ŚrīmadBhāgavatam | Parāyaṇam

Canto 01 | Chapter 05

Nārada's instruction to Vyāsa Mahārṣi

(Nārada Mahārṣi instructs Vyāsa Mahārṣi that the ultimate perfection of all scriptural knowledge lies only in exclusive devotion to ŚrīmanNārāyaṇa.)

Chapter introduction

In the Fifth Chapter, the dialogue between Vyāsa Mahārṣi and Nārada Mahārṣi, which began at the end of the Fourth Chapter, unfolds in greater depth. Nārada Mahārṣi clearly explains why Vyāsa Mahārṣi did not attain complete satisfaction in his heart despite composing great works such as the Vedas, Purāṇas, and Mahābhārata. He teaches that knowledge which does not fully present the spotless glories of ŚrīmanNārāyaṇa and exclusive devotion unto Him cannot bestow perfect peace upon the heart. Through the divine guidance of Nārada Mahārṣi, this chapter points more clearly toward the advent of ŚrīmadBhāgavatam, centered upon the glory of ŚrīmanNārāyaṇa, and establishes that bhakti alone is the supreme perfection of all scriptural knowledge.

Ślokapāṭham

atha śrīmadbhāgavata parāyaṇam ।
prathama skandhe pañcamo’dhyāyaḥ ॥
 
(sūta uvāca)
atha taṁ sukham āsīna upāsīnaṁ bṛhacchravāḥ ।
devarṣiḥ prāha viprarṣim vīṇāpāṇiḥ smayann iva ॥
॥ 01.05.01 ॥
(nārada uvāca)
pārāśarya mahābhāga bhavataḥ kaccid ātmanā ।
parituṣyati śārīra ātmā mānasa eva vā ॥
॥ 01.05.02 ॥
jijñāsitaṁ susampannam api te mahad adbhutam ।
kṛtavān bhārataṁ yas tvaṁ sarvārtha paribṛṁhitam ॥
॥ 01.05.03 ॥
jijñāsitam adhītaṁ ca brahma yat tat sanātanam ।
tathāpi śocasy ātmānam akṛtārtha iva prabho ॥
॥ 01.05.04 ॥
(vyāsa uvāca)
asty eva me sarvam idaṁ tvayoktam ।
tathāpi nātmā parituṣyate me ।
tan mūlam avyakta magādha bodham ।
pṛcchāmahe tvātma bhavātma bhūtam ॥
॥ 01.05.05 ॥
sa vai bhavān veda samasta guhyam ।
upāsito yat puruṣaḥ purāṇaḥ ।
parāvareśo manasaiva viśvam ।
sṛjaty avaty atti guṇair asaṅgaḥ ॥
॥ 01.05.06 ॥
tvaṁ paryaṭann arka iva trilokīm ।
antaś caro vāyur ivātma sākṣī ।
parāvare brahmaṇi dharmato vrataiḥ ।
snātasya me nyūnam alaṁ vicakṣva ॥
॥ 01.05.07 ॥
(śrī nārada uvāca)
bhavatānudita prāyaṁ yaśo bhagavato’malam ।
yenaivāsau na tuṣyeta manye tad darśanaṁ khilam ॥
॥ 01.05.08 ॥
yathā dharmādayaś cārthā muni varyānukīrtitāḥ ।
na tathā vāsudevasya mahimā hy anuvarṇitaḥ ॥
॥ 01.05.09 ॥
na yad vacaś citra padaṁ harer yaśo ।
jagat pavitraṁ pragṛṇīta karhicit ।
tad vāyasaṁ tīrtham uśanti mānasā ।
na yatra haṁsā niramanty uśik kṣayāḥ ॥
॥ 01.05.10 ॥
tad vāg visargo janatāgha viplavo ।
yasmin prati ślokam abaddhavaty api ।
nāmāny anantasya yaśo’ṅkitāni yat ।
śṛṇvanti gāyanti gṛṇanti sādhavaḥ ॥
॥ 01.05.11 ॥
naiṣkarmyam apy acyuta bhāva varjitam ।
na śobhate jñānam alaṁ nirañjanam ।
kutaḥ punaḥ śaśvad abhadram īśvare ।
na cārpitaṁ karma yad apy akāraṇam ॥
॥ 01.05.12 ॥
ato mahābhāga bhavān amogha dṛk ।
śuci śravāḥ satya rato dhṛta vrataḥ ।
urukramasyākhila bandha muktaye ।
samādhinānusmara tad viceṣṭitam ॥
॥ 01.05.13 ॥
tato’nyathā kiñcana yad vivakṣataḥ ।
pṛthag dṛśas tat kṛta rūpa nāmabhiḥ ।
na kutracit kvāpi ca duḥsthitā matiḥ ।
labheta vātāhata naur ivāspadam ॥
॥ 01.05.14 ॥
jugupsitaṁ dharma kṛte’nuśāsataḥ ।
svabhāva raktasya mahān vyatikramaḥ ।
yad vākyato dharma itītaraḥ sthito ।
na manyate tasya nivāraṇaṁ janaḥ ॥
॥ 01.05.15 ॥
vicakṣaṇo’syārhati vedituṁ vibhoḥ ।
ananta pārasya nivṛttitaḥ sukham ।
pravartamānasya guṇair anātmanaḥ ।
tato bhavān darśaya ceṣṭitaṁ vibhoḥ ॥
॥ 01.05.16 ॥
tyaktvā sva dharmaṁ caraṇāmbujaṁ hareḥ ।
bhajann apakvo’tha patet tato yadi ।
yatra kva vā bhadram abhūd amuṣya kim ।
kovārtha āpto’bhajatāṁ sva dharmataḥ ॥
॥ 01.05.17 ॥
tasyaiva hetoḥ prayateta kovido ।
na labhyate yad bhramatām upary adhaḥ ।
tal labhyate duḥkhavad anyataḥ sukham ।
kālena sarvatra gabhīra raṁhasā ॥
॥ 01.05.18 ॥
na vai jano jātu kathañcanāvrajet ।
mukunda sevy anyavad aṅga saṁsṛtim ।
smaran mukundāṅghry upagūhanaṁ punaḥ ।
vihātum icchen na rasa graho yataḥ ॥
॥ 01.05.19 ॥
idaṁ hi viśvaṁ bhagavān ivetaro ।
yato jagat sthāna nirodha sambhavāḥ ।
tad dhi svayaṁ veda bhavāṁs tathāpi te ।
prādeśa mātraṁ bhavataḥ pradarśitam ॥
॥ 01.05.20 ॥
tvam ātmanātmānam avehy amogha dṛk ।
parasya puṁsaḥ paramātmanaḥ kalām ।
ajaṁ prajātaṁ jagataḥ śivāya tat ।
mahānubhāvābhyudayo’dhigaṇyatām ॥
॥ 01.05.21 ॥
idaṁ hi puṁsas tapasaḥ śrutasya vā ।
sviṣṭasya sūktasya ca buddhi dattayoḥ ।
avicyuto’rthaḥ kavibhir nirūpito ।
yad uttamaśloka guṇānuvarṇanam ॥
॥ 01.05.22 ॥
ahaṁ purātīta bhave’bhavaṁ mune ।
dāsyās tu kasyāścana vedavādinām ।
nirūpito bālaka eva yoginām ।
śuśrūṣaṇe prāvṛṣi nirvivikṣatām ॥
॥ 01.05.23 ॥
te mayy apetākhila cāpale’rbhake ।
dānte’dhṛta krīḍanake’nuvartini ।
cakruḥ kṛpāṁ yady api tulya darśanāḥ ।
śuśrūṣamāṇe munayo’lpa bhāṣiṇi ॥
॥ 01.05.24 ॥
ucchiṣṭa lepān anumodito dvijaiḥ ।
sakṛt sma bhuñje tad apāsta kilbiṣaḥ ।
evaṁ pravṛttasya viśuddha cetasaḥ ।
tad dharma evātma ruciḥ prajāyate ॥
॥ 01.05.25 ॥
tatrānvahaṁ kṛṣṇa kathāḥ pragāyatām ।
anugraheṇāśṛṇavaṁ manoharāḥ ।
tāḥ śraddhayā me’nupadaṁ viśṛṇvataḥ ।
priyaśravasy aṅga mamābhavad ruciḥ ॥
॥ 01.05.26 ॥
tasmiṁs tadā labdha rucer mahāmune ।
priyaśravasy askhalitā matir mama ।
yayāham etat sad asat sva māyayā ।
paśye mayi brahmaṇi kalpitaṁ pare ॥
॥ 01.05.27 ॥
itthaṁ śarat prāvṛṣikāv ṛtū harer ।
viśṛṇvato me’nusavaṁ yaśo’malam ।
saṅkīrtyamānaṁ munibhir mahātmabhiḥ ।
bhaktiḥ pravṛttātma rajas tamo’pahā ॥
॥ 01.05.28 ॥
tasyaivaṁ me’nuraktasya praśritasya hatenasaḥ ।
śraddadhānasya bālasya dāntasyānucarasya ca ॥
॥ 01.05.29 ॥
jñānaṁ guhyatamaṁ yat tat sākṣād bhagavatoditam ।
anvavocan gamiṣyantaḥ kṛpayā dīna vatsalāḥ ॥
॥ 01.05.30 ॥
yenaivāhaṁ bhagavato vāsudevasya vedhasaḥ ।
māyānubhāvam avidaṁ yena gacchanti tat padam ॥
॥ 01.05.31 ॥
etat saṁsūcitaṁ brahman tāpatraya cikitsitam ।
yad īśvare bhagavati karma brahmaṇi bhāvitam ॥
॥ 01.05.32 ॥
āmayo yaś ca bhūtānāṁ jāyate yena suvrata ।
tad eva hy āmayaṁ dravyaṁ na punāti cikitsitam ॥
॥ 01.05.33 ॥
evaṁ nṛṇāṁ kriyā yogāḥ sarve saṁsṛti hetavaḥ ।
ta evātma vināśāya kalpante kalpitāḥ pare ॥
॥ 01.05.34 ॥
yad atra kriyate karma bhagavat paritoṣaṇam ।
jñānaṁ yat tad adhīnaṁ hi bhakti yoga samanvitam ॥
॥ 01.05.35 ॥
kurvāṇā yatra karmāṇi bhagavac chikṣayāsakṛt ।
gṛṇanti guṇa nāmāni kṛṣṇasyānusmaranti ca ॥
॥ 01.05.36 ॥
namo bhagavate tubhyaṁ vāsudevāya dhīmahi ।
pradyumnāyāniruddhāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca ॥
॥ 01.05.37 ॥
iti mūrty abhidhānena mantra mūrtim amūrtikam ।
yajate yajña puruṣaṁ sa samyag darśanaḥ pumān ॥
॥ 01.05.38 ॥
imaṁ sva nigamaṁ brahman avetya mad anuṣṭhitam ।
adān me jñānam aiśvaryaṁ svasmin bhāvaṁ ca keśavaḥ ॥
॥ 01.05.39 ॥
tvam apy adabhra śruta viśrutaṁ vibhoḥ ।
samāpya te yena vidāṁ bubhutsitam ।
ākhyāhi duḥkhair muhur arditātmanām ।
saṅkleśa nirvāṇam uśanti nānyathā ॥
॥ 01.05.40 ॥
 
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṁsyāṁ saṁhitāyām ।
prathama skandhe pañcamo’dhyāyaḥ ॥

Other Study Paths | Canto 01 | Chapter 05

Scroll to Top