శ్రీమద్భాగవతం | పారాయణం

స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౩

సృష్టి, అవతారాలు మరియు విమోక్ష జ్ఞాన మార్గం

(సృష్టి విస్తరణ, భగవంతుని అవతార వైభవం, మరియు పరమ జ్ఞానానికి దారి చూపే శ్రీమద్భాగవత మహిమను సూత మహర్షి వివరించుట.)

అధ్యాయ పరిచయం

తృతీయాధ్యాయంలో సూత మహర్షి జగత్తు ఆవిర్భావానికి సంబంధించిన దివ్య రహస్యాలను వివరిస్తూ, సృష్టి విస్తరణ వెనుక ఉన్న భగవంతుని సంకల్పాన్ని వెల్లడిస్తాడు. విరాట్ పురుష స్వరూపం ద్వారా సమస్త విశ్వం భగవంతునితో ఎలా సంబంధించి ఉందో తెలియజేస్తూ, సృష్టి కేవలం భౌతిక ప్రక్రియ మాత్రమే కాక దైవసంకల్ప ప్రకాశమని స్థాపిస్తాడు.

అనంతరం భగవంతుని వివిధ అవతారాలను వర్ణిస్తూ, యుగయుగాలలో జీవుల శ్రేయస్సు కోసం ఆయన అవతరించే విధానాన్ని వివరిస్తాడు. చివరికి సమస్త అవతారాల మూలస్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణుని మహిమను స్థాపించి, కలియుగంలో జీవులకు మార్గదర్శకమైన శ్రీమద్భాగవత అవతరణాన్ని ప్రకటిస్తూ ఈ అధ్యాయం పరమ జ్ఞానం మరియు భక్తి మార్గానికి పునాదిని వేస్తుంది.

శ్లోకపాఠం

అథ శ్రీమద్భాగవత పారాయణం ।
ప్రథమ స్కంధే తృతీయోఽధ్యాయః ॥

(సూత ఉవాచ)
జగ్రుహే పౌరుషం రూపం భగవాన్ మహదాదిభిః ।
సంభూతం షోడశ కళం ఆదౌ లోక సిసృక్షయా ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౧ ॥

యస్యాంభసి శయానస్య యోగనిద్రాం వితన్వతః ।
నాభి హ్రదాంబుజాదాసీత్ బ్రహ్మా విశ్వసృజాం పతిః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౨ ॥

యస్యావయవ సంస్థానైః కల్పితో లోక విస్తరః ।
తద్వై భగవతో రూపం విశుద్ధం సత్త్వమూర్జితమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౩ ॥

పశ్యంత్యదో రూపమ్ అదభ్రచక్షుషా
సహస్రపాదోరు భుజాననాద్భుతమ్ ।
సహస్రమూర్ధ శ్రవణాక్షి నాసికం
సహస్రమౌల్యంబర కుండలోల్లసత్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౪ ॥

ఏతన్నానావతారాణాం నిధానం బీజమవ్యయమ్ ।
యస్యాంశాంశేన సృజ్యంతే దేవ తిర్యగ్ నరాదయః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౫ ॥

స ఏవ ప్రథమం దేవః కౌమారం సర్గమాశ్రితః ।
చచార దుశ్చరం బ్రహ్మా బ్రహ్మచర్యమఖండితమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౬ ॥

ద్వితీయం తు భవాయాస్య రసాతల గతాం మహీమ్ ।
ఉద్ధరిష్యన్నుపాదత్త యజ్ఞేశః సౌకరం వపుః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౭ ॥

తృతీయం ఋషిసర్గం వై దేవర్షిత్వముపేత్య సః ।
తంత్రం సాత్వతమాచష్ట నైష్కర్మ్యం కర్మణాం యతః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౮ ॥

తుర్యే ధర్మకలాసర్గే నరనారాయణావృషీ ।
భూత్వాత్మోపశమోపేతమ్ అకరోద్ దుశ్చరం తపః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౦౯ ॥

పంచమః కపిలో నామ సిద్ధేశః కాలవిప్లుతమ్ ।
ప్రోవాచాసురయే సాంఖ్యమ్ తత్త్వగ్రామ వినిర్ణయమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౦ ॥

షష్ఠమః అత్రేః అపత్యత్వం వృతః ప్రాప్తోఽనసూయయా ।
ఆన్వీక్షికీమ్ అలర్కాయ ప్రహ్లాదాదిభ్య ఊచివాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౧ ॥

తతః సప్తమ ఆకూత్యాం రుచేర్యజ్ఞోఽభ్యజాయత ।
స యామాద్యైః సురగణైః అపాత్ స్వాయంభువాంతరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౨ ॥

అష్టమే మేరుదేవ్యాం తు నాభేర్జాత ఉరుక్రమః ।
దర్శయన్ వర్త్మ ధీరాణాం సర్వాశ్రమ నమస్కృతమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౩ ॥

ఋషిభిర్యాచితో భేజే నవమం పార్థివం వపుః ।
దుగ్ధేమామ్ ఓషధీర్విప్రాః తేనాయం స ఉశత్తమః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౪ ॥

రూపం స జగృహే మాత్స్యం చాక్షుషోదధి సంప్లవే ।
నావ్యారోప్య మహీమయ్యాం అపాద్వైవస్వతం మనుమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౫ ॥

సురాసురాణామ్ ఉదధిం మథ్నతాం మందరాచలమ్ ।
దధ్రే కమఠరూపేణ పృష్ట ఏకాదశే విభుః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౬ ॥

ధాన్వంతరమ్ ద్వాదశమం త్రయోదశమమేవ చ ।
అపాయయత్ సురానన్యాన్ మోహిన్యా మోహయన్ స్త్రియా ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౭ ॥

చతుర్దశం నారసింహం బిభ్రద్ దైత్యేంద్ర మూర్జితమ్ ।
దదార కరజైరూరౌ ఏరకాం కటకృద్ యథా ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౮ ॥

పంచదశం వామనకం కృత్వాగాదధ్వరం బలేః ।
పదత్రయం యాచమానః ప్రత్యాదిత్సుః త్రిపిష్టపమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౧౯ ॥

అవతారే షోడశమే పశ్యన్ బ్రహ్మద్రుహో నృపాన్ ।
త్రిఃసప్తకృత్వః కుపితో నిఃక్షత్రామ్ అకరోన్ మహీమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౦ ॥

తతః సప్తదశే జాతః సత్యవత్యాం పరాశరాత్ ।
చక్రే వేదతరోః శాఖాః దృష్ట్వా పుంసోఽల్పమేధసః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౧ ॥

నరదేవత్వమాపన్నః సురకార్య చికీర్షయా ।
సముద్రనిగ్రహాదీని చక్రే వీర్యాణ్యతః పరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౨ ॥

ఏకోనవింశే వింశతిమే వృష్ణిషు ప్రాప్య జన్మనీ ।
రామకృష్ణావితి భువో భగవాన్ అహరద్భరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౩ ॥

తతః కలౌ సంప్రవృత్తే సమ్మోహాయ సురద్విషామ్ ।
బుద్ధో నామ్నాంజనసుతః కీకటేషు భవిష్యతి ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౪ ॥

అథాసౌ యుగసంధ్యాయాం దస్యుప్రాయేషు రాజసు ।
జనితా విష్ణుయశసో నామ్నా కల్కిర్జగత్పతిః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౫ ॥

అవతారాః హ్యసంఖ్యేయాః హరేః సత్త్వనిధేర్ద్విజాః ।
యథావిదాసినః కుల్యాః సరసః స్యుః సహస్రశః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౬ ॥

ఋషయో మనవో దేవా మనుపుత్రా మహౌజసః ।
కలాః సర్వే హరేరేవ సప్రజాపతయః స్మృతాః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౭ ॥

ఏతే చాంశకలాః పుంసః కృష్ణస్తు భగవాన్ స్వయమ్ ।
ఇంద్రారివ్యాకులం లోకం మృడయంతి యుగే యుగే ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౮ ॥

జన్మ గుహ్యం భగవతో య ఏతత్ ప్రయతో నరః ।
సాయం ప్రాతర్గృణన్ భక్త్యా దుఃఖగ్రామాద్ విముచ్యతే ॥
॥ ౦౧.౦౩.౨౯ ॥

ఏతద్రూపం భగవతో హ్యరూపస్య చిదాత్మనః ।
మాయాగుణైర్విరచితం మహదాదిభిరాత్మని ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౦ ॥

యథా నభసి మేఘౌఘో రేణుర్వా పార్థివోఽనిలే ।
ఏవం ద్రష్టరి దృశ్యత్వమ్ ఆరోపితమ్ అభుద్ధిభిః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౧ ॥

అతః పరం యదవ్యక్తమ్ అవ్యూఢగుణ బృంహితమ్ ।
అదృష్టాశ్రుతవస్తుత్వాత్ స జీవో యత్ పునర్భవః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౨ ॥

యత్రేమే సదసద్రూపే ప్రతిషిద్ధే స్వసంవిదా ।
అవిద్యయాత్మని కృతే ఇతి తద్బ్రహ్మదర్శనమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౩ ॥

యద్యేషోపరతా దేవీ మాయా వైశారదీ మతిః ।
సంపన్న ఏవేతి విదుః మహిమ్ని మహీయతే ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౪ ॥

ఏవం జన్మాని కర్మాణి హ్యకర్తురజనస్య చ ।
వర్ణయంతి స్మ కవయో వేదగుహ్యాని హృత్పతేః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౫ ॥

స వా ఇదం విశ్వమ్ అమోఘలీలః
సృజత్యవత్యత్తి న సజ్జతేఽస్మిన్ ।
భూతేషు చాంతర్హిత ఆత్మతంత్రః
షాడ్వర్గికం జిఘ్రతి షడ్గుణేశః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౬ ॥

న చాస్య కశ్చిన్నిపుణేన ధాతుః
అవైతి జంతుః కుమనీష ఊతీః ।
నామాని రూపాణి మనోవచోభిః
సంతన్వతో నటచర్యామివాజ్ఞః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౭ ॥

స వేద ధాతుః పదవీమ్ పరస్య
దురంతవీర్యస్య రథాంగపాణేః ।
యోఽమాయయా సంతతయానువృత్యా
భజేత తత్పాదసరోజగంధమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౮ ॥

అథేహ ధన్యా భగవంత ఇత్థమ్
యద్వాసుదేవేఽఖిలలోకనాథే ।
కుర్వంతి సర్వాత్మకమాత్మభావమ్
న యత్ర భూయః పరివర్త ఉగ్రః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౩౯ ॥

ఇదం భాగవతం నామ పురాణం బ్రహ్మసమ్మితమ్ ।
ఉత్తమశ్లోక చరితం చకార భగవాన్ ఋషిః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౪౦ ॥

నిఃశ్రేయసాయ లోకస్య ధన్యం స్వస్త్యయనం మహత్ ।
తదిదం గ్రాహయామాస సుతమ్ ఆత్మవతాం వరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౪౧ ॥

సర్వవేదేతిహాసానాం సారం సారం సముద్ధృతమ్ ।
స తు సంశ్రావయామాస మహారాజం పరీక్షితమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౪౨ ॥

ప్రాయోపవిష్టం గంగాయాం పరీతం పరమర్షిభిః ।
కృష్ణే స్వధామోపగతే ధర్మజ్ఞానాదిభిః సహ ॥
॥ ౦౧.౦౩.౪౩ ॥

కలౌ నష్టదృశామ్ ఏష పురాణార్కోఽధునోదితః ।
తత్ర కీర్తయతో విప్రా విప్రర్షేః భూరితేజసః ॥
॥ ౦౧.౦౩.౪౪ ॥

అహం చాధ్యగమమ్ తత్ర నివిష్టస్తదనుగ్రహాత్ ।
సోఽహం వః శ్రావయిష్యామి యథాధీతం యథామతి ॥
॥ ౦౧.౦౩.౪౫ ॥

ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే తృతీయోఽధ్యాయః ॥

ఇతర పఠన మార్గాలు | స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౩

అధ్యయనం | భావార్థం | సారం | సారాంశం