమ స్కంధే చతుర్థోఽధ్యాయః ॥
(వ్యాస ఉవాచ)
ఇతి బ్రువాణం సంస్తూయ మునీనాం దీర్ఘసత్రిణామ్ ।
వృద్ధః కులపతిః సూతం బహ్వృచః శౌనకోఽబ్రవీత్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౧ ॥
(శౌనక ఉవాచ)
సూత సూత మహాభాగ వద నో వదతాం వర ।
కథాం భాగవతీం పుణ్యాం యదాహ భగవాన్ శుకః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౨ ॥
కస్మిన్ యుగే ప్రవృత్తేయం స్థానే వా కేన హేతునా ।
కుతః సంచోదితః కృష్ణః కృతవాన్ సంహితాం మునిః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౩ ॥
తస్య పుత్రో మహాయోగీ సమదృఙ్ నిర్వికల్పకః ।
ఏకాంతమతిరున్నిద్రో గూఢో మూఢ ఇవాయతే ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౪ ॥
దృష్ట్వాఽనుయాంతం ఋషిమాత్మజమప్యనగ్నమ్
దేవ్యో హ్రియా పరిదధుర్న సుతస్య చిత్రమ్ ।
తద్వీక్ష్య పృచ్ఛతి మునౌ జగదుస్తవాస్తి
స్త్రీపుంభిదా న తు సుతస్య వివిక్తదృష్టేః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౫ ॥
కథమాలక్షితః పౌరైః సంప్రాప్తః కురుజాంగలాన్ ।
ఉన్మత్తమూకజడవద్ విచరన్ గజసాహ్వయే ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౬ ॥
కథం వా పాండవేయస్య రాజర్షేః మునినా సహ ।
సంవాదః సమభూత్తాత యత్రైషా సాత్వతీ శ్రుతిః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౭ ॥
స గోదోహనమాత్రం హి గృహేషు గృహమేధినామ్ ।
అవేక్షతే మహాభాగః తీర్థీ కుర్వన్ తదాశ్రమమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౮ ॥
అభిమన్యుసుతం సూత ప్రాహుర్భాగవతోత్తమమ్ ।
తస్య జన్మ మహాశ్చర్యం కర్మాణి చ గృణీహి నః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౦౯ ॥
స సమ్రాట్ కస్య వా హేతోః పాండూనాం మానవర్ధనః ।
ప్రాయోపవిష్టో గంగాయామ్ అనాదృత్యాధిరాట్ శ్రియమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౦ ॥
నమంతి యత్ పాదనికేతమాత్మనః
శివాయ హానీయ ధనాని శత్రవః ।
కథం స వీరః శ్రియమంగ దుస్త్యజాం
యువైషతోత్స్రష్టుమహో సహాసుభిః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౧ ॥
శివాయ లోకస్య భవాయ భూతయే
య ఉత్తమశ్లోకపరాయణా జనాః ।
జీవంతి నాత్మార్థమసౌ పరాశ్రయం
ముమోచ నిర్విద్య కుతః కలేవరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౨ ॥
తత్సర్వం నః సమాచక్ష్వ పృష్టో యదిహ కించన ।
మన్యే త్వాం విషయే వాచాం స్నాతమన్యత్ర ఛాందసాత్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౩ ॥
(సూత ఉవాచ)
ద్వాపరే సమనుప్రాప్తే తృతీయే యుగపర్యయే ।
జాతః పరాశరాద్యోగీ వాసవ్యాం కలయా హరేః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౪ ॥
స కదాచిత్ సరస్వత్యా ఉపస్పృశ్య జలం శుచిః ।
వివిక్త ఏక ఆసీన ఉదితే రవిమండలే ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౫ ॥
పరావరజ్ఞః స ఋషిః కాలేనావ్యక్తరంహసా ।
యుగధర్మవ్యతికరం ప్రాప్తం భువి యుగే యుగే ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౬ ॥
భౌతికానాం చ భావానాం శక్తిహ్రాసం చ తత్కృతమ్ ।
అశ్రద్దధానాన్నిఃసత్త్వాన్ దుర్మేధాన్ హ్రసితాయుషః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౭ ॥
దుర్భగాంశ్చ జనాన్ వీక్ష్య మునిర్దివ్యేన చక్షుషా ।
సర్వవర్ణాశ్రమాణాం యద్ దధ్యౌ హితమమోఘదృక్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౮ ॥
చాతుర్హోత్రం కర్మ శుద్ధం ప్రజానాం వీక్ష్య వైదికమ్ ।
వ్యదధాద్యజ్ఞసంతత్యై వేదమేకం చతుర్విధమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౧౯ ॥
ఋగ్యజుఃసామాథర్వాఖ్యా వేదాశ్చత్వార ఉద్ధృతాః ।
ఇతిహాసపురాణం చ పంచమో వేద ఉచ్యతే ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౦ ॥
తత్ర ఋగ్వేదధరః పైలః సామగో జైమినిః కవిః ।
వైశంపాయన ఏవైకో నిష్ణాతో యజుషాముత ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౧ ॥
అథర్వాంగిరసామాసీత్ సుమంతుర్దారుణో మునిః ।
ఇతిహాసపురాణానాం పితా మే రోమహర్షణః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౨ ॥
త ఏత ఋషయో వేదం స్వం స్వం వ్యస్యన్ననేకధా ।
శిష్యైః ప్రశిష్యైః తచ్ఛిష్యైః వేదాస్తే శాఖినోఽభవన్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౩ ॥
త ఏవ వేదా దుర్మేధైః ధార్యంతే పురుషైర్యథా ।
ఏవం చకార భగవాన్ వ్యాసః కృపణవత్సలః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౪ ॥
స్త్రీశూద్రద్విజబంధూనాం త్రయీ న శ్రుతిగోచరా ।
కర్మశ్రేయసి మూఢానాం శ్రేయ ఏవం భవేదిహ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౫ ॥
ఇతి భారతమాఖ్యానం కృపయా మునినా కృతమ్ ।
ఏవం ప్రవృత్తస్య సదా భూతానాం శ్రేయసి ద్విజాః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౬ ॥
సర్వాత్మకేనాపి యదా నాతుష్యద్ధృదయం తతః ।
నాతిప్రసీదద్ధృదయః సరస్వత్యాస్తటే శుచౌ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౭ ॥
వితర్కయన్ వివిక్తస్థ ఇదం ప్రోవాచ ధర్మవిత్ ।
ధృతవ్రతేన హి మయా ఛందాంసి గురవోఽగ్నయః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౮ ॥
మానితా నిర్వ్యలీకేన గృహీతం చానుశాసనమ్ ।
భారతవ్యపదేశేన హ్యామ్నాయార్థశ్చ ప్రదర్శితః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౨౯ ॥
దృశ్యతే యత్ర ధర్మాది స్త్రీశూద్రాదిభిరప్యుత ।
తథాపి బత మే దైహ్యో హ్యాత్మా చైవాత్మనా విభుః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౩౦ ॥
అసంపన్న ఇవాభాతి బ్రహ్మవర్చస్య సత్తమః ।
కిం వా భాగవతా ధర్మా న ప్రాయేణ నిరూపితాః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౩౧ ॥
ప్రియాః పరమహంసానాం త ఏవ హ్యచ్యుతప్రియాః ।
తస్యైవం ఖిలమాత్మానం మన్యమానస్య ఖిద్యతః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౩౨ ॥
కృష్ణస్య నారదః అభ్యాగాత్ ఆశ్రమమ్ ప్రాగుదాహృతమ్ ।
తమభిజ్ఞాయ సహసా ప్రత్యుత్థాయాగతం మునిః ॥
॥ ౦౧.౦౪.౩౩ ॥
పూజయామాస విధివత్ నారదమ్ సురపూజితమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౪.౩౪ ॥
 
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే చతుర్థోఽధ్యాయః ॥

ఇతర పఠన మార్గాలు | స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౪

ప్రస్తుత శ్లోకం: ప్రారంభం
Scroll to Top