శ్రీమద్భాగవతం | అధ్యయనం
స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౮
శ్రీకృష్ణునిచే గర్భస్థ పరీక్షిత్తు రక్షణం
(అశ్వత్థాముని బ్రహ్మాస్త్రం నుండి రక్షణార్థం ఉత్తర ప్రార్థన; శ్రీకృష్ణ కృపతో పాండవ వంశ పరిరక్షణ; కుంతీదేవి స్తుతి; యుద్ధంలో జరిగిన బంధువుల సంహారం పట్ల ధర్మరాజు పశ్చాత్తాపం)
అధ్యాయ పరిచయం
సప్తమాధ్యాయంలో వ్యాస మహర్షి దివ్యదర్శనం ద్వారా శ్రీమద్భాగవత అవతరణానికి కారణమైన తత్త్వం ప్రతిష్ఠించబడుతుంది. అనంతరం అశ్వత్థాముని అధర్మకార్యం, ద్రౌపది కరుణ, శ్రీకృష్ణుని ధర్మనిర్దేశం మరియు అర్జునుని ధర్మనిర్ణయం ద్వారా ధర్మం మరియు కరుణ సమన్వయం ఎలా ఉండాలో చూపించబడుతుంది. అష్టమాధ్యాయం ఆ కథనాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్తూ, భగవంతుని రక్షకత్వం మరియు భక్తుల అచంచల శరణాగతిని అత్యంత హృద్యంగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది.
అశ్వత్థాముడు విడుదలైన తరువాత, పాండవ వంశానికి మిగిలిన ఏకైక వారసుడైన గర్భస్థ పరీక్షిత్తును లక్ష్యంగా చేసుకొని బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తాడు. ఆ ప్రాణాపాయ సమయంలో ఉత్తరాదేవి సంపూర్ణ శరణాగతితో శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయిస్తుంది. తనను కాక గర్భస్థ శిశువును రక్షించమని చేసిన ఆమె ప్రార్థన, భక్తుని నిస్వార్థ విశ్వాసానికి మరియు భగవంతుని ఆశ్రయబుద్ధికి ఒక గొప్ప ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుని కృపామహిమ మరో కీలక ఘట్టంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది. సమస్త జగత్తుకు అధిపతియైన భగవంతుడు తన దివ్యశక్తితో గర్భస్థ పరీక్షిత్తును బ్రహ్మాస్త్ర ప్రభావం నుండి రక్షిస్తాడు. ఈ దివ్యరక్షణ కేవలం ఒక శిశువు ప్రాణరక్షణ మాత్రమే కాదు; భవిష్యత్తులో శ్రీమద్భాగవత శ్రవణానికి పాత్రుడైన మహాభాగవతుని పరిరక్షణ కూడా అవుతుంది.
అనంతరం కుంతీదేవి సమర్పించిన స్తుతులు మరియు యుద్ధంలో సంభవించిన బంధువుల సంహారం పట్ల ధర్మరాజు వ్యక్తం చేసిన పశ్చాత్తాపం ఈ అధ్యాయానికి మరింత గంభీరతను చేకూరుస్తాయి. ఈ విధంగా అష్టమాధ్యాయం భగవంతుని రక్షకత్వం, భక్తుని శరణాగతి మరియు దైవకృప మహిమను ప్రతిష్ఠిస్తూ, పరీక్షిత్తు పరిరక్షణ ద్వారా భాగవత ప్రవాహం ఎలా కొనసాగించబడిందో తెలియజేస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
(సూత ఉవాచ)
అథ తే సంపరేతానామ్‌ స్నానాముదకమిచ్ఛతామ్‌ ।
దాతుం సకృష్ణా గంగాయామ్‌ పురస్కృత్య యయుః స్త్రియః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(సూతః ఉవాచ)
అథ తే సంపరేతానామ్‌ స్నానామ్‌ ఉదకమ్‌ ఇచ్ఛతామ్‌ ।
దాతుమ్‌ స కృష్ణాః గంగాయామ్‌ పురః కృత్య యయుః స్త్రియః ॥
పదం - పదార్థం
సూతః : సూత మహర్షి; ఉవాచ : చెప్పెను; అథ : అనంతరం; తే : వారు; సంపరేతానామ్‌ : మరణించిన వారి కొరకు; స్నానామ్‌ ఉదకమ్‌ : స్నానము మరియు ఉదకక్రియలు; ఇచ్ఛతామ్‌ : చేయాలని కోరిన; దాతుమ్‌ : సమర్పించుటకు; స కృష్ణాః : ద్రౌపదితో కలిసి; గంగాయామ్‌ : గంగానదికి; పురః కృత్య : ముందుంచుకొని; యయుః : వెళ్లారు; స్త్రియః : స్త్రీలు;
యథాతథ అనువాదం
సూత మహర్షి చెప్పెను. అనంతరం మరణించిన వారి కొరకు స్నాన మరియు తిలోదకాది క్రియలను సమర్పించుటకు కోరిన వారు (పాండవులు తదితరులు), ద్రౌపదితో కలిసి స్త్రీలను ముందుంచుకొని గంగానదికి వెళ్లారు.
సరళ భావం
దీనిని వివరిస్తూ సూత మహర్షి చెప్పెను. ద్రౌపదితో కలిసి కుంతీదేవి మరియు ఇతర స్త్రీలు గంగాతీరానికి వెళ్లారు. మరణించిన బంధువులకు జలాంజలి సమర్పించాలనే ఉద్దేశ్యంతో వారు అక్కడికి చేరుకున్నారు. యుద్ధం వల్ల సంభవించిన వియోగం కారణంగా అందరి హృదయాలు దుఃఖంతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
శ్లోకపాఠం
తే నినీయోదకం సర్వే విలప్య చ భృశం పునః ।
ఆప్లుతా హరిపాదాబ్జ రజఃపూతసరిజ్జలే ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తే నినీయ ఉదకం సర్వే విలప్య చ భృశం పునః ।
ఆప్లుతాః హరిపాదాబ్జ రజః పూత సరిజ్జలే ॥
పదం - పదార్థం
తే : వారు; నినీయ : సమర్పించి; ఉదకం : జలాంజలిని; సర్వే : అందరూ; విలప్య : విలపించి; చ : మరియు; భృశం : ఎంతో; పునః : తరువాత; ఆప్లుతాః : స్నానం చేసినవారై; హరిపాదాబ్జ : శ్రీహరి పాదకమలాల; రజః : ధూళితో; పూత : పవిత్రమైన; సరిజ్జలే : నదీజలములో;
యథాతథ అనువాదం
వారు అందరూ ఎంతో విలపించి జలాంజలిని సమర్పించి, తరువాత శ్రీహరి పాదకమల ధూళిచేత పవిత్రమైన గంగానదీ జలములో స్నానం చేశారు.
సరళ భావం
పాండవులు మరియు వారితో కూడిన వారు మరణించిన బంధువుల కోసం గంగానదిలో జలాంజలి సమర్పించారు. ఆ సమయంలో వారు ఎంతో దుఃఖంతో విలపించారు. తరువాత శ్రీహరి పాదకమలాల ధూళిచేత పవిత్రమైన ఆ గంగాజలంలో స్నానం చేసి శౌచకర్మను పూర్తి చేశారు. ఈ విధంగా వారు మరణించిన వారికి చేయవలసిన అంత్యక్రియలలో భాగమైన కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించారు.
శ్లోకపాఠం
తత్రాసీనం కురుపతిమ్‌ ధృతరాష్ట్రం సహానుజమ్‌ ।
గాంధారీం పుత్రశోకార్తామ్‌ పృథాం కృష్ణాం చ మాధవః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తత్ర ఆసీనమ్‌ కురుపతిమ్‌ ధృతరాష్ట్రమ్‌ సహ అనుజమ్‌ ।
గాంధారీమ్‌ పుత్ర శోక ఆర్తామ్‌ పృథామ్‌ కృష్ణామ్‌ చ మాధవః ॥
పదం - పదార్థం
తత్ర : అక్కడ; ఆసీనమ్‌ : కూర్చొని ఉన్న; కురుపతిమ్‌ : కురువంశాధిపతియైన యుధిష్ఠిరుని; ధృతరాష్ట్రమ్‌ : ధృతరాష్ట్రుని; సహ అనుజమ్‌ : తన తమ్ములతో కూడినవానిని; గాంధారీమ్‌ : గాంధారిని; పుత్ర శోక ఆర్తామ్‌ : పుత్రవియోగ దుఃఖంతో బాధపడుతున్న; పృథామ్‌ : కుంతీదేవిని; కృష్ణామ్‌ : ద్రౌపదిని; చ : మరియు; మాధవః : శ్రీకృష్ణుడు;
యథాతథ అనువాదం
అక్కడ కూర్చొని ఉన్న, తన తమ్ములతో కూడిన కురువంశాధిపతియైన యుధిష్ఠిరుని, ధృతరాష్ట్రుని, పుత్రవియోగ దుఃఖంతో బాధపడుతున్న గాంధారిని, కుంతీదేవిని మరియు ద్రౌపదిని, శ్రీకృష్ణుడు
సరళ భావం
జలాంజలి కార్యక్రమం అనంతరం యుధిష్ఠిరుడు తన నలుగురు తమ్ములతో కలిసి అక్కడ కూర్చొని ఉన్నాడు. ధృతరాష్ట్రుడు, పుత్రశోకంతో బాధపడుతున్న గాంధారి, కుంతీదేవి మరియు ద్రౌపది కూడా అక్కడే ఉన్నారు. యుద్ధం ముగిసినప్పటికీ దాని వల్ల కలిగిన దుఃఖం ఇంకా వారందరిలోనూ కొనసాగుతోంది. తదుపరి శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడు మరియు అక్కడున్న మహర్షులు వారిని ఓదార్చుతారు.
శ్లోకపాఠం
సాంత్వయామాస మునిభిః హతబంధూన్‌ శుచార్పితాన్‌ ।
భూతేషు కాలస్య గతిమ్‌ దర్శయన్నప్రతిక్రియామ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సాంత్వయామాస మునిభిః హత బంధూన్‌ శుచా అర్పితాన్‌ ।
భూతేషు కాలస్య గతిమ్‌ దర్శయన్‌ అప్రతిక్రియామ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
సాంత్వయామాస : ఓదార్చాడు; మునిభిః : మునులతో కలిసి; హత బంధూన్‌ : బంధువులను కోల్పోయిన వారిని; శుచా అర్పితాన్‌ : శోకమునకు లోనైన వారిని; భూతేషు : సమస్త ప్రాణుల యందు; కాలస్య : కాలముని; గతిమ్‌ : గమనాన్ని, కార్యవిధానాన్ని; దర్శయన్‌ : తెలియజేస్తూ; అప్రతిక్రియామ్‌ : ప్రతిఘటించలేనిదైన;
యథాతథ అనువాదం
మునులతో కలిసి శ్రీకృష్ణుడు బంధువులను కోల్పోయి శోకమునకు లోనైన వారిని ఓదార్చాడు. సమస్త ప్రాణుల యందు కాలముని ప్రతిఘటించలేని కార్యవిధానాన్ని వారికి తెలియజేస్తూ వారిని సాంత్వన పరచాడు.
సరళ భావం
బంధువులను కోల్పోయిన వారందరూ తీవ్ర దుఃఖంలో ఉన్నారు. శ్రీకృష్ణుడు మునులతో కలిసి వారిని ఓదార్చాడు. జనన మరణాలు మరియు వియోగాలు కాలప్రభావంలోనే జరుగుతాయని వారికి తెలియజేశాడు. కాలగతిని ఎవ్వరూ అడ్డుకోలేరని వారికి వివరించాడు.
శ్లోకపాఠం
సాధయిత్వాఽజాతశత్రోః స్వరాజ్యం కితవైర్హృతమ్‌ ।
ఘాతయిత్వాసతో రాజ్ఞః కచస్పర్శక్షతాయుషః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సాధయిత్వా అజాతశత్రోః స్వ రాజ్యమ్‌ కితవైః హృతమ్‌ ।
ఘాతయిత్వా అసతః రాజ్ఞః కచ స్పర్శ క్షత ఆయుషః ॥
పదం - పదార్థం
సాధయిత్వా : తిరిగి పొందేలా చేసి; అజాతశత్రోః : శత్రువులు లేనివాడైన (ధర్మరాజునికి); స్వ రాజ్యమ్‌ : తన రాజ్యాన్ని; కితవైః : కపటులచే; హృతమ్‌ : అపహరించబడిన; ఘాతయిత్వా : సంహరించి; అసతః : దుర్మార్గుడైన; రాజ్ఞః : రాజైన; కచ స్పర్శ క్షత ఆయుషః : కేశాలను స్పృశించిన దోషం వలన ఆయుష్షు క్షీణించిన వాని;
యథాతథ అనువాదం
కపటులచే అపహరించబడిన తన రాజ్యాన్ని శత్రువులు లేనివాడైన ధర్మరాజునికి తిరిగి పొందేలా చేసి, (ద్రౌపది) కేశాలను స్పృశించిన దోషం వలన ఆయుష్షు క్షీణించిన ఆ దుర్మార్గ రాజును సంహరించి.
సరళ భావం
జూదకపటంతో పాండవుల నుండి హరించబడిన రాజ్యాన్ని ధర్మరాజు తిరిగి పొందగలిగాడు. గతంలో ద్రౌపది కేశాలను అవమానకరంగా స్పృశించి ఆమెను అవమానించిన ఆ దుర్మార్గ రాజు కూడా యుద్ధంలో సంహరించబడ్డాడు. ఈ విధంగా పాండవుల శత్రువులు నశించి ధర్మరాజు తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు.
శ్లోకపాఠం
యాజయిత్వాఽశ్వమేధైస్తమ్‌ త్రిభిరుత్తమకల్పకైః ।
తద్యశః పావనం దిక్షు శతమన్యోరివాతనోత్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యాజయిత్వా అశ్వమేధైః తమ్‌ త్రిభిః ఉత్తమ కల్పకైః ।
తత్‌ యశః పావనమ్‌ దిక్షు శతమన్యోః ఇవ ఆతనోత్‌ ॥
పదం - పదార్థం
యాజయిత్వా : యజ్ఞములు చేయించి; అశ్వమేధైః : అశ్వమేధ యాగములతో; తమ్‌ : అతనిని (ధర్మరాజును); త్రిభిః : మూడింటితో; ఉత్తమ కల్పకైః : అత్యుత్తమ విధానములతో నిర్వహించబడిన; తత్‌ : అతని; యశః : కీర్తిని; పావనమ్‌ : పవిత్రమైన; దిక్షు : దిక్కులన్నిటిలో; శతమన్యోః : నూరు యజ్ఞములు చేసినవానైన (ఇంద్రుని); ఇవ : వలె; ఆతనోత్‌ : వ్యాపింపజేశాడు;
యథాతథ అనువాదం
అత్యుత్తమ విధానములతో నిర్వహించబడిన మూడు అశ్వమేధ (యాగములను) అతనిచే (ధర్మరాజుచే) చేయించి, అతని పవిత్రమైన కీర్తిని నూరు యజ్ఞములు చేసినవాడైన ఇంద్రుని కీర్తి వలె దిక్కులన్నిటిలో వ్యాపింపజేశాడు.
సరళ భావం
శ్రీకృష్ణుని అనుగ్రహంతో ధర్మరాజు అత్యుత్తమ విధానములతో మూడు అశ్వమేధ యాగాలను నిర్వహించాడు. ఆ మహాయాగాల వలన ఆయన కీర్తి అన్ని దిక్కులలో వ్యాపించి మరింత పవిత్రతను మరియు వైభవాన్ని పొందింది. నూరు యజ్ఞములు చేసిన ఇంద్రుని యశస్సు ఎలా సర్వత్ర ప్రసిద్ధి చెందిందో, అలాగే ధర్మరాజు కీర్తి కూడా జగత్తంతట విస్తరించింది.
శ్లోకపాఠం
అమన్త్ర్య పాణ్డుపుత్రాంశ్చ శైనేయోద్ధవసంయుతః ।
ద్వైపాయనాదిభిర్విప్రైః పూజితైః ప్రతిపూజితః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అమన్త్ర్య పాణ్డు పుత్రాన్‌ చ శైనేయ ఉద్ధవ సంయుతః ।
ద్వైపాయన ఆదిభిః విప్రైః పూజితైః ప్రతిపూజితః ॥
పదం - పదార్థం
అమన్త్ర్య : అనుమతి తీసుకొని, వీడ్కోలు చెప్పి; పాణ్డు పుత్రాన్‌ : పాండవులను; చ : మరియు; శైనేయ : సాత్యకితో; ఉద్ధవ : ఉద్ధవునితో; సంయుతః : కూడి ఉన్న; ద్వైపాయన ఆదిభిః : ద్వీపములో జన్మించినవాడైన (వ్యాస మహర్షి) మొదలైన; విప్రైః : బ్రాహ్మణులచే; పూజితైః : సత్కరించబడిన వారిచే; ప్రతిపూజితః : ప్రతిగా సత్కరింపబడి;
యథాతథ అనువాదం
సాత్యకి మరియు ఉద్ధవునితో కూడి ఉన్న శ్రీకృష్ణుడు పాండవుల వద్ద వీడ్కోలు తీసుకొని, వ్యాస మహర్షి మొదలైన బ్రాహ్మణులచే సత్కరింపబడి, వారిని ప్రతిగా సత్కరించాడు.
సరళ భావం
అవసరమైన కార్యాలన్నీ పూర్తయిన తరువాత శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆయన పాండవుల వద్ద వీడ్కోలు తీసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో సాత్యకి మరియు ఉద్ధవుడు ఆయనతో ఉన్నారు. వ్యాస మహర్షి మొదలైన బ్రాహ్మణులు ఆయనను సత్కరించారు. శ్రీకృష్ణుడు కూడా వారిని గౌరవించాడు.
శ్లోకపాఠం
గన్తుం కృత్వామతిర్బ్రహ్మన్‌ ద్వారకాం రథమాస్థితః ।
ఉపలేభేఽభిధావన్తీమ్‌ ఉత్తరాం భయవిహ్వలామ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
గన్తుమ్‌ కృత్వా మతిః బ్రహ్మన్‌ ద్వారకామ్‌ రథమ్‌ ఆస్థితః ।
ఉపలేభే అభిధావన్తీమ్‌ ఉత్తరామ్‌ భయ విహ్వలామ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
గన్తుమ్‌ : వెళ్లుటకు; కృత్వా : చేసి; మతిః : సంకల్పము; బ్రహ్మన్‌ : ఓ బ్రాహ్మణా (శౌనక మహర్షి); ద్వారకామ్‌ : ద్వారకకు; రథమ్‌ ఆస్థితః : రథమును అధిరోహించిన; ఉపలేభే : చూశాడు; అభిధావన్తీమ్‌ : ఎదురుగా పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్న; ఉత్తరామ్‌ : ఉత్తరను; భయ విహ్వలామ్‌ : భయంతో కలవరపడుతున్న;
యథాతథ అనువాదం
ఓ బ్రాహ్మణా! ద్వారకకు వెళ్లాలని సంకల్పించి రథమును అధిరోహించిన శ్రీకృష్ణుడు, భయంతో కలవరపడుతూ తనవైపు పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్న ఉత్తరను చూశాడు.
సరళ భావం
సూత మహర్షి శౌనక మహర్షికి ఈ విధంగా వివరిస్తున్నాడు. ద్వారకకు వెళ్లాలని నిర్ణయించి శ్రీకృష్ణుడు రథంపై అధిరోహించాడు. ఆ సమయంలో ఉత్తర భయంతో కలవరపడి ఆయనవైపు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చింది. ఆమె ఏదో ప్రమాదం నుండి రక్షణ కోరుతూ శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయించింది.
శ్లోకపాఠం
(ఉత్తర ఉవాచ)
పాహి పాహి మహాయోగిన్‌ దేవదేవ జగత్పతే ।
నాన్యం త్వదభయం పశ్యే యత్ర మృత్యుః పరస్పరమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౦౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
పాహి పాహి మహా యోగిన్‌ దేవ దేవ జగత్‌ పతే ।
న అన్యమ్‌ త్వత్‌ అభయమ్‌ పశ్యే యత్ర మృత్యుః పరస్పరమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
పాహి పాహి : రక్షించుము, రక్షించుము; మహా యోగిన్‌ : మహాయోగీ; దేవ దేవ : దేవతలకూ దేవుడా; జగత్‌ పతే : జగత్తుకు ప్రభువా; న అన్యమ్‌ : మరొకరిని కాదు; త్వత్‌ అభయమ్‌ : నీకంటే అభయమును ప్రసాదించగలవానిని; పశ్యే : నేను చూచుచున్నాను; యత్ర : ఎక్కడ; మృత్యుః : మరణం; పరస్పరమ్‌ : ఒకరికొకరు;
యథాతథ అనువాదం
మహాయోగీ! దేవతలకూ దేవుడా! జగత్తుకు ప్రభువా! రక్షించుము, రక్షించుము. ఒకరికొకరు మరణకారణముగా ఉన్న ఈ లోకంలో, నీకంటే అభయమును ప్రసాదించగల మరొకరిని నేను చూచుచున్నది లేదు.
సరళ భావం
ఉత్తర తీవ్ర భయంతో శ్రీకృష్ణుని శరణు చేరి తనను రక్షించమని వేడుకుంటుంది. ఆయనను దేవతలకూ దేవుడిగా మరియు జగత్తుకు ప్రభువుగా సంబోధిస్తుంది. ఈ ప్రపంచంలో ఎక్కడ చూసినా మరణభయం ఉందని భావించిన ఆమె, శ్రీకృష్ణుడు తప్ప తనకు రక్షణ ఇవ్వగల మరొకరిని చూడలేనని అంటుంది.
శ్లోకపాఠం
అభిద్రవతి మామీశ శరస్తప్తాయసో విభో ।
కామం దహతు మాం నాథ మా మే గర్భో నిపాత్యతామ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అభిద్రవతి మామ్‌ ఈశ శరః తప్త ఆయసః విభో ।
కామమ్‌ దహతు మామ్‌ నాథ మా మే గర్భః నిపాత్యతామ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
అభిద్రవతి : దూసుకొని వస్తోంది; మామ్‌ : నావైపు; ఈశ : ఓ ప్రభువా; శరః : బాణము; తప్త ఆయసః : అగ్నివలె దహించుచున్న ఇనుప బాణము; విభో : ఓ సర్వవ్యాపీ; కామమ్‌ : ఇష్టమైతే; దహతు : దహించుగాక; మామ్‌ : నన్ను; నాథ : ఓ రక్షకుడా; మా : కాకుండుగాక; మే : నా; గర్భః : గర్భస్థ శిశువు; నిపాత్యతామ్‌ : నశించుగాక;
యథాతథ అనువాదం
ఓ ప్రభువా! ఓ సర్వవ్యాపీ! అగ్నివలె దహించుచున్న ఇనుప బాణము నావైపు దూసుకొని వస్తోంది. ఓ రక్షకుడా! ఇష్టమైతే అది నన్ను దహించుగాక, కానీ నా గర్భస్థ శిశువు నశించకుండుగాక.
సరళ భావం
ఉత్తర తనవైపు దూసుకొని వస్తున్న భయంకరమైన ఆయుధాన్ని చూసి శ్రీకృష్ణునితో వేడుకుంటుంది. తన ప్రాణాలు పోయినా పరవాలేదని, కానీ తన గర్భంలోని శిశువు రక్షింపబడాలని ప్రార్థిస్తుంది. తనకంటే గర్భస్థ శిశువు క్షేమాన్నే ఆమె ఎక్కువగా కోరుకుంటోంది.
శ్లోకపాఠం
(సూత ఉవాచ)
ఉపధార్య వచస్తస్యా భగవాన్‌ భక్తవత్సలః ।
అపాణ్డవమిదం కర్తుమ్‌ ద్రౌణేరస్త్రమబుధ్యత ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(సూత ఉవాచ)
ఉపధార్య వచః తస్యాః భగవాన్‌ భక్త వత్సలః ।
అపాణ్డవమ్‌ ఇదమ్‌ కర్తుమ్‌ ద్రౌణేః అస్త్రమ్‌ అబుధ్యత ॥
పదం - పదార్థం
సూత ఉవాచ : సూత మహర్షి చెప్పెను; ఉపధార్య : గ్రహించి; వచః : మాటలను; తస్యాః : ఆమె యొక్క; భగవాన్‌ : శ్రీభగవానుడు; భక్త వత్సలః : భక్తులపై వాత్సల్యం కలవాడు; అపాణ్డవమ్‌ : పాండవ వంశాన్ని నశింపజేసే విధంగా; ఇదమ్‌ : ఈ; కర్తుమ్‌ : చేయుటకు; ద్రౌణేః : ద్రోణపుత్రుడైన అశ్వత్థాముని; అస్త్రమ్‌ : అస్త్రము; అబుధ్యత : గ్రహించాడు;
యథాతథ అనువాదం
సూత మహర్షి చెప్పెను. భక్తులపై వాత్సల్యం కలిగిన శ్రీభగవానుడు ఆమె మాటలను గ్రహించి, అది పాండవ వంశాన్ని నశింపజేయుటకు ద్రోణపుత్రుడైన అశ్వత్థాముడు ప్రయోగించిన అస్త్రమని తెలుసుకున్నాడు.
సరళ భావం
ఉత్తర ప్రార్థనను విన్న శ్రీకృష్ణుడు ఆమె ఎదుర్కొంటున్న ప్రమాదాన్ని వెంటనే గ్రహించాడు. అది అశ్వత్థాముడు ప్రయోగించిన అస్త్రమని ఆయన తెలుసుకున్నాడు. ఆ అస్త్రం పాండవ వంశాన్ని పూర్తిగా నశింపజేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో ప్రయోగించబడినదని కూడా ఆయన అర్థం చేసుకున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
తర్హ్యేవాథ మునిశ్రేష్ఠ పాణ్డవాః పంచసాయకాన్‌ ।
ఆత్మనోఽభిముఖాన్‌ దీప్తాన్‌ ఆలక్ష్యాస్త్రాణ్యుపాదదుః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తర్హి ఏవ అథ ముని శ్రేష్ఠ పాణ్డవాః పంచ సాయకాన్‌ ।
ఆత్మనః అభిముఖాన్‌ దీప్తాన్‌ ఆలక్ష్య అస్త్రాణి ఉపాదదుః ॥
పదం - పదార్థం
తర్హి ఏవ : అప్పుడు వెంటనే; అథ : ఇక; ముని శ్రేష్ఠ : ఓ మునిశ్రేష్ఠా; పాణ్డవాః : పాండవులు; పంచ : ఐదుగురు; సాయకాన్‌ : బాణములను; ఆత్మనః అభిముఖమ్‌ : తమవైపు వస్తున్న; దీప్తమ్‌ : ప్రకాశిస్తున్న; ఆలక్ష్య : గమనించి; అస్త్రాణి : ఆయుధములను; ఉపాదదుః : చేతబూనారు;
యథాతథ అనువాదం
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! అప్పుడు వెంటనే ఐదుగురు పాండవులు తమవైపు వస్తున్న ప్రకాశమానమైన బాణమును గమనించి, ఆయుధములను చేతబూనారు.
సరళ భావం
ఉత్తరాదేవి ప్రార్థిస్తున్న సమయంలోనే పాండవులు కూడా ఒక ప్రమాదం సమీపిస్తున్నట్లు గమనించారు. తమవైపు దూసుకొస్తున్న ప్రకాశవంతమైన అస్త్రశక్తిని చూసి, అది ప్రమాదకరమైనదని గ్రహించారు. దాని స్వరూపం పూర్తిగా తెలియకపోయినా, ఆ ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొనుటకు వెంటనే తమ ఆయుధాలను చేతబట్టారు.
శ్లోకపాఠం
వ్యసనం వీక్ష్య తత్తేషామ్‌ అనన్యవిషయాత్మనామ్‌ ।
సుదర్శనేన స్వాస్త్రేణ స్వానాం రక్షాం వ్యధాద్విభుః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
వ్యసనమ్‌ వీక్ష్య తత్‌ తేషామ్‌ అనన్య విషయ ఆత్మనామ్‌ ।
సుదర్శనేన స్వ అస్త్రేణ స్వానామ్‌ రక్షామ్‌ వ్యధాత్‌ విభుః ॥
పదం - పదార్థం
వ్యసనమ్‌ : ఆపదను; వీక్ష్య : చూసి; తత్‌ : ఆ; తేషామ్‌ : వారి; అనన్య : ఇతర ఆశ్రయం లేని; విషయ : లక్ష్యముగా కలిగిన; ఆత్మనామ్‌ : తననే ఆశ్రయించిన వారి; సుదర్శనేన : సుదర్శన చక్రముతో; స్వ అస్త్రేణ : తన ఆయుధముతో; స్వానామ్‌ : తనవారికి; రక్షామ్‌ : రక్షణను; వ్యధాత్‌ : కల్పించాడు; విభుః : సర్వశక్తిమంతుడైన శ్రీభగవానుడు;
యథాతథ అనువాదం
సర్వశక్తిమంతుడైన శ్రీభగవానుడు, ఇతర ఆశ్రయం లేని తననే ఆశ్రయించిన వారి ఆపదను చూసి, సుదర్శన చక్రమనే తన ఆయుధముతో తనవారికి రక్షణను కల్పించాడు.
సరళ భావం
పాండవులు మరియు ఉత్తర ఎదుర్కొంటున్న ప్రమాదాన్ని శ్రీకృష్ణుడు చూశాడు. ఆయననే ఆశ్రయించిన వారిపై ఆపద సంభవించకుండా ఉండేందుకు వెంటనే చర్య తీసుకున్నాడు. తన సుదర్శన చక్రాన్ని ప్రయోగించి వారికి రక్షణ కల్పించాడు.
శ్లోకపాఠం
అన్తఃస్థః సర్వభూతానామ్‌ ఆత్మా యోగేశ్వరో హరిః ।
స్వమాయయాఽవృణోద్గర్భమ్‌ వైరాట్యాః కురుతన్తవే ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అన్తఃస్థః సర్వ భూతానామ్‌ ఆత్మా యోగేశ్వరః హరిః ।
స్వ మాయయా ఆవృణోత్‌ గర్భమ్‌ వైరాట్యాః కురు తన్తవే ॥
పదం - పదార్థం
అన్తఃస్థః : అంతర్యామిగా ఉన్న; సర్వ భూతానామ్‌ : సమస్త జీవులలో; ఆత్మా : ఆత్మస్వరూపుడైన; యోగేశ్వరః : యోగశక్తుల అధిపతి; హరిః : శ్రీహరి; స్వ మాయయా : తన దివ్యశక్తితో; ఆవృణోత్‌ : ఆవరించాడు, రక్షించాడు; గర్భమ్‌ : గర్భస్థ శిశువును; వైరాట్యాః : విరాటుని కుమార్తె అయిన ఉత్తర యొక్క; కురు తన్తవే : కురువంశ పరంపర కొనసాగుట కొరకు;
యథాతథ అనువాదం
సమస్త జీవులలో అంతర్యామిగా ఉన్న, యోగశక్తుల అధిపతి అయిన శ్రీహరి, కురువంశ పరంపర కొనసాగుట కొరకు విరాటుని కుమార్తె అయిన ఉత్తర గర్భస్థ శిశువును తన దివ్యశక్తితో ఆవరించి రక్షించాడు.
సరళ భావం
ఉత్తర గర్భంలోని శిశువు ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు అతనిని రక్షించాడు. తన దివ్యశక్తితో గర్భస్థ శిశువును ఆవరించి ఆ అస్త్ర ప్రభావం నుండి కాపాడాడు. ఈ విధంగా కురువంశ పరంపర కొనసాగేందుకు గర్భంలోని శిశువు సురక్షితంగా నిలిచాడు.
శ్లోకపాఠం
యద్యప్యస్త్రం బ్రహ్మశిరః త్వమోఘం చాప్రతిక్రియమ్‌ ।
వైష్ణవం తేజ ఆసాద్య సముశామ్యద్భృగూద్వహ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యది అపి అస్త్రమ్‌ బ్రహ్మశిరః తు అమోఘమ్‌ చ అప్రతిక్రియమ్‌ ।
వైష్ణవమ్‌ తేజః ఆసాద్య సముశామ్యత్‌ భృగు ఉద్వహ ॥
పదం - పదార్థం
యది అపి : అయినప్పటికీ; అస్త్రమ్‌ బ్రహ్మశిరః : బ్రహ్మశిరాస్త్రము; తు : అయితే; అమోఘమ్‌ : వృథా కానిది; చ : మరియు; అప్రతిక్రియమ్‌ : ప్రతిఘటించలేనిది; వైష్ణవమ్‌ తేజః : శ్రీహరి దివ్య తేజస్సును; ఆసాద్య : చేరి, ఎదుర్కొని; సముశామ్యత్‌ : శాంతించింది; భృగూ ఉద్వహ : ఓ భృగువంశ శ్రేష్ఠుడా(శౌనక మహర్షి);
యథాతథ అనువాదం
ఓ భృగువంశ శ్రేష్ఠుడా(శౌనక మహర్షి)! వృథా కానిదియు ప్రతిఘటించలేనిదియు అయిన బ్రహ్మశిరాస్త్రము కూడా శ్రీహరి దివ్య తేజస్సును ఎదుర్కొని శాంతించింది.
సరళ భావం
అశ్వత్థాముడు ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరాస్త్రం అత్యంత శక్తివంతమైనది. అది సాధారణంగా విఫలమయ్యేది కాదు మరియు దానిని అడ్డుకోవడం కూడా చాలా కష్టం. అయినప్పటికీ శ్రీహరి దివ్యశక్తిని ఎదుర్కొన్న తరువాత దాని ప్రభావం శాంతించింది. ఈ విధంగా ఉత్తర గర్భంలోని శిశువు రక్షింపబడ్డాడు.
శ్లోకపాఠం
మా మంస్థా హ్యేతదాశ్చర్యమ్‌ సర్వాశ్చర్యమయేఽచ్యుతే ।
య ఇదం మాయయా దేవ్యా సృజత్యవతి హన్త్యజః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
మా మంస్థాః హి ఏతత్‌ ఆశ్చర్యమ్‌ సర్వ ఆశ్చర్యమయే అచ్యుతే ।
యః ఇదమ్‌ మాయయా దేవ్యా సృజతి అవతి హన్తి అజః ॥
పదం - పదార్థం
మా మంస్థాః : ఆశ్చర్యపడవద్దు; హి : నిశ్చయముగా; ఏతత్‌ : దీనిని; ఆశ్చర్యమ్‌ : ఆశ్చర్యకరమైనదిగా; సర్వ ఆశ్చర్యమయే : సమస్త ఆశ్చర్యాలకు నిలయమైన; అచ్యుతే : అచ్యుతుడైన శ్రీకృష్ణుని విషయంలో; యః : ఎవడు; ఇదమ్‌ : ఈ జగత్తును; మాయయా దేవ్యా : తన దివ్య మాయాశక్తితో; సృజతి : సృష్టిస్తాడు; అవతి : రక్షిస్తాడు; హన్తి : లయపరుస్తాడు; అజః : జన్మరహితుడైన;
యథాతథ అనువాదం
సమస్త ఆశ్చర్యాలకు నిలయమైన అచ్యుతుడైన శ్రీకృష్ణుని విషయంలో దీనిని ఆశ్చర్యకరమైనదిగా భావించవద్దు. జన్మరహితుడైన ఆయన తన దివ్య మాయాశక్తితో ఈ జగత్తును సృష్టిస్తాడు, రక్షిస్తాడు మరియు లయపరుస్తాడు.
సరళ భావం
ఉత్తర గర్భస్థ శిశువు రక్షింపబడిన సంఘటనను చూసి ఎవరూ ఆశ్చర్యపడవద్దని సూత మహర్షి చెబుతున్నాడు. శ్రీకృష్ణుడు సాధారణ వ్యక్తి కాదని, అపారమైన శక్తులు కలవాడని సూచిస్తున్నాడు. ఈ జగత్తును సృష్టించడం, పోషించడం మరియు లయపరచడం కూడా ఆయన శక్తి ద్వారానే జరుగుతుందని వివరిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
బ్రహ్మతేజో వినిర్ముక్తైః ఆత్మజైః సహ కృష్ణయా ।
ప్రయాణాభిముఖం కృష్ణమ్‌ ఇదమాహ పృథా సతీ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
బ్రహ్మ తేజః వినిర్ముక్తైః ఆత్మజైః సహ కృష్ణయా ।
ప్రయాణ అభిముఖమ్‌ కృష్ణమ్‌ ఇదమ్‌ ఆహ పృథా సతీ ॥
పదం - పదార్థం
బ్రహ్మ తేజః : బ్రహ్మశిరాస్త్ర తేజస్సు నుండి; వినిర్ముక్తైః : విముక్తులైన; ఆత్మజైః : తన కుమారులతో; సహ : కలిసి; కృష్ణయా : ద్రౌపదితో; ప్రయాణ అభిముఖమ్‌ : ప్రయాణానికి సిద్ధమైన; కృష్ణమ్‌ : శ్రీకృష్ణునితో; ఇదమ్‌ : ఈ విధంగా; ఆహ : చెప్పింది; పృథా : కుంతీదేవి; సతీ : సద్గుణవతియైన;
యథాతథ అనువాదం
బ్రహ్మశిరాస్త్ర తేజస్సు నుండి విముక్తులైన తన కుమారులతో మరియు ద్రౌపదితో కలిసి, ప్రయాణానికి సిద్ధమైన శ్రీకృష్ణునితో సద్గుణవతియైన కుంతీదేవి ఈ విధంగా చెప్పింది.
సరళ భావం
శ్రీకృష్ణుడు బ్రహ్మశిరాస్త్ర ప్రమాదం నుండి పాండవులను మరియు ఉత్తర గర్భస్థ శిశువును రక్షించాడు. ఆపద తొలగిన తరువాత ఆయన ద్వారకకు తిరిగి వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. అప్పుడు కుంతీదేవి తన కుమారులు మరియు ద్రౌపదితో కలిసి ఆయన వద్దకు వచ్చి ప్రార్థన చేయడం ప్రారంభించింది.
శ్లోకపాఠం
(కుంతీ ఉవాచ)
నమస్యే పురుషం త్వాద్యమ్‌ ఈశ్వరం ప్రకృతేః పరమ్‌ ।
అలక్ష్యం సర్వభూతానామ్‌ అన్తర్బహిరవస్థితమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(కుంతీ ఉవాచ)
నమస్యే పురుషమ్‌ త్వా ఆద్యమ్‌ ఈశ్వరమ్‌ ప్రకృతేః పరమ్‌ ।
అలక్ష్యమ్‌ సర్వ భూతానామ్‌ అన్తః బహిః అవస్థితమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
కుంతీ ఉవాచ : కుంతీదేవి చెప్పెను; నమస్యే : నమస్కరిస్తున్నాను; త్వా : నిన్ను; పురుషమ్‌ : పరమపురుషునిగా; ఆద్యమ్‌ : ఆదికారణమైన; ఈశ్వరమ్‌ : సర్వాధిపతిని; ప్రకృతేః పరమ్‌ : ప్రకృతికి అతీతుడైన; అలక్ష్యమ్‌ : గ్రహింపబడలేనివానిని; సర్వ భూతానామ్‌ : సమస్త జీవుల యొక్క; అన్తః : లోపల; బహిః : వెలుపల; అవస్థితమ్‌ : ఉన్నవానిని;
యథాతథ అనువాదం
ఓ పరమపురుషుడా! ఆదికారణమైన, సర్వాధిపతియైన, ప్రకృతికి అతీతుడైన, గ్రహింపబడలేనివాడవైన, సమస్త జీవుల యొక్క లోపల మరియు వెలుపల ఉన్న నిన్ను నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన స్తుతిని శ్రీకృష్ణుని పరతత్త్వ స్వరూపాన్ని కీర్తిస్తూ ప్రారంభిస్తుంది. ఆయన సమస్త జగత్తుకు మూలకారణుడు, సర్వాన్ని నియంత్రించే ఈశ్వరుడు మరియు ప్రకృతి గుణాలకు అతీతుడు. ఆయన సమస్త జీవుల లోపల అంతర్యామిగా ఉండి, వెలుపల సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నప్పటికీ సాధారణ జీవులు ఆయనను యథార్థంగా గ్రహించలేరు. అటువంటి పరమాత్మ స్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణునికి కుంతీదేవి వినయపూర్వకంగా నమస్కరిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
మాయాజవనికాచ్ఛన్నమ్‌ అజ్ఞాధోక్షజమవ్యయమ్‌ ।
న లక్ష్యసే మూఢదృశా నటో నాట్యధరో యథా ॥
॥ ౦౧.౦౮.౧౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
మాయా జవనికా ఛన్నమ్‌ అజ్ఞమ్‌ అధోక్షజమ్‌ అవ్యయమ్‌ ।
న లక్ష్యసే మూఢదృశా నటః నాట్యధరః యథా ॥
పదం - పదార్థం
మాయా : మాయ అనే; జవనికా : తెరచేత; ఛన్నమ్‌ : ఆవరించబడిన; అజ్ఞమ్‌ : జన్మరహితుడైన; అధోక్షజమ్‌ : ఇంద్రియాలకు అతీతుడైన; అవ్యయమ్‌ : నాశరహితుడైన; న లక్ష్యసే : గ్రహింపబడవు; మూఢదృశా : అవివేక దృష్టి కలవారిచే; నటః : నటుడు; నాట్యధరః : వేషధారణ చేసినవాడు; యథా : వలె;
యథాతథ అనువాదం
మాయ అనే తెరచేత ఆవరించబడిన, జన్మరహితుడైన, ఇంద్రియాలకు అతీతుడైన, నాశరహితుడైన నీవు, వేషధారణ చేసిన నటుడు గ్రహింపబడనట్లుగా, అవివేక దృష్టి కలవారిచే గ్రహింపబడవు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని నిజ స్వరూపాన్ని అందరూ గుర్తించలేరని చెబుతోంది. ఆయన మానవునిలా కనిపించినప్పటికీ, ఆయన అసలు స్వరూపం సాధారణ దృష్టికి అందదు. ఒక నటుడు వేషధారణలో ఉన్నప్పుడు అతనిని అందరూ గుర్తించలేనట్లే, అవివేక దృష్టి కలవారు శ్రీకృష్ణుని పరమస్వరూపాన్ని గ్రహించలేరు.
శ్లోకపాఠం
తథా పరమహంసానాం మునీనామమలాత్మనామ్‌ ।
భక్తియోగవిధానార్థం కథం పశ్యేమ హి స్త్రియః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తథా పరమ హంసానామ్‌ మునీనామ్‌ అమల ఆత్మనామ్‌ ।
భక్తి యోగ విధాన అర్థమ్‌ కథమ్‌ పశ్యేమ హి స్త్రియః ॥
పదం - పదార్థం
తథా : అటువంటి; పరమ హంసానామ్‌ : పరమహంసలైన; మునీనామ్‌ : మునుల; అమల ఆత్మనామ్‌ : నిర్మల హృదయులు అయిన; భక్తి యోగ విధాన అర్థమ్‌ : భక్తియోగాన్ని బోధించుట కొరకు; కథమ్‌ : ఎట్లు; పశ్యేమ : చూడగలము; హి : నిశ్చయముగా; స్త్రియః : స్త్రీలమైన మేము;
యథాతథ అనువాదం
భక్తియోగాన్ని బోధించుట కొరకు (అవతరించిన), నిర్మల హృదయులు అయిన పరమహంసలు మరియు మునులు గ్రహించగల అటువంటి (నిన్ను), స్త్రీలమైన మేము ఎట్లు చూడగలము?
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన వినయాన్ని వ్యక్తపరుస్తోంది. నిర్మల హృదయులు అయిన పరమహంసలు మరియు మహామునులు మాత్రమే గ్రహించగల శ్రీకృష్ణుని మహిమను, స్త్రీలమైన తాము ఎట్లు గ్రహించగలమని ఆమె ప్రశ్నిస్తోంది. భక్తియోగాన్ని బోధించుట కొరకు ఆయన అవతరించినప్పటికీ, ఆయన నిజ స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకోవడం సాధారణ విషయం కాదని సూచిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
కృష్ణాయ వాసుదేవాయ దేవకీనందనాయ చ ।
నందగోపకుమారాయ గోవిందాయ నమో నమః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
కృష్ణాయ వాసుదేవాయ దేవకీ నందనాయ చ ।
నంద గోప కుమారాయ గోవిందాయ నమః నమః ॥
పదం - పదార్థం
కృష్ణాయ : శ్రీకృష్ణునికి; వాసుదేవాయ : వసుదేవుని కుమారునికి; దేవకీ నందనాయ : దేవకీదేవికి ఆనందాన్ని కలిగించినవానికి; చ : మరియు; నంద గోప కుమారాయ : నందుడు మరియు గోపులకు ప్రియమైన బాలునికి; గోవిందాయ : గోవులకు, గోపాలకులకు మరియు ఇంద్రియాలకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించువానికి; నమః నమః : మాటిమాటికీ నమస్కారములు;
యథాతథ అనువాదం
శ్రీకృష్ణునికి, వసుదేవుని కుమారునికి, దేవకీదేవికి ఆనందాన్ని కలిగించినవానికి, నందుడు మరియు గోపులకు ప్రియమైన బాలునికి, గోవులకు, గోపాలకులకు మరియు ఇంద్రియాలకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించువానికి మాటిమాటికీ నమస్కారములు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని వివిధ నామాలతో స్తుతిస్తోంది. వసుదేవుని కుమారునిగా, దేవకీదేవికి ఆనందాన్ని కలిగించినవానిగా, నందుడు మరియు గోపులకు ప్రియమైన బాలునిగా, గోవులకు, గోపాలకులకు మరియు ఇంద్రియాలకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించువాడిగా ఆయనను సంబోధిస్తోంది. ఈ నామాల ద్వారా శ్రీకృష్ణునితో తనకున్న భక్తి, ప్రేమ మరియు గౌరవాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ ఆయనకు మాటిమాటికీ నమస్కారాలు సమర్పిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
నమః పంకజనాభాయ నమః పంకజమాలినే ।
నమః పంకజనేత్రాయ నమస్తే పంకజాంఘ్రయే ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
నమః పంకజ నాభాయ నమః పంకజ మాలినే ।
నమః పంకజ నేత్రాయ నమః తే పంకజ అంఘ్రయే ॥
పదం - పదార్థం
నమః : నమస్కారము; పంకజ నాభాయ : కమలనాభునికి; నమః : నమస్కారము; పంకజ మాలినే : కమలమాల ధరించినవానికి; నమః : నమస్కారము; పంకజ నేత్రాయ : కమలములవంటి నేత్రములు కలవానికి; నమః తే : నీకు నమస్కారము; పంకజ అంఘ్రయే : కమలములవంటి పాదములు కలవానికి;
యథాతథ అనువాదం
కమలనాభుడైన నీకు నమస్కారము. కమలమాల ధరించిన నీకు నమస్కారము. కమలములవంటి నేత్రములు కలిగిన నీకు నమస్కారము. కమలములవంటి పాదములు కలిగిన నీకు నమస్కారము.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని దివ్యసౌందర్యాన్ని స్మరిస్తూ నమస్కరిస్తోంది. ఆయన కమలనాభుడు, కమలమాలధారి, కమలదళాలవంటి నేత్రములు కలవాడు మరియు కమలములవంటి పాదములు కలవాడని వర్ణిస్తోంది. భక్తిపూర్వక నమస్కారాలతో ఆయన దివ్యరూపాన్ని స్తుతిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
యథా హృషీకేశ ఖలేన దేవకీ
కంసేన రుద్ధాతిచిరం శుచార్పితా ।
విమోచితాఽహం చ సహాత్మజా విభో
త్వయైవ నాథేన ముహుర్విపద్గణాత్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యథా హృషీకేశ ఖలేన దేవకీ
కంసేన రుద్ధా అతిచిరమ్‌ శుచా అర్పితా ।
విమోచితా అహమ్‌ చ సహ ఆత్మజాః విభో
త్వయా ఏవ నాథేన ముహుః విపత్‌ గణాత్‌ ॥
పదం - పదార్థం
యథా : ఏ విధంగా అయితే; హృషీకేశ : ఓ హృషీకేశా; ఖలేన : దుర్మార్గుడైన; దేవకీ : దేవకీదేవి; కంసేన : కంసునిచే; రుద్ధా : బంధింపబడి; అతిచిరమ్‌ : చాలాకాలం; శుచా అర్పితా : శోకమునకు గురై; విమోచితా : విముక్తి పొందినదో; అహమ్‌ : నేను; చ : మరియు; సహ ఆత్మజాః : నా కుమారులతో కలిసి; విభో : ఓ ప్రభూ; త్వయా ఏవ : నీ చేతనే; నాథేన : రక్షకుడవైన; ముహుః : మాటిమాటికీ; విపత్‌ గణాత్‌ : ఆపదల సమూహముల నుండి;
యథాతథ అనువాదం
ఓ హృషీకేశా! దుర్మార్గుడైన కంసునిచే చాలాకాలం బంధింపబడి శోకమునకు గురైన దేవకీదేవి ఏ విధంగా విముక్తి పొందినదో, ఓ ప్రభూ! నేను కూడా నా కుమారులతో కలిసి రక్షకుడవైన నీ చేతనే మాటిమాటికీ ఆపదల సమూహముల నుండి రక్షింపబడ్డాను.
సరళ భావం
కుంతీదేవి దేవకీదేవి అనుభవించిన కష్టాలను స్మరిస్తోంది. కంసుని బంధనంలో చాలాకాలం బాధపడిన దేవకీదేవిని శ్రీకృష్ణుడు రక్షించినట్లే, తనను మరియు తన కుమారులను కూడా అనేక ఆపదల నుండి రక్షించాడని చెబుతోంది. జీవితంలో ఎదురైన ప్రతి పెద్ద ప్రమాద సమయంలో శ్రీకృష్ణుని రక్షణ తమకు లభించిందని కృతజ్ఞతతో స్మరిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
విషాన్మహాగ్నేః పురుషాదదర్శనాత్‌
అసత్సభాయా వనవాసకృచ్ఛ్రతః ।
మృధే మృధేఽనేకమహారథాస్త్రతో
ద్రౌణ్యస్త్రతశ్చాస్మ హరేఽభిరక్షితాః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
విషాత్‌ మహా అగ్నేః పురుషాద దర్శనాత్‌
అసత్‌ సభాయాః వనవాస కృచ్ఛ్రతః ।
మృధే మృధే అనేక మహారథ అస్త్రతః
ద్రౌణి అస్త్రతః చ అస్మ హరే అభిరక్షితాః ॥
పదం - పదార్థం
విషాత్‌ : విషప్రయోగము నుండి; మహా అగ్నేః : మహాగ్ని నుండి; పురుషాద : మనుష్యులను భక్షించువాని; దర్శనాత్‌ : ఎదురుపడుట నుండి; అసత్‌ : దుష్టుల; సభాయాః : సభ నుండి; వనవాస : వనవాస; కృచ్ఛ్రతః : కష్టముల నుండి; మృధే మృధే : యుద్ధము తరువాత యుద్ధములో; అనేక : అనేక; మహారథ : మహారథుల; అస్త్రతః : ఆయుధముల నుండి; ద్రౌణి : ద్రోణుని కుమారుడైన (అశ్వత్థాముని); అస్త్రతః : అస్త్రము నుండి; చ : మరియు; అస్మ : మేము; హరే : ఓ హరీ; అభిరక్షితాః : రక్షింపబడ్డాము;
యథాతథ అనువాదం
ఓ హరీ! విషప్రయోగము నుండి, మహాగ్ని నుండి, మనుష్యులను భక్షించువాని ఎదురుపడుట నుండి, దుష్టుల సభ నుండి, వనవాస కష్టముల నుండి, యుద్ధము తరువాత యుద్ధములో అనేక మహారథుల ఆయుధముల నుండి, ద్రోణుని కుమారుడైన (అశ్వత్థాముని) అస్త్రము నుండి కూడా మేము (నీ చేతనే) రక్షింపబడ్డాము.
సరళ భావం
కుంతీదేవి పాండవులు ఎదుర్కొన్న అనేక ఆపదలను ఒక్కొక్కటిగా స్మరిస్తోంది. భీమునికి జరిగిన విషప్రయోగం, లాక్షాగృహ అగ్ని, హిడింబుని ప్రమాదం, కౌరవుల సభలో జరిగిన అవమానం, వనవాస కష్టాలు మరియు మహాభారత యుద్ధంలో ఎదురైన అనేక ప్రమాదాలను గుర్తుచేస్తోంది. ఇటీవలి అశ్వత్థాముని అస్త్రం నుండి జరిగిన రక్షణను కూడా స్మరిస్తోంది. ఈ సమస్త ఆపదలలో శ్రీకృష్ణుడే తమ ఏకైక రక్షకుడిగా నిలిచి కాపాడాడని కృతజ్ఞతతో చెబుతోంది.
శ్లోకపాఠం
విపదః సన్తు నః శశ్వత్‌ తత్ర తత్ర జగద్గురో ।
భవతో దర్శనం యత్స్యాత్‌ అపునర్భవదర్శనమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
విపదః సన్తు నః శశ్వత్‌ తత్ర తత్ర జగత్‌ గురో ।
భవతః దర్శనమ్‌ యత్‌ స్యాత్‌ అపునః భవ దర్శనమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
విపదః : ఆపదలు; సన్తు : కలుగుగాక; నః : మాకు; శశ్వత్‌ : ఎల్లప్పుడూ; తత్ర తత్ర : అక్కడక్కడ; జగత్‌ గురో : ఓ జగద్గురువా; భవతః : నీ; దర్శనమ్‌ : దర్శనం; యత్‌ : ఏదైతే; స్యాత్‌ : కలుగుతుందో; అపునః : మరల కాకుండా; భవ : సంసారం లేదా పునర్జన్మ; దర్శనమ్‌ : దర్శనం లేదా అనుభవించడం;
యథాతథ అనువాదం
ఓ జగద్గురువా! మాకు ఎల్లప్పుడూ అక్కడక్కడ ఆపదలు కలుగుగాక; ఎందుకంటే వాటి ద్వారా నీ దర్శనం కలుగుతుంది. నీ దర్శనం కలిగినప్పుడు మరల సంసారం లేదా పునర్జన్మను అనుభవించవలసిన అవసరం ఉండదు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి ఒక ఆశ్చర్యకరమైన ప్రార్థన చేస్తోంది. ఆపదలు వచ్చినప్పుడు శ్రీకృష్ణుని రక్షణ మరియు సాన్నిధ్యం తమకు లభించిందని ఆమె స్మరిస్తోంది. అందువల్ల ఆపదల సమయంలో లభించే భగవద్దర్శనం అత్యంత విలువైనదని చెబుతోంది. ఎందుకంటే శ్రీకృష్ణుని దర్శనం కలిగినవారికి మరల జననమరణరూప సంసారాన్ని అనుభవించవలసిన అవసరం ఉండదు. అటువంటి దర్శనం జీవునికి పరమశ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
జన్మైశ్వర్యశ్రుతశ్రీభిః ఏధమానమదః పుమాన్‌ ।
నైవార్హత్యభిధాతుం వై త్వామకించనగోచరమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
జన్మ ఐశ్వర్య శ్రుత శ్రీభిః ఏధమాన మదః పుమాన్‌ ।
న ఏవ అర్హతి అభిధాతుమ్‌ వై త్వామ్‌ అకించన గోచరమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
జన్మ : ఉన్నత జన్మ; ఐశ్వర్య : సంపద; శ్రుత : విద్య; శ్రీభిః : సౌందర్యము, వైభవములచే; ఏధమాన మదః : పెరుగుతున్న గర్వము కలవాడు; పుమాన్‌ : మనుష్యుడు; న ఏవ అర్హతి : సమర్థుడు కాడు; అభిధాతుమ్‌ : సంభోధించుటకు, ప్రార్థించుటకు; వై : నిశ్చయముగా; త్వామ్‌ : నిన్ను; అకించన గోచరమ్‌ : భౌతిక ఆధారాలు లేనివారికి అందుబాటులో ఉండువానిని;
యథాతథ అనువాదం
ఉన్నత జన్మ, సంపద, విద్య మరియు వైభవములచే గర్వము పెరిగిన మనుష్యుడు, భౌతిక ఆధారాలు లేనివారికి అందుబాటులో ఉండువాడైన నిన్ను నిశ్చయముగా సంభోధించుటకు సమర్థుడు కాడు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి గర్వం భగవంతుని చేరడానికి అడ్డంకిగా మారుతుందని చెబుతోంది. ఉన్నత వంశం, సంపద, విద్య లేదా వైభవం వల్ల అహంకారం పెరిగినవాడు భగవంతుని ఆశ్రయించలేడు. తన బలంపై కాక, భగవంతునిపై ఆధారపడే వినయశీలులే ఆయనను సులభంగా చేరగలరని ఆమె సూచిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
నమోఽకించనవిత్తాయ నివృత్తగుణవృత్తయే ।
ఆత్మారామాయ శాంతాయ కైవల్యపతయే నమః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
నమః అకించన విత్తాయ నివృత్త గుణ వృత్తయే ।
ఆత్మారామాయ శాంతాయ కైవల్య పతయే నమః ॥
పదం - పదార్థం
నమః : నమస్కారము; అకించన విత్తాయ : భౌతిక ఆధారాలు లేనివారికి సంపదవైనవానికి; నివృత్త గుణ వృత్తయే : ప్రకృతి గుణాలకు అతీతుడైనవానికి; ఆత్మారామాయ : తనలో తానే ఆనందించువానికి; శాంతాయ : ప్రశాంత స్వరూపుడైనవానికి; కైవల్య పతయే : మోక్షానికి అధిపతియైనవానికి; నమః : నమస్కారము;
యథాతథ అనువాదం
భౌతిక ఆధారాలు లేనివారికి సంపదవైనవానికి, ప్రకృతి గుణాలకు అతీతుడైనవానికి, తనలో తానే ఆనందించువానికి, ప్రశాంత స్వరూపుడైనవానికి, మోక్షానికి అధిపతియైనవానికి నమస్కారము.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని మరికొన్ని దివ్య గుణాలతో స్తుతిస్తోంది. భౌతిక ఆధారాలు లేనివారికి నిజమైన ఆశ్రయంగా మరియు సంపదగా ఆయన ఉన్నాడని చెబుతోంది. ప్రకృతి గుణాలకు అతీతుడైన, తనలో తానే పరిపూర్ణ ఆనందాన్ని అనుభవించే ప్రశాంత స్వరూపుడిగా ఆయనను వర్ణిస్తోంది. మోక్షాన్ని ప్రసాదించగల ప్రభువైన ఆయనకు నమస్కరిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
మన్యే త్వాం కాలమీశానమ్‌ అనాదినిధనం విభుమ్‌ ।
సమం చరన్తం సర్వత్ర భూతానాం యన్మిథః కలిః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
మన్యే త్వామ్‌ కాలమ్‌ ఈశానమ్‌ అనాది నిధనమ్‌ విభుమ్‌ ।
సమమ్‌ చరన్తమ్‌ సర్వత్ర భూతానామ్‌ యన్మిథః కలిః ॥
పదం - పదార్థం
మన్యే : నేను భావిస్తున్నాను; త్వామ్‌ : నిన్ను; కాలమ్‌ : కాలస్వరూపుడిగా; ఈశానమ్‌ : పరమాధిపతిగా; అనాది నిధనమ్‌ : ఆది అంతములు లేనివానిగా; విభుమ్‌ : సర్వవ్యాపిగా; సమమ్‌ చరన్తమ్‌ : సమదృష్టితో వ్యవహరించువానిగా; సర్వత్ర : అన్నిచోట్ల; భూతానామ్‌ : జీవుల యొక్క; యన్మిథః : పరస్పర సంబంధములలో; కలిః : భేదభావములు, విభేదములు;
యథాతథ అనువాదం
నేను నిన్ను కాలస్వరూపుడిగా, పరమాధిపతిగా, ఆది అంతములు లేనివానిగా, సర్వవ్యాపిగా మరియు అన్నిచోట్ల సమదృష్టితో వ్యవహరించువానిగా భావిస్తున్నాను. అయినప్పటికీ జీవుల పరస్పర సంబంధములలో భేదభావములు మరియు విభేదములు కనిపిస్తున్నాయి.
సరళ భావం
శ్రీకృష్ణుడు సమస్త జీవుల పట్ల సమదృష్టితో ఉంటాడని కుంతీదేవి పేర్కొంటోంది. అయినప్పటికీ జీవుల మధ్య భేదభావాలు, స్నేహాలు, వైరాలు మరియు ఇతర వైవిధ్యాలు కనిపిస్తాయి. ఇవి భగవంతుని పక్షపాతం వల్ల కాక, జీవుల స్వకర్మలు మరియు స్వభావాల వల్ల ఏర్పడుతున్నాయని ఆమె సూచిస్తోంది. ఈ భావాన్ని తరువాతి శ్లోకంలో మరింత స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
న వేద కశ్చిద్భగవంశ్చికీర్షితమ్‌
తవేహమానస్య నృణాం విడంబనమ్‌ ।
న యస్య కశ్చిద్దయితోఽస్తి కర్హిచిత్‌
ద్వేష్యశ్చ యస్మిన్‌ విషమా మతిర్నృణామ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౨౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
న వేద కశ్చిత్‌ భగవన్‌ చికీర్షితమ్‌
తవ ఇహ మానస్య నృణామ్‌ విడంబనమ్‌ ।
న యస్య కశ్చిత్‌ దయితః అస్తి కర్హిచిత్‌
ద్వేష్యః చ యస్మిన్‌ విషమా మతిః నృణామ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
న వేద : తెలుసుకోలేడు; కశ్చిత్‌ : ఎవ్వరూ; భగవన్‌ : ఓ భగవాన్‌; చికీర్షితమ్‌ : సంకల్పించిన కార్యాన్ని; తవ : నీ; ఇహ : ఈ లోకంలో; మానస్య : మనుష్యునివలె ప్రవర్తించుచున్న; నృణామ్‌ విడంబనమ్‌ : మానవలీలలను; న : కాదు; యస్య : ఎవనికి; కశ్చిత్‌ : ఎవ్వరూ; దయితః : ప్రత్యేక ప్రియుడు; అస్తి : ఉన్నాడు; కర్హిచిత్‌ : ఎప్పుడైనా; ద్వేష్యః చ : ద్వేషించదగినవాడు కూడా; యస్మిన్‌ : ఎవనియందు; విషమా మతిః : పక్షపాత భావన; నృణామ్‌ : మనుష్యులది;
యథాతథ అనువాదం
ఓ భగవాన్‌! ఈ లోకంలో మనుష్యునివలె ప్రవర్తించుచున్న నీ సంకల్పాన్ని మరియు నీ మానవలీలలను ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు. ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ నీకు ప్రత్యేక ప్రియులు కారూ, ద్వేషించదగినవారూ కారూ. నీ విషయంలో మనుష్యులకే పక్షపాత భావన కలుగుతుంది.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని కార్యాలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం సులభం కాదని చెబుతోంది. ఆయన మనుష్యునిలా ప్రవర్తించినప్పటికీ, ఆయన ఉద్దేశ్యాలు సాధారణులకు పూర్తిగా గ్రహించబడవు. ఆయన ఎవరి పట్ల ప్రత్యేక పక్షపాతం లేదా ద్వేషం కలిగి ఉండడు. అయితే మనుష్యులు తమ దృష్టికోణం ప్రకారం ఆయనను అలా భావిస్తారు.
శ్లోకపాఠం
జన్మ కర్మ చ విశ్వాత్మన్‌ అజస్యాకర్తురాత్మనః ।
తిర్యఙ్‌నృషిషు యాదస్సు తదత్యన్తవిడంబనమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
జన్మ కర్మ చ విశ్వ ఆత్మన్‌ అజస్య అకర్తుః ఆత్మనః ।
తిర్యక్‌ నృషిషు యాదస్సు తత్‌ అత్యన్త విడంబనమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
జన్మ : జన్మ; కర్మ : కార్యములు; చ : మరియు; విశ్వ ఆత్మన్‌ : ఓ విశ్వాత్మా; అజస్య : జన్మరహితుడైన; అకర్తుః : కర్మబంధానికి లోబడని; ఆత్మనః : నీకు; తిర్యక్‌ : పశుపక్ష్యాదులలో; నృషిషు : మనుష్యులు మరియు ఋషులలో; యాదస్సు : జలచరములలో; తత్‌ : అది; అత్యన్త విడంబనమ్‌ : అత్యంత ఆశ్చర్యకరమైనది;
యథాతథ అనువాదం
ఓ విశ్వాత్మా! జన్మరహితుడవై, కర్తృత్వరహితుడవైన నీకు జన్మ మరియు కార్యములు ఉండుట, అలాగే పశుపక్ష్యాదులలో, మనుష్యులు మరియు ఋషులలో, జలచరములలో అవతరించుట అత్యంత ఆశ్చర్యకరమైనది.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని అవతారలీలలను స్మరిస్తోంది. జన్మరహితుడైన ఆయన జన్మించినట్లుగా కనిపించడం ఆమెకు ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తోంది. అలాగే వివిధ యోనులలో మరియు భిన్న రూపాలలో అవతరించి కార్యాలు చేయడం కూడా అద్భుతమని చెబుతోంది. ఇవన్నీ సాధారణ జీవుల జన్మల వలె కాక భగవంతుని దివ్యలీలలని సూచిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
గోప్యాదదే త్వయి కృతాగసి దామ తావత్‌
యా తే దశాఽశ్రుకలిలాంజనసంభ్రమాక్షమ్‌ ।
వక్త్రం నినీయ భయభావనయా స్థితస్య
సా మాం విమోహయతి భీరపి యద్బిభేతి ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
గోపీ ఆదదే త్వయి కృత ఆగసి దామ తావత్‌
యా తే దశా అశ్రు కలిల అంజన సంభ్రమ అక్షమ్‌ ।
వక్త్రమ్‌ నినీయ భయ భావనయా స్థితస్య
సా మామ్‌ విమోహయతి భీః అపి యత్‌ బిభేతి ॥
పదం - పదార్థం
గోపీ : యశోదా గోపిక; ఆదదే : తీసుకుంది; త్వయి : నిన్ను; కృత ఆగసి : అపరాధం చేసినవానిగా; దామ : త్రాడు (చిన్ని కృష్ణుడిని కట్టుటకు); తావత్‌ : అప్పుడు; యా : ఏ; తే : నీ; దశా : స్థితి; అశ్రు కలిల : కన్నీటితో నిండిన; అంజన సంభ్రమ అక్షమ్‌ : కాటుక చెదిరి కలవరపడిన నేత్రములు కలిగిన; వక్త్రమ్‌ : ముఖము; నినీయ : క్రిందికి వంచి; భయ భావనయా : భయభావంతో; స్థితస్య : నిలిచి ఉన్న; సా : ఆ; మామ్‌ : నన్ను; విమోహయతి : ఆశ్చర్యపరుస్తోంది; భీః : భయము; అపి : కూడా; యత్‌ : ఎవనికి; బిభేతి : భయపడుతుంది;
యథాతథ అనువాదం
నీవు అపరాధం చేసినవానిగా ఉన్నప్పుడు యశోదా గోపిక నిన్ను కట్టుటకు త్రాడు తీసుకుంది. అప్పుడు కన్నీటితో నిండిన, కాటుక చెదిరి కలవరపడిన నేత్రములు కలిగి, ముఖమును క్రిందికి వంచి, భయభావంతో నిలిచి ఉన్న నీ ఆ స్థితి నన్ను ఆశ్చర్యపరుస్తోంది; ఎందుకంటే భయమే ఎవనికి భయపడుతుందో ఆ నీవే.
సరళ భావం
కుంతీదేవి యశోదామాత దామోదర లీలను స్మరిస్తోంది. వెన్న దొంగతనం చేసినందుకు యశోదామాత శ్రీకృష్ణుని కట్టడానికి త్రాడు తీసుకున్న సందర్భాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు కన్నీళ్లతో, భయపడిన బాలునిలా నిలిచి ఉన్న రూపాన్ని ఆమె వర్ణిస్తోంది. సమస్తానికి భయకారణుడైన భగవంతుడు తన భక్తురాలైన యశోదామాత ముందు భయపడినట్లు కనిపించడం ఆమెకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
కేచిదాహురజం జాతమ్‌ పుణ్యశ్లోకస్య కీర్తయే ।
యదోః ప్రియస్యాన్వవాయే మలయస్యేవ చందనమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
కేచిత్‌ ఆహుః అజమ్‌ జాతమ్‌ పుణ్య శ్లోకస్య కీర్తయే ।
యదోః ప్రియస్య అన్వవాయే మలయస్య ఇవ చన్దనమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
కేచిత్‌ : కొందరు; ఆహుః : అంటారు; అజమ్‌ : జన్మరహితుడైన నిన్ను; జాతమ్‌ : జన్మించినవానిగా; పుణ్య శ్లోకస్య : పుణ్యకీర్తి కలిగిన; కీర్తయే : కీర్తి కొరకు; యదోః : యదువు యొక్క; ప్రియస్య : ప్రియుడైన; అన్వవాయే : వంశములో; మలయస్య ఇవ : మలయ పర్వతమునందలి వలె; చన్దనమ్‌ : చందన వృక్షము;
యథాతథ అనువాదం
కొందరు జన్మరహితుడైన నిన్ను, పుణ్యకీర్తి కలిగిన యదువు యొక్క వంశములో, మలయ పర్వతమునందలి చందన వృక్షమువలె, అతని కీర్తి కొరకు జన్మించినవానిగా అంటారు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని అవతార కారణాల గురించి ప్రజలు చెప్పే అభిప్రాయాలను ప్రస్తావిస్తోంది. కొందరు ఆయన యదువంశ కీర్తిని పెంపొందించడానికి ఆ వంశంలో అవతరించాడని భావిస్తారని చెబుతోంది. మలయ పర్వతం చందన వృక్షాల వల్ల ప్రసిద్ధి చెందినట్లే, యదువంశం కూడా శ్రీకృష్ణుని అవతారంతో మరింత ప్రసిద్ధి చెందిందని వారు అంటారని వివరిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
అపరే వసుదేవస్య దేవక్యాం యాచితోఽభ్యగాత్‌ ।
అజస్త్వమస్య క్షేమాయ వధాయ చ సురద్విషామ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అపరే వసుదేవస్య దేవక్యామ్‌ యాచితః అభ్యగాత్‌ ।
అజః త్వమ్‌ అస్య క్షేమాయ వధాయ చ సుర ద్విషామ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
అపరే : మరికొందరు; వసుదేవస్య : వసుదేవుని; దేవక్యామ్‌ : దేవకీదేవియందు; యాచితః : ప్రార్థింపబడినవాడై; అభ్యగాత్‌ : అవతరించావు; అజః : జన్మరహితుడవైన; త్వమ్‌ : నీవు; అస్య : ఈ జగత్తు యొక్క; క్షేమాయ : శ్రేయస్సు కొరకు; వధాయ : సంహారము కొరకు; చ : మరియు; సుర ద్విషామ్‌ : దేవతలను ద్వేషించువారి;
యథాతథ అనువాదం
మరికొందరు, జన్మరహితుడవైన నీవు, వసుదేవుని ప్రార్థనచే దేవకీదేవియందు అవతరించి, ఈ జగత్తు శ్రేయస్సు కొరకు మరియు దేవతలను ద్వేషించువారి సంహారము కొరకు వచ్చావని అంటారు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని అవతారానికి సంబంధించి మరొక అభిప్రాయాన్ని ప్రస్తావిస్తోంది. వసుదేవుడు ప్రార్థించినందువల్ల శ్రీకృష్ణుడు దేవకీదేవి గర్భంలో అవతరించాడని కొందరు భావిస్తారని చెబుతోంది. జగత్తు క్షేమం కోసం మరియు దుష్టులను సంహరించడానికి ఆయన అవతరించాడని వారు చెప్పుతారని వివరిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
భారావతారణాయాన్యే భువో నావ ఇవోదధౌ ।
సీదన్త్యా భూరిభారేణ జాతో హ్యాత్మభువార్థితః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
భార అవతారణాయ అన్యే భువః నౌః ఇవ ఉదధౌ ।
సీదన్త్యాః భూరి భారేణ జాతః హి ఆత్మభువా అర్థితః ॥
పదం - పదార్థం
భార అవతారణాయ : భూభారాన్ని తగ్గించుట కొరకు; అన్యే : ఇంకొందరు; భువః : భూమికి; నౌః ఇవ : పడవ వలె; ఉదధౌ : సముద్రములో; సీదన్త్యాః : మునిగిపోతున్న; భూరి భారేణ : అధిక భారముచే; జాతః : అవతరించావు; హి : నిశ్చయముగా; ఆత్మభువా : బ్రహ్మదేవునిచే; అర్థితః : ప్రార్థింపబడినవాడై;
యథాతథ అనువాదం
ఇంకొందరు, అధిక భారముచే సముద్రములో మునిగిపోతున్న పడవ వలె ఉన్న భూమి యొక్క భారాన్ని తగ్గించుట కొరకు, బ్రహ్మదేవునిచే ప్రార్థింపబడినవాడై నీవు అవతరించావని అంటారు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని అవతారానికి సంబంధించి ఇంకొక అభిప్రాయాన్ని చెబుతోంది. అధర్మపరులైన రాజులు మరియు దుష్టుల వల్ల భూమికి భారము పెరిగిందని ప్రజలు భావించారని సూచిస్తోంది. ఆ భారాన్ని తగ్గించడానికి బ్రహ్మదేవుడు ప్రార్థించగా శ్రీకృష్ణుడు అవతరించాడని కొందరు చెబుతారని వివరిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
భవేఽస్మిన్‌ క్లిశ్యమానానామ్‌ అవిద్యాకామకర్మభిః ।
శ్రవణస్మరణార్హాణి కరిష్యన్నితి కేచన ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
భవే అస్మిన్‌ క్లిశ్యమానానామ్‌ అవిద్యా కామ కర్మభిః ।
శ్రవణ స్మరణ అర్హాణి కరిష్యన్‌ ఇతి కేచన ॥
పదం - పదార్థం
భవే అస్మిన్‌ : ఈ సంసారములో; క్లిశ్యమానానామ్‌ : బాధపడుచున్నవారికి; అవిద్యా కామ కర్మభిః : అవిద్య, కోరికలు మరియు కర్మలచే; శ్రవణ స్మరణ అర్హాణి : శ్రవణము మరియు స్మరణమునకు యోగ్యమైన కార్యములను; కరిష్యన్‌ : చేయుచున్నవాడిగా; ఇతి : అని; కేచన : కొందరు;
యథాతథ అనువాదం
ఈ సంసారములో అవిద్య, కోరికలు మరియు కర్మలచే బాధపడుచున్నవారికి, శ్రవణము మరియు స్మరణమునకు యోగ్యమైన కార్యములను చేయుట కొరకు నీవు అవతరించావని కొందరు అంటారు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి శ్రీకృష్ణుని అవతారానికి సంబంధించి మరొక అభిప్రాయాన్ని ప్రస్తావిస్తోంది. అవిద్య, కోరికలు మరియు కర్మబంధాల వల్ల సంసారంలో జీవులు బాధపడుతున్నారని ఆమె సూచిస్తోంది. అలాంటి జీవులు వినుటకు మరియు స్మరించుటకు యోగ్యమైన దివ్యలీలలను ప్రదర్శించుట కొరకు శ్రీకృష్ణుడు అవతరించాడని కొందరు భావిస్తారని చెబుతోంది.
శ్లోకపాఠం
శృణ్వన్తి గాయన్తి గృణన్త్యభీక్ష్ణశః
స్మరన్తి నన్దన్తి తవేహితం జనాః ।
త ఏవ పశ్యన్త్యచిరేణ తావకమ్‌
భవప్రవాహోపరమం పదాంబుజమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
శృణ్వన్తి గాయన్తి గృణన్తి అభీక్ష్ణశః
స్మరన్తి నన్దన్తి తవ ఇహితమ్‌ జనాః ।
తే ఏవ పశ్యన్తి అచిరేణ తావకమ్‌
భవ ప్రవాహ ఉపరమమ్‌ పద అంబుజమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
శృణ్వన్తి : వింటారు; గాయన్తి : కీర్తిస్తారు; గృణన్తి : స్తుతిస్తారు; అభీక్ష్ణశః : నిరంతరం; స్మరన్తి : స్మరిస్తారు; నన్దన్తి : ఆనందిస్తారు; తవ ఇహితమ్‌ : నీ కార్యములను, లీలలను; జనాః : ప్రజలు; తే ఏవ : వారే; పశ్యన్తి : దర్శిస్తారు; అచిరేణ : త్వరలోనే; తావకమ్‌ : నీ; భవ ప్రవాహ ఉపరమమ్‌ : సంసారప్రవాహానికి ముగింపు కలిగించేది; పద అంబుజమ్‌ : పాదకమలములను;
యథాతథ అనువాదం
నీ లీలలను నిరంతరం విని, కీర్తించి, స్తుతించి, స్మరించి మరియు ఆనందించు ప్రజలు, వారే త్వరలోనే సంసారప్రవాహానికి ముగింపు కలిగించు నీ పాదకమలములను దర్శిస్తారు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి భగవంతుని లీలలతో అనుసంధానమై ఉండే భక్తుల గురించి చెబుతోంది. వారు శ్రీకృష్ణుని లీలలను వింటారు, కీర్తిస్తారు, స్మరిస్తారు మరియు వాటిలో ఆనందిస్తారు. అటువంటి భక్తులు చివరకు శ్రీకృష్ణుని పాదకమలాలను చేరుకుంటారని ఆమె చెబుతోంది. ఆ పాదకమలాలు సంసారబంధానికి ముగింపు కలిగించేవిగా వర్ణించబడుతున్నాయి.
శ్లోకపాఠం
అప్యద్య నస్త్వం స్వకృతేహిత ప్రభో
జిహాససి స్విత్సుహృదోఽనుజీవినః ।
యేషాం న చాన్యద్భవతః పదాంబుజాత్‌
పరాయణం రాజసు యోజితాంహసామ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అపి అద్య నః త్వమ్‌ స్వకృత ఇహిత ప్రభో
జిహాససి స్విత్‌ సుహృదః అనుజీవినః ।
యేషామ్‌ న చ అన్యత్‌ భవతః పద అంబుజాత్‌
పరాయణమ్‌ రాజసు యోజిత అంహసామ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
అపి : ఏమి; అద్య : ఇప్పుడు; నః : మమ్ములను; త్వమ్‌ : నీవు; స్వకృత ఇహిత : స్వయంగా ఎంతో మేలు చేసిన; ప్రభో : ఓ ప్రభువా; జిహాససి స్విత్‌ : విడిచిపోవాలనుకుంటున్నావా; సుహృదః : స్నేహితులను; అనుజీవినః : నిన్నే ఆశ్రయించి జీవించువారిని; యేషామ్‌ : ఎవరికైతే; న చ అన్యత్‌ : మరేదియు లేదు; భవతః పద అంబుజాత్‌ : నీ పాదకమలములను తప్ప; పరాయణమ్‌ : ఆశ్రయం; రాజసు : రాజ్యవ్యవహారములలో; యోజిత : నిమగ్నమైన; అంహసామ్‌ : క్లేశములు కలవారిని;
యథాతథ అనువాదం
ఓ ప్రభువా! స్వయంగా ఎంతో మేలు చేసిన నీవు, ఇప్పుడు మమ్ములను విడిచిపోవాలనుకుంటున్నావా? నీ స్నేహితులైన, నిన్నే ఆశ్రయించి జీవించువారైన, ఎవరికైతే నీ పాదకమలములను తప్ప మరేదియు ఆశ్రయం లేదో, రాజ్యవ్యవహారములలో నిమగ్నమై క్లేశములు కలవారైన అటువంటి మమ్ములను విడిచిపోవాలనుకుంటున్నావా?
సరళ భావం
శ్రీకృష్ణుడు హస్తినాపురాన్ని విడిచి వెళ్లబోతున్న సందర్భంలో కుంతీదేవి ఈ ప్రార్థన చేస్తోంది. పాండవుల పట్ల ఎంతో మేలు చేసి, అనేక ఆపదల నుండి వారిని రక్షించిన శ్రీకృష్ణుడు ఇప్పుడు వారిని విడిచిపోవద్దని వేడుకుంటోంది. పాండవులు తమ జీవితానికి, రక్షణకు మరియు శ్రేయస్సుకు శ్రీకృష్ణునిపైనే ఆధారపడి ఉన్నారని తెలియజేస్తోంది. రాజ్యపాలన బాధ్యతలతో కూడిన క్లేశాల మధ్య, ఆయన పాదకమలములను తప్ప తమకు మరే ఆశ్రయం లేదని వినయపూర్వకంగా వ్యక్తపరుస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
కే వయం నామరూపాభ్యామ్‌ యదుభిః సహ పాణ్డవాః ।
భవతోఽదర్శనం యర్హి హృషీకాణామివేశితుః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
కే వయమ్‌ నామ రూపాభ్యామ్‌ యదుభిః సహ పాణ్డవాః ।
భవతః అదర్శనమ్‌ యర్హి హృషీకాణామ్‌ ఇవ ఈశితుః ॥
పదం - పదార్థం
కే : ఏమి గొప్పవారము; వయమ్‌ : మేము; నామ రూపాభ్యామ్‌ : పేరు మరియు రూపములచే; యదుభిః సహ : యాదవులతో పాటు; పాణ్డవాః : పాండవులము; భవతః అదర్శనమ్‌ : నీ దర్శనం లేకపోవుట; యర్హి : ఎప్పుడు అయితే; హృషీకాణామ్‌ : ఇంద్రియములకు; ఇవ : వలె; ఈశితుః : అధిపతి లేనప్పుడు;
యథాతథ అనువాదం
ఎప్పుడు అయితే నీ దర్శనం లేకపోవుట (జరుగుతుందో), యాదవులతో పాటు పేరు మరియు రూపములు (కలిగిన) పాండవులమైన మేము ఏమి గొప్పవారము? అధిపతి (లేని) ఇంద్రియముల వలె.
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన వినయాన్ని మరింత వ్యక్తపరుస్తోంది. శ్రీకృష్ణుని సాన్నిధ్యం వల్లనే పాండవులు మరియు యాదవులు గౌరవం పొందారని ఆమె భావిస్తోంది. ఆయన దూరమైతే తమ గొప్పతనం మరియు ప్రాధాన్యం ఏమాత్రం ఉండదని చెబుతోంది. ఇంద్రియాలకు అధిపతి అవసరమైనట్లే, తమ జీవితాలకు కూడా శ్రీకృష్ణుని సాన్నిధ్యం అవసరమని తెలియజేస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
నేయం శోభిష్యతే తత్ర యథేదానీం గదాధర ।
త్వత్పదైరంకితా భాతి స్వలక్షణవిలక్షితైః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౩౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
న ఇయమ్‌ శోభిష్యతే తత్ర యథా ఇదానీమ్‌ గదాధర ।
త్వత్‌ పదైః అంకితా భాతి స్వ లక్షణ విలక్షితైః ॥
పదం - పదార్థం
ఇయమ్‌ : ఈ (హస్తినాపురము); న శోభిష్యతే : శోభించదు; తత్ర : అప్పుడు; యథా : ఎట్లైతే; ఇదానీమ్‌ : ఇప్పుడు; గదాధర : ఓ గదాధరా; త్వత్‌ : నీ; పదైః : పాదములచే; అంకితా : గుర్తులు పొందిన; భాతి : ప్రకాశిస్తోంది; స్వ : తన; లక్షణ : చిహ్నములతో; విలక్షితైః : ప్రత్యేకమైన;
యథాతథ అనువాదం
ఓ గదాధరా! నీ పాదములచే గుర్తులు పొందిన, తన ప్రత్యేకమైన చిహ్నములతో ఈ (హస్తినాపురము) ఎట్లైతే ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తున్నదో, అప్పుడు శోభించదు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి హస్తినాపుర మహిమకు కారణం శ్రీకృష్ణుని సాన్నిధ్యమే అని చెబుతోంది. ఆయన పాదచిహ్నాలతో అలంకరించబడిన ఈ నగరం ఇప్పుడు ఎంతో శోభాయమానంగా కనిపిస్తోందని పేర్కొంటోంది. శ్రీకృష్ణుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత ఈ శోభ ఇదే విధంగా ఉండదని ఆమె భావిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
ఇమే జనపదాః స్వృద్ధాః సుపక్వౌషధివీరుధః ।
వనాద్రినద్యుదన్వంతః హ్యేధంతే తవ వీక్షితైః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఇమే జనపదాః సు ఋద్ధాః సుపక్వ ఔషధి వీరుధః ।
వన అద్రి నది ఉదన్వన్తః హి ఏధన్తే తవ వీక్షితైః ॥
పదం - పదార్థం
ఇమే : ఈ; జనపదాః : జనావాస ప్రాంతములు; సు ఋద్ధాః : బాగా అభివృద్ధి చెందిన; సు పక్వ : బాగా పండిన; ఔషధి : ధాన్యాదులు, పంటలు; వీరుధః : వృక్షలతలు; వన : అరణ్యములు; అద్రి : పర్వతములు; నది : నదులు; ఉదన్వన్తః : సముద్రములు; హి : నిశ్చయముగా; ఏధన్తే : అభివృద్ధి చెందుతున్నవి; తవ : నీ; వీక్షితైః : దృష్టి వల్ల;
యథాతథ అనువాదం
ఈ జనావాస ప్రాంతములు, బాగా అభివృద్ధి చెందిన, బాగా పండిన ధాన్యాదులు, పంటలు, వృక్షలతలు, అరణ్యములు, పర్వతములు, నదులు మరియు సముద్రములు నిశ్చయముగా నీ దృష్టి వల్ల అభివృద్ధి చెందుతున్నవి.
సరళ భావం
కుంతీదేవి దేశంలోని సమృద్ధిని సూచిస్తోంది. జనావాస ప్రాంతములు, పంటలు, వృక్షలతలు, అరణ్యాలు, పర్వతాలు, నదులు మరియు సముద్రములు అన్నీ అభివృద్ధి చెందుతున్నాయని చెబుతోంది. ఈ సమస్త ఐశ్వర్యం మరియు అభివృద్ధి శ్రీకృష్ణుని అనుగ్రహ దృష్టి వల్లనే సాధ్యమవుతున్నదని ఆమె భావిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
అథ విశ్వేశ విశ్వాత్మన్‌ విశ్వమూర్తే స్వకేషు మే ।
స్నేహపాశమిమం ఛిన్ధి దృఢం పాండుషు వృష్ణిషు ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అథ విశ్వ ఈశ విశ్వ ఆత్మన్‌ విశ్వ మూర్తే స్వకేషు మే ।
స్నేహ పాశమ్‌ ఇమమ్‌ ఛిన్ధి దృఢమ్‌ పాణ్డుషు వృష్ణిషు ॥
పదం - పదార్థం
అథ : ఇక; విశ్వ ఈశ : ఓ జగన్నాథా; విశ్వ ఆత్మన్‌ : ఓ విశ్వాత్మా; విశ్వ మూర్తే : ఓ విశ్వరూపా; స్వకేషు : బంధువుల యందు; మే : నాకు; స్నేహ పాశమ్‌ : మమతా బంధమును; ఇమమ్‌ : ఈ; ఛిన్ధి : తెంచుము; దృఢమ్‌ : బలమైన; పాణ్డుషు : పాండవుల యందు; వృష్ణిషు : వృష్ణివంశీయుల యందు;
యథాతథ అనువాదం
ఓ జగన్నాథా! ఓ విశ్వాత్మా! ఓ విశ్వరూపా! పాండవుల యందును వృష్ణివంశీయుల యందును బంధువులైన వారికి నాకు ఉన్న ఈ బలమైన మమతా బంధమును తెంచుము.
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన ప్రార్థనలో ఒక ప్రత్యేక కోరికను వ్యక్తపరుస్తోంది. పాండవులు మరియు వృష్ణివంశీయులు తనకు అత్యంత ప్రియమైన బంధువులని ఆమెకు తెలుసు. అయితే వారిపట్ల ఉన్న గాఢమైన మమత తన మనస్సును బంధిస్తున్నదని భావిస్తోంది. అందువల్ల ఆ మమతా బంధాన్ని తొలగించమని శ్రీకృష్ణుని ప్రార్థిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
త్వయి మేఽనన్యవిషయా మతిర్మధుపతేఽసకృత్‌ ।
రతిముద్వహతాదద్ధా గంగేవౌఘముదన్వతి ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
త్వయి మే అనన్య విషయా మతిః మధుపతే అసకృత్‌ ।
రతిమ్‌ ఉద్వహతాత్‌ అద్ధా గంగా ఇవ ఓఘమ్‌ ఉదన్వతి ॥
పదం - పదార్థం
త్వయి : నీ యందు; మే : నా; అనన్య విషయా : ఇతర విషయాల వైపు పోనిది; మతిః : మనస్సు; మధుపతే : ఓ మధుపతీ; అసకృత్‌ : నిరంతరము; రతిమ్‌ : అనురాగాన్ని; ఉద్వహతాత్‌ : కలిగియుండుగాక; అద్ధా : నేరుగా; గంగా : గంగానది; ఇవ : వలె; ఓఘమ్‌ : ప్రవాహమును; ఉదన్వతి : సముద్రము వైపు;
యథాతథ అనువాదం
ఓ మధుపతీ! ఇతర విషయాల వైపు పోని నా మనస్సు, గంగానది నేరుగా సముద్రమువైపు ప్రవహించినట్లుగా, నిరంతరము నీ యందే అనురాగాన్ని కలిగియుండుగాక.
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన మనస్సు ఎల్లప్పుడూ శ్రీకృష్ణుని యందే నిలిచి ఉండాలని ప్రార్థిస్తోంది. ఇతర విషయాల వైపు ఆకర్షింపబడకుండా ఆయన యందే తన అనురాగం నిరంతరం ప్రవహించాలని కోరుకుంటోంది. గంగానది సహజంగా సముద్రం వైపు ప్రవహించినట్లే, తన మనస్సు కూడా సహజంగా శ్రీకృష్ణుని వైపు మళ్లాలని ఆమె ప్రార్థిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
శ్రీకృష్ణ కృష్ణసఖ వృష్ణ్యృషభావనిధ్రుగ్‌
రాజన్యవంశదహనానపవర్గవీర్య ।
గోవింద గోద్విజసురార్తిహరావతార
యోగేశ్వరాఖిలగురో భగవన్నమస్తే ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
శ్రీ కృష్ణ కృష్ణ సఖ వృష్ణి ఋషభ అవని ధ్రుక్‌
రాజన్య వంశ దహన అనపవర్గ వీర్య ।
గోవింద గో ద్విజ సుర ఆర్తి హర అవతార
యోగేశ్వర అఖిల గురో భగవన్‌ నమః తే ॥
పదం - పదార్థం
శ్రీ కృష్ణ : ఓ శ్రీకృష్ణా; కృష్ణ సఖ : అర్జునుని స్నేహితుడా; వృష్ణి ఋషభ : వృష్ణివంశ శ్రేష్ఠుడా; అవని ధ్రుక్‌ : భూమిని రక్షించువాడా; రాజన్య వంశ దహన : రాజవంశాలను నశింపజేయువాడా; అనపవర్గ వీర్య : క్షీణించని పరాక్రమము కలవాడా; గోవింద : ఓ గోవిందా; గో : గోవుల; ద్విజ : బ్రాహ్మణుల; సుర : దేవతల; ఆర్తి : కష్టములను; హర : తొలగించువాడా; అవతార : అవతరించినవాడా; యోగేశ్వర : యోగేశ్వరా; అఖిల గురో : సమస్త జగత్తుకు గురువా; భగవన్‌ : ఓ భగవానుడా; నమః తే : నీకు నమస్కారము;
యథాతథ అనువాదం
ఓ శ్రీకృష్ణా! అర్జునుని స్నేహితుడా! వృష్ణివంశ శ్రేష్ఠుడా! భూమిని రక్షించువాడా! రాజవంశాలను నశింపజేయువాడా! క్షీణించని పరాక్రమము కలవాడా! ఓ గోవిందా! గోవులు, బ్రాహ్మణులు మరియు దేవతల కష్టాలను తొలగించుటకు అవతరించినవాడా! యోగేశ్వరా! సమస్త జగత్తుకు గురువా! ఓ భగవానుడా! నీకు నమస్కారము.
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన ప్రార్థనను అనేక దివ్య నామాలతో కొనసాగిస్తోంది. అర్జునుని స్నేహితుడిగా, వృష్ణివంశ శ్రేష్ఠుడిగా, భూమిని రక్షించువాడిగా మరియు అధర్మాన్ని నిర్మూలించువాడిగా శ్రీకృష్ణుని స్తుతిస్తోంది. గోవులు, బ్రాహ్మణులు మరియు దేవతల రక్షణ కొరకు అవతరించిన యోగేశ్వరుడిగా ఆయనను సంబోధిస్తోంది. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుని వివిధ దివ్య స్వరూపాలు మరియు కార్యాలను స్మరిస్తూ, చివరగా సమస్త జగత్తుకు గురువైన భగవంతునికి నమస్కారాలను సమర్పిస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
(సూత ఉవాచ)
పృథయేత్థం కలపదైః పరిణూతాఖిలోదయః ।
మందం జహాస వైకుంఠః మోహయన్నివ మాయయా ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(సూత ఉవాచ)
పృథయా ఇత్థమ్‌ కల పదైః పరిణూత అఖిల ఉదయః ।
మన్దమ్‌ జహాస వైకుంఠః మోహయన్‌ ఇవ మాయయా ॥
పదం - పదార్థం
సూత ఉవాచ : సూత మహర్షి చెప్పెను; పృథయా : కుంతీదేవిచే; ఇత్థమ్‌ : ఈ విధంగా; కల పదైః : మధురమైన పదములతో; పరిణూత : స్తుతింపబడిన; అఖిల ఉదయః : సమస్త శుభగుణాలకు నిలయమైనవాడు; మన్దమ్‌ : మృదువుగా; జహాస : చిరునవ్వు నవ్వాడు; వైకుంఠః : శ్రీకృష్ణుడు; మోహయన్‌ ఇవ : మోహింపజేయునట్లుగా; మాయయా : తన మాయాశక్తిచే;
యథాతథ అనువాదం
సూత మహర్షి చెప్పెను, కుంతీదేవిచే ఈ విధంగా మధురమైన పదములతో స్తుతింపబడిన, సమస్త శుభగుణాలకు నిలయమైన శ్రీకృష్ణుడు, తన మాయాశక్తిచే మోహింపజేయునట్లుగా మృదువుగా చిరునవ్వు నవ్వాడు.
సరళ భావం
కుంతీదేవి తన హృదయపూర్వక ప్రార్థనను ముగించిన తరువాత శ్రీకృష్ణుడు ఆమె స్తుతిని ఆలకించాడు. ఆమె భక్తి మరియు ప్రేమతో నిండిన మాటలను విని ఆయన మృదువుగా చిరునవ్వు నవ్వాడు. ఆ చిరునవ్వుతో ఆమె ప్రార్థనను సంతోషంగా స్వీకరించినట్లు కనిపించాడు.
శ్లోకపాఠం
తాం బాఢమిత్యుపామంత్ర్య ప్రవిశ్య గజసాహ్వయమ్‌ ।
స్త్రియశ్చ స్వపురం యాస్యన్‌ ప్రేమ్ణా రాజ్ఞా నివారితః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తామ్‌ బాఢమ్‌ ఇతి ఉపామంత్ర్య ప్రవిశ్య గజ సాహ్వయమ్‌ ।
స్త్రియః చ స్వ పురమ్‌ యాస్యన్‌ ప్రేమ్ణా రాజ్ఞా నివారితః ॥
పదం - పదార్థం
తామ్‌ : ఆమెను (కుంతీదేవిని); బాఢమ్‌ ఇతి : “అలాగే” అని; ఉపామంత్ర్య : సమాధానమిచ్చి; ప్రవిశ్య : ప్రవేశించి; గజ సాహ్వయమ్‌ : హస్తినాపురమును; స్త్రియః చ : స్త్రీలను కూడ; స్వ పురమ్‌ : తన నగరమునకు; యాస్యన్‌ : వెళ్లుచుండగా; ప్రేమ్ణా : ప్రేమవల్ల; రాజ్ఞా : రాజైన ధర్మరాజుచే; నివారితః : ఆపబడినాడు;
యథాతథ అనువాదం
ఆమెను (కుంతీదేవిని) “అలాగే” అని సమాధానమిచ్చి, (రథము దిగి తిరిగి రాజప్రాసాదమును) హస్తినాపురమును ప్రవేశించి, (ఇతర) స్త్రీలను కూడ (వీడ్కొని), తన నగరమునకు వెళ్లుచుండగా, ప్రేమవల్ల రాజైన ధర్మరాజుచే ఆపబడినాడు.
సరళ భావం
ద్వారకకు వెళ్లుటకు రథమెక్కిన శ్రీకృష్ణుడు, కుంతీదేవి ప్రార్థనను ఆలకించి ఆమెకు సమ్మతిని తెలిపాడు. అనంతరం రథము దిగి తిరిగి హస్తినాపుర రాజప్రాసాదములోనికి ప్రవేశించి, అక్కడున్న ఇతర స్త్రీలను కూడా కలుసుకున్నాడు. తరువాత ద్వారకకు బయలుదేరబోతుండగా, ధర్మరాజుకు ఆయనపై ఉన్న అపారమైన ప్రేమ కారణంగా వెంటనే వెళ్లనీయకుండా ఆపాడు. భగవంతుని సాన్నిధ్యాన్ని మరికొంతకాలం అనుభవించాలని పాండవులు కోరుకున్నారని ఈ సందర్భం తెలియజేస్తోంది.
శ్లోకపాఠం
వ్యాసాద్యైరీశ్వరేహాజ్ఞైః కృష్ణేనాద్భుతకర్మణా ।
ప్రబోధితోఽపి ఇతిహాసైః నాబుధ్యత శుచార్పితః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
వ్యాస ఆద్యైః ఈశ్వర ఇహ ఆజ్ఞైః కృష్ణేన అద్భుత కర్మణా ।
ప్రబోధితః అపి ఇతిహాసైః న అబుధ్యత శుచా అర్పితః ॥
పదం - పదార్థం
వ్యాస ఆద్యైః : వ్యాస మహర్షి మొదలైనవారిచే; ఈశ్వర ఇహ ఆజ్ఞైః : ఇక్కడ ధర్మాన్ని బోధించగల మహనీయులచే; కృష్ణేన : శ్రీకృష్ణునిచే; అద్భుత కర్మణా : అద్భుత కార్యములు చేయువానిచే; ప్రబోధితః అపి : బోధింపబడినప్పటికీ; ఇతిహాసైః : చరిత్ర సంఘటనల ద్వారా; న అబుధ్యత : సాంత్వన పొందలేదు; శుచా అర్పితః : శోకమునకు లోనైనవాడు;
యథాతథ అనువాదం
వ్యాస మహర్షి మొదలైనవారిచే, ఇక్కడ ధర్మాన్ని బోధించగల మహనీయులచే, అద్భుత కార్యములు చేయువాడైన శ్రీకృష్ణునిచే, మరియు చరిత్ర సంఘటనల ద్వారా బోధింపబడినప్పటికీ, శోకమునకు లోనైనవాడు (ధర్మరాజు) సాంత్వన పొందలేదు.
సరళ భావం
మహాభారత యుద్ధం తరువాత ధర్మరాజు తీవ్ర శోకంలో ఉన్నాడు. వ్యాస మహర్షి మొదలైన పెద్దలు మరియు శ్రీకృష్ణుడు అతనిని అనేక విధాలుగా ఓదార్చారు. గత సంఘటనలను గుర్తుచేసి అతనికి ధైర్యం చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు. అయినప్పటికీ తన బంధువుల నాశనాన్ని తలచుకొని ధర్మరాజు ఇంకా శోకంలోనే ఉన్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ఆహ రాజా ధర్మసుతః చింతయన్‌ సుహృదాం వధమ్‌ ।
ప్రాకృతేనాత్మనా విప్రాః స్నేహమోహవశంగతః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఆహ రాజా ధర్మ సుతః చింతయన్‌ సుహృదామ్‌ వధమ్‌ ।
ప్రాకృతేన ఆత్మనా విప్రాః స్నేహ మోహ వశమ్‌ గతః ॥
పదం - పదార్థం
ఆహ : చెప్పెను; రాజా : రాజు; ధర్మ : ధర్ముని; సుతః : కుమారుడు; చింతయన్‌ : తలచుకుంటూ; సుహృదామ్‌ : బంధువుల; వధమ్‌ : వధను; ప్రాకృతేన : సాధారణమైన; ఆత్మనా : మనస్సుతో; విప్రాః : ఓ బ్రాహ్మణులారా; స్నేహ : మమతకు; మోహ : మోహానికి; వశమ్‌ గతః : వశుడైన;
యథాతథ అనువాదం
ఓ బ్రాహ్మణులారా! ధర్ముని కుమారుడైన రాజు, బంధువుల వధను తలచుకుంటూ, సాధారణమైన మనస్సుతో, మమతకు మరియు మోహానికి వశుడై చెప్పెను.
సరళ భావం
మహాభారత యుద్ధం ముగిసిన తరువాత ధర్మరాజు తన బంధువుల మరణాన్ని తలచుకొని తీవ్ర విచారంలో ఉన్నాడు. సాధారణ మానవుని వలె మమత మరియు మోహాల ప్రభావానికి లోనై, యుద్ధంలో జరిగిన నాశనాన్ని మరచలేకపోయాడు. ఆ మనోవేదనతోనే అతడు తన హృదయంలో ఉన్న బాధను వ్యక్తపరుస్తూ మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
శ్లోకపాఠం
అహో మే పశ్యతాజ్ఞానమ్‌ హృది రూఢం దురాత్మనః ।
పారక్యస్యైవ దేహస్య బహ్వ్యో మేఽక్షౌహిణీర్హతాః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అహో మే పశ్యత అజ్ఞానమ్‌ హృది రూఢమ్‌ దురాత్మనః ।
పారక్యస్య ఇవ దేహస్య బహ్వ్యః మే అక్షౌహిణీః హతాః ॥
పదం - పదార్థం
అహో : అయ్యో; మే : నా; పశ్యత : చూడండి; అజ్ఞానమ్‌ : అజ్ఞానాన్ని; హృది : హృదయంలో; రూఢమ్‌ : గాఢంగా స్థిరపడిన; దురాత్మనః : నాదంటి దుర్బుద్ధి గలవాని; పారక్యస్య ఇవ : ఇతరులదైనట్లువంటి; దేహస్య : శరీరము కొరకు; బహ్వ్యః : అనేక; మే : నా వల్ల; అక్షౌహిణీః : అక్షౌహిణి సేనలు; హతాః : నశించాయి;
యథాతథ అనువాదం
అయ్యో! నాదంటి దుర్బుద్ధి గలవాని హృదయంలో గాఢంగా స్థిరపడిన అజ్ఞానాన్ని చూడండి. ఇతరులదైనట్లువంటి ఈ శరీరము కొరకు, నా వల్ల అనేక అక్షౌహిణి సేనలు నశించాయి.
సరళ భావం
ధర్మరాజు తనను తాను నిందించుకుంటున్నాడు. నిజానికి శాశ్వతంగా తనది కాని ఈ నశ్వర శరీరం కొరకు ఎంతటి ఘోరమైన యుద్ధం జరిగిందో తలచుకొని బాధపడుతున్నాడు. తన కారణంగా అనేక అక్షౌహిణి సేనలు నశించాయని భావిస్తున్నాడు. అందువల్ల తన హృదయంలో గాఢంగా స్థిరపడిన ఈ అజ్ఞానాన్ని విచారంతో ప్రస్తావిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
బాలద్విజసుహృన్మిత్ర పితృభ్రాతృగురుద్రుహః ।
న మే స్యాన్నిరయాన్మోక్షః హ్యపి వర్షాయుతాయుతైః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౪౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
బాల ద్విజ సుహృత్‌ మిత్ర పితృ భ్రాతృ గురు ద్రుహః ।
న మే స్యాత్‌ నిరయాత్‌ మోక్షః హి అపి వర్ష అయుత అయుతైః ॥
పదం - పదార్థం
బాల : బాలుల; ద్విజ : బ్రాహ్మణుల; సుహృత్‌ : శ్రేయోభిలాషుల; మిత్ర : మిత్రుల; పితృ : తండ్రుల; భ్రాతృ : సోదరుల; గురు : గురువుల; ద్రుహః : హాని చేసినవాడనైన; న : కాదు; మే : నాకు; స్యాత్‌ : కలుగును; నిరయాత్‌ : నరకము నుండి; మోక్షః : విముక్తి; హి : నిశ్చయముగా; అపి : అయినప్పటికీ; వర్ష అయుత అయుతైః : కోట్లాది సంవత్సరములైనప్పటికీ;
యథాతథ అనువాదం
బాలులకు, బ్రాహ్మణులకు, శ్రేయోభిలాషులకు, మిత్రులకు, తండ్రులకు, సోదరులకు మరియు గురువులకు హాని చేసినవాడనైన నాకు, కోట్లాది సంవత్సరములు గడిచినప్పటికీ, నరకము నుండి విముక్తి కలుగదు.
సరళ భావం
ధర్మరాజు తనపై మరింత నింద మోపుకుంటున్నాడు. యుద్ధంలో బాలులు, బంధువులు, మిత్రులు, పెద్దలు మరియు గురువులు కూడా మరణించారని తలచుకుంటున్నాడు. వారి మరణాలకు తానే కారణమని భావించి తీవ్రమైన పశ్చాత్తాపానికి లోనవుతున్నాడు. అలాంటి పాపానికి తాను దీర్ఘకాలం నరకయాతన అనుభవించవలసి వస్తుందని విచారిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
నైనో రాజ్ఞః ప్రజాభర్తుః ధర్మయుద్ధే వధో ద్విషామ్‌ ।
ఇతి మే న తు బోధాయ కల్పతే శాసనం వచః ॥
॥ ౦౧.౦౮.౫౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
న ఏనః రాజ్ఞః ప్రజా భర్తుః ధర్మ యుద్ధే వధః ద్విషామ్‌ ।
ఇతి మే న తు బోధాయ కల్పతే శాసనమ్‌ వచః ॥
పదం - పదార్థం
న : కాదు; ఏనః : పాపము; రాజ్ఞః : రాజునికి; ప్రజా భర్తుః : ప్రజలను రక్షించువానికి; ధర్మ యుద్ధే : ధర్మయుద్ధములో; వధః : సంహారము; ద్విషామ్‌ : శత్రువుల; ఇతి : అని; మే : నాకు; న తు : అయితే కాదు; బోధాయ : అవగాహనకు, సాంత్వనకు; కల్పతే : సరిపడదు; శాసనమ్‌ వచః : శాస్త్రవాక్యము;
యథాతథ అనువాదం
ప్రజలను రక్షించువాడైన రాజునికి ధర్మయుద్ధములో శత్రువులను సంహరించుట పాపము కాదు అని చెప్పే శాస్త్రవాక్యము, నాకు అయితే సాంత్వనను కలిగించుటకు సరిపడదు.
సరళ భావం
ధర్మరాజును ఓదార్చడానికి పెద్దలు ధర్మయుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించడం రాజుకు పాపం కాదని చెప్పారు. అయితే ఆ మాటలు తన మనస్సుకు శాంతిని కలిగించలేకపోతున్నాయని ధర్మరాజు చెబుతున్నాడు. యుద్ధం ధర్మబద్ధమైనదే అయినప్పటికీ, జరిగిన ప్రాణనష్టాన్ని తలచుకొని అతను ఇంకా బాధపడుతున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
స్త్రీణాం మద్ధతబంధూనామ్‌ ద్రోహో యోఽసావిహోత్థితః ।
కర్మభిర్గృహమేధీయైః అహం కల్పో వ్యపోహితుమ్‌ ॥
॥ ౦౧.౦౮.౫౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
స్త్రీణామ్‌ మత్‌ హత బంధూనామ్‌ ద్రోహః యః అసౌ ఇహ ఉత్థితః ।
కర్మభిః గృహమేధీయైః అహమ్‌ కల్పః వ్యపోహితుమ్‌ ॥
పదం - పదార్థం
స్త్రీణామ్‌ : స్త్రీల యొక్క; మత్‌ : నా వల్ల; హత : హతమైన; బంధూనామ్‌ : బంధువుల; ద్రోహః : అపరాధము; యః : ఏదైతే; అసౌ : అది; ఇహ : ఇక్కడ; ఉత్థితః : ఉత్పన్నమైనది; కర్మభిః : కర్మలచే; గృహమేధీయైః : గృహస్థులకు విధించబడిన యజ్ఞాదిక కర్మలచే; అహమ్‌ : నేను; కల్పః : సమర్థుడను; వ్యపోహితుమ్‌ : తొలగించుటకు;
యథాతథ అనువాదం
నా వల్ల హతమైన బంధువుల స్త్రీల యొక్క ఇక్కడ ఉత్పన్నమైన ఈ అపరాధమును, గృహస్థులకు విధించబడిన యజ్ఞాదిక కర్మలచే నేను తొలగించుటకు సమర్థుడను కాదు.
సరళ భావం
ధర్మరాజు యుద్ధం వల్ల భర్తలను, కుమారులను మరియు ఇతర బంధువులను కోల్పోయిన స్త్రీలను తలచుకొని బాధపడుతున్నాడు. వారి దుఃఖానికి తానే కారణమని భావిస్తున్నాడు. యజ్ఞాలు లేదా ఇతర ధార్మిక కర్మలు చేసినా ఆ బాధను పూర్తిగా తొలగించలేమని అతను అనుకుంటున్నాడు. అందువల్ల అతని పశ్చాత్తాపం ఇంకా తగ్గడం లేదు.
శ్లోకపాఠం
యథా పంకేన పంకాంభః సురయా వా సురాకృతమ్‌ ।
భూతహత్యాం తథైవైకాం న యజ్ఞైర్మార్‌ష్టుమర్హతి ॥
॥ ౦౧.౦౮.౫౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యథా పంకేన పంక అంభః సురయా వా సురా కృతమ్‌ ।
భూత హత్యామ్‌ తథా ఏవ ఏకామ్‌ న యజ్ఞైః మార్ష్టుమ్‌ అర్హతి ॥
పదం - పదార్థం
యథా : ఎలాగైతే; పంకేన : బురదతో; పంక : బురద; అంభః : నీరు; సురయా : మద్యముతో; వా : లేదా; సురా కృతమ్‌ : మద్యముచే కలిగిన కలుషితత్వము; భూత హత్యామ్‌ : ప్రాణులను చంపుటవల్ల కలిగిన (పాపమును);; తథా ఏవ : అట్లే; ఏకామ్‌ : ఈ ఒక్కదానిని; న : కాదు; యజ్ఞైః : యజ్ఞములచే; మార్ష్టుమ్‌ : శుద్ధి చేయుటకు, తొలగించుటకు; అర్హతి : సాధ్యము;
యథాతథ అనువాదం
ఎలాగైతే బురదనీటిని బురదతోనో, లేదా మద్యముచే కలిగిన కలుషితత్వమును మద్యముతోనో శుద్ధి చేయుటకు సాధ్యము కాదో, అట్లే ప్రాణులను చంపుటవల్ల కలిగిన ఈ ఒక్క పాపమును యజ్ఞములచే తొలగించుటకు సాధ్యము కాదు.
సరళ భావం
ధర్మరాజు తన పశ్చాత్తాపాన్ని మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తపరుస్తున్నాడు. బురదను బురదతో శుభ్రం చేయలేనట్లే, ఒక సమస్యను అదే స్వభావమున్న మరొక చర్యతో తొలగించలేమని ఉదాహరణ ఇస్తున్నాడు. యుద్ధంలో జరిగిన ప్రాణనష్టానికి పరిహారంగా యజ్ఞాలు చేసినా తన మనస్సుకు తృప్తి కలగడం లేదని భావిస్తున్నాడు. అందువల్ల తన దుఃఖం మరియు పశ్చాత్తాపం ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి.
అధ్యాయ సమాప్తి శ్లోకపాఠం
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామ్‌ ।
ప్రథమ స్కంధే అష్టమోఽధ్యాయః ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఇతి శ్రీమత్‌ భాగవతే మహా పురాణే పారమహంస్యామ్‌ సంహితాయామ్‌ ।
ప్రథమ స్కంధే అష్టమః అధ్యాయః ॥
పదం - పదార్థం
ఇతి : ఈ విధంగా; శ్రీమత్‌ భాగవతే : శ్రీమద్భాగవతములో; మహా పురాణే : మహాపురాణములో; పారమహంస్యామ్‌ సంహితాయామ్‌ : పరమహంసుల కొరకు ఉద్దేశించిన సంహితలో; ప్రథమ స్కంధే : ప్రథమ స్కంధములో; అష్టమః అధ్యాయః : ఎనిమిదవ అధ్యాయము;
యథాతథ అనువాదం
ఈ విధంగా, శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణములో, పరమహంసుల కొరకు ఉద్దేశించిన సంహితలో, ప్రథమ స్కంధములోని ఎనిమిదవ అధ్యాయము.
సరళ భావం
ఈ విధంగా శ్రీమద్భాగవత ప్రథమ స్కంధంలోని ఎనిమిదవ అధ్యాయము పూర్తయింది. ఈ అధ్యాయంలో అశ్వత్థాముని బ్రహ్మాస్త్రం నుండి గర్భస్థ పరీక్షిత్తును రక్షించుటకై ఉత్తర చేసిన శరణాగతి ప్రార్థన, శ్రీకృష్ణునిచే పరీక్షిత్తు పరిరక్షణ, కుంతీదేవి గంభీరమైన స్తుతి మరియు యుద్ధంలో జరిగిన బంధువుల సంహారం పట్ల ధర్మరాజు పశ్చాత్తాపం వివరించబడ్డాయి.
“ఆపదల్లో స్మరించబడిన భగవంతుడు, భక్తుని హృదయంలో అనన్యశరణాగతిగా వికసిస్తాడు.”