శ్రీమద్భాగవతం | అధ్యయనం
స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౦౬
నారద మహర్షిగా అవతరణం
(సత్సంగం ద్వారా వికసించిన భక్తి, భగవద్దర్శనం మరియు నారద మహర్షిగా అవతరించిన దివ్య ప్రయాణం)
అధ్యాయ పరిచయం
పంచమాధ్యాయంలో నారద మహర్షి తన పూర్వజన్మలో పొందిన సత్సంగం, వినయపూర్వక సేవ మరియు భగవద్భక్తి ఆరంభాన్ని వివరిస్తాడు. షష్ఠాధ్యాయం ఆ కథనాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్తూ, ఆ భక్తి ఎలా పరిపక్వతను పొంది నారద మహర్షిగా అవతరించడానికి దారితీసిందో వివరిస్తుంది. ఈ విధంగా కథనం భక్తి వికాసం నుండి భగవద్దర్శనం మరియు దివ్యపరివర్తన వైపు సాగుతుంది.
తల్లి మరణానంతరం బాలుడైన నారదుడు లోకబంధనాల నుండి విముక్తుడై ఏకాంత ప్రయాణాన్ని ప్రారంభిస్తాడు. అడవులు, పర్వతాలు మరియు నదీతీరాలను దాటి సంచరిస్తూ, చివరకు ధ్యానానికి అనుకూలమైన ఒక పవిత్ర స్థలాన్ని చేరుకుంటాడు. అక్కడ ఆయన మనస్సు భగవంతుని స్మరణలో స్థిరమై, అంతరంగ జీవితం మరింత లోతైన దిశగా ప్రవేశిస్తుంది.
ఈ అధ్యాయంలో భగవద్దర్శనం ఒక కీలక ఘట్టంగా నిలుస్తుంది. స్వల్పకాలం ప్రత్యక్షమైన శ్రీమన్నారాయణుని దివ్యదర్శనం నారదుని హృదయాన్ని సంపూర్ణంగా మార్చివేస్తుంది. ఆ దర్శనం తిరిగి లభించకపోయినప్పటికీ, భగవంతుని వాక్యాలు ఆయనలో అచంచలమైన భక్తి, స్మరణ మరియు వైరాగ్యాన్ని స్థాపిస్తాయి. ఈ విధంగా దర్శనం ఒక సంఘటనగా మాత్రమే కాక, జీవితమంతా మార్గనిర్దేశం చేసే దివ్యానుభవంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.
అంతిమంగా ఈ అధ్యాయం నారదుని మానవజన్మ నుండి దేవర్షి స్థితికి జరిగిన పరివర్తనాన్ని వివరిస్తుంది. భక్తి, స్మరణ మరియు భగవద్కృప జీవుని ఎంత ఉన్నత స్థితికి చేర్చగలవో ఈ కథనం ప్రత్యక్షంగా చూపిస్తుంది. అందువల్ల షష్ఠాధ్యాయం, భక్తి పరిపక్వత భగవద్దర్శనంగా వికసించి, చివరకు నారద మహర్షి అవతరణంగా ఫలించిన దివ్యప్రయాణంగా నిలుస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
(సూత ఉవాచ)
ఏవం నిశమ్య భగవాన్ దేవర్షేర్జన్మ కర్మ చ ।
భూయః పప్రచ్ఛ తం బ్రహ్మన్ వ్యాసః సత్యవతీసుతః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(సూత ఉవాచ)
ఏవమ్ నిశమ్య భగవాన్ దేవర్షేః జన్మ కర్మ చ ।
భూయః పప్రచ్ఛ తమ్ బ్రహ్మన్ వ్యాసః సత్యవతీ సుతః ॥
పదం - పదార్థం
సూత ఉవాచ : సూత మహర్షి చెప్పెను; ఏవమ్ : ఈ విధంగా; నిశమ్య : విని; భగవాన్ : మహనీయుడైన; దేవర్షేః : దేవర్షియైన నారద మహర్షి యొక్క; జన్మ : జన్మము; కర్మ : కార్యములు; చ : మరియు; భూయః : మరల; పప్రచ్ఛ : ప్రశ్నించాడు; తమ్ : ఆయనను; బ్రహ్మన్ : ఓ బ్రాహ్మణ మహాశయా; వ్యాసః : వ్యాస మహర్షి; సత్యవతీ సుతః : సత్యవతి కుమారుడు
యథాతథ అనువాదం
సూత మహర్షి చెప్పెను: ఓ బ్రాహ్మణ మహాశయా! దేవర్షియైన నారద మహర్షి యొక్క జన్మము మరియు కార్యములను ఈ విధంగా విన్న సత్యవతి కుమారుడైన వ్యాస మహర్షి, ఆయనను మరల ప్రశ్నించాడు.
సరళ భావం
సూత మహర్షి శౌనకాది మహర్షులను ఉద్దేశించి ఈ సంఘటనను వివరించసాగాడు. నారద మహర్షి తన పూర్వజన్మ వృత్తాంతాన్ని మరియు భగవద్కృప వల్ల జరిగిన ఆధ్యాత్మిక పరివర్తనను వివరించిన తరువాత, వ్యాస మహర్షి ఆ వృత్తాంతాన్ని ఎంతో శ్రద్ధగా విన్నాడు. అయినప్పటికీ ఆయనకు ఇంకా కొన్ని విషయాలు తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి మిగిలి ఉంది. అందువల్ల ఆయన నారద మహర్షిని మరల ప్రశ్నించడం ప్రారంభించాడు. ఈ విధంగా వారి సంభాషణ మరింత లోతైన ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలను వెల్లడించే తదుపరి దశలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
(వ్యాస ఉవాచ)
భిక్షుభిర్విప్రవసితే విజ్ఞానాదేష్టృభిస్తవ ।
వర్తమానో వయస్యాద్యే తతః కిమకరోద్భవాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(వ్యాస ఉవాచ)
భిక్షుభిః విప్రవసితే విజ్ఞాన ఆదేష్టృభిః తవ ।
వర్తమానః వయసి ఆద్యే తతః కిమ్ అకరోత్ భవాన్ ॥
పదం - పదార్థం
వ్యాస ఉవాచ : వ్యాస మహర్షి చెప్పెను; భిక్షుభిః : సన్యాసులచే; విప్రవసితే : దూరమై వెళ్లిపోయినప్పుడు; విజ్ఞాన ఆదేష్టృభిః : ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించిన వారిచే; తవ : మీ; వర్తమానః : ఉండుచున్న; వయసి ఆద్యే : బాల్యప్రాయములో; తతః : ఆ తరువాత; కిమ్ : ఏమి; అకరోత్ : చేసెను; భవాన్ : మీరు
యథాతథ అనువాదం
వ్యాస మహర్షి చెప్పెను: మీకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించిన ఆ సన్యాసులు వెళ్లిపోయిన తరువాత, మీరు ఇంకా బాల్యప్రాయములో ఉండగా ఏమి చేసారు?
సరళ భావం
నారద మహర్షి తన బాల్యంలో సత్సంగం ద్వారా పొందిన ఆధ్యాత్మిక అనుభవాలను వివరించిన తరువాత, వ్యాస మహర్షికి ఆ కథలోని తదుపరి సంఘటనల గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి కలిగింది. ప్రత్యేకంగా, నారదునికి భక్తి మరియు జ్ఞాన మార్గాన్ని చూపిన మహాత్ములు వెళ్లిపోయిన తరువాత ఆయన జీవితం ఎలా కొనసాగిందో తెలుసుకోవాలని వ్యాస మహర్షి కోరుతున్నాడు. అందుకే ఆయన ఈ ప్రశ్నను అడుగుతున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
స్వాయంభువ కయా వృత్యా వర్తితం తే పరం వయః ।
కథం చేదముదస్రాక్షీః కాలే ప్రాప్తే కలేవరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
స్వాయంభువ కయా వృత్యా వర్తితమ్ తే పరమ్ వయః ।
కథమ్ చ ఇదమ్ ఉదస్రాక్షీః కాలే ప్రాప్తే కలేవరమ్ ॥
పదం - పదార్థం
స్వాయంభువ : స్వయంగా పొందిన; కయా : ఏ; వృత్యా : జీవనవిధానముచే; వర్తితమ్ : గడపబడింది; తే : మీ; పరమ్ వయః : తరువాతి జీవనకాలము; కథమ్ : ఎలా; చ : మరియు; ఇదమ్ : ఈ; ఉదస్రాక్షీః : విడిచిపెట్టారు; కాలే ప్రాప్తే : సమయం వచ్చినప్పుడు; కలేవరమ్ : శరీరము
యథాతథ అనువాదం
మీ తరువాతి జీవనకాలము ఏ విధమైన జీవనోపాధితో గడిచింది? మరియు సమయం వచ్చినప్పుడు ఈ శరీరాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టారు?
సరళ భావం
నారద మహర్షి బాల్యదశలో జరిగిన విషయాలను విన్న వ్యాస మహర్షి, ఆ తరువాత ఆయన జీవితం ఎలా కొనసాగిందో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాడు. అలాగే ఆయన ఈ శరీరాన్ని విడిచి దేవర్షి స్థితిని ఎలా పొందారో కూడా తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో ఈ ప్రశ్నను అడుగుతున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రాక్కల్పవిషయామేతాం స్మృతిం తే సురసత్తమ ।
న హ్యేష వ్యవధాత్కాల ఏష సర్వనిరాకృతిః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ప్రాక్ కల్ప విషయామ్ ఏతామ్ స్మృతిమ్ తే సురసత్తమ ।
న హి ఏషః వ్యవధాత్ కాలః ఏషః సర్వ నిరాకృతిః ॥
పదం - పదార్థం
ప్రాక్ కల్ప విషయామ్ : పూర్వ కల్పానికి సంబంధించిన; ఏతామ్ : ఈ; స్మృతిమ్ : స్మృతిని; తే : మీకు; సురసత్తమ : దేవర్షులలో శ్రేష్ఠుడా; న హి : నిశ్చయంగా కాదు; ఏషః : ఈ; వ్యవధాత్ : తొలగించలేదు; కాలః : కాలము; ఏషః : ఈ; సర్వ నిరాకృతిః : సమస్తాన్ని లయపరచువాడు
యథాతథ అనువాదం
ఓ దేవర్షులలో శ్రేష్ఠుడా! సమస్తాన్ని లయపరచువాడైన ఈ కాలము, పూర్వ కల్పానికి సంబంధించిన ఈ స్మృతిని మీ నుండి తొలగించలేదు.
సరళ భావం
వ్యాస మహర్షి ఆశ్చర్యంతో నారద మహర్షిని ప్రశ్నిస్తున్నాడు. సాధారణంగా కాలప్రవాహంలో పూర్వజన్మలు మరియు పూర్వకల్పాల జ్ఞాపకాలు లుప్తమవుతాయి, కానీ నారద మహర్షికి అవి స్పష్టంగా గుర్తుండటానికి కారణమేమిటో తెలుసుకోవాలని ఆయన కోరుతున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
(నారద ఉవాచ)
భిక్షుభిర్విప్రవసితే విజ్ఞానాదేష్టృభిర్మమ ।
వర్తమానో వయస్యాద్యే తత ఏతదకారషమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(నారద ఉవాచ)
భిక్షుభిః విప్రవసితే విజ్ఞాన ఆదేష్టృభిః మమ ।
వర్తమానః వయసి ఆద్యే తతః ఏతత్ అకారషమ్ ॥
పదం - పదార్థం
నారద ఉవాచ : నారద మహర్షి చెప్పెను; భిక్షుభిః : సన్యాసులచే; విప్రవసితే : దూరమై వెళ్లిపోయినప్పుడు; విజ్ఞాన ఆదేష్టృభిః : ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించిన వారిచే; మమ : నాకు; వర్తమానః : ఉండుచూ; వయసి ఆద్యే : బాల్యప్రాయములో; తతః : ఆ తరువాత; ఏతత్ : ఇది; అకారషమ్ : చేసాను
యథాతథ అనువాదం
నారద మహర్షి చెప్పెను: నాకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించిన ఆ సన్యాసులు వెళ్లిపోయిన తరువాత, నేను ఇంకా బాల్యప్రాయములో ఉండగా ఇది చేసాను.
సరళ భావం
నారద మహర్షి ఇప్పుడు వ్యాస మహర్షి ప్రశ్నలకు ప్రత్యక్ష సమాధానం ఇవ్వడం ప్రారంభిస్తున్నాడు. తనకు భక్తి మరియు జ్ఞాన మార్గాన్ని చూపిన మహాత్ములు వెళ్లిపోయిన తరువాత, తన జీవితంలో జరిగిన తదుపరి సంఘటనలను ఆయన వివరించబోతున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ఏకాత్మజా మే జననీ యోషిన్మూఢా చ కింకరీ ।
మయ్యాత్మజేఽనన్యగతౌ చక్రే స్నేహానుబంధనమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏక ఆత్మజా మే జననీ యోషిత్ మూఢా చ కింకరీ ।
మయి ఆత్మజే అనన్య గతౌ చక్రే స్నేహ అనుబంధనమ్ ॥
పదం - పదార్థం
ఏక ఆత్మజః : ఏకైక కుమారుడను; మే : నా; జననీ : తల్లి; యోషిత్ : స్త్రీ; మూఢా : అవగాహన తక్కువగా కలిగినది; చ : మరియు; కింకరీ : సేవకురాలు; మయి : నాయందు; ఆత్మజే : కుమారునియందు; అనన్య గతౌ : వేరే ఆశ్రయం లేనివాడనైన; చక్రే : ఏర్పరచుకుంది; స్నేహ అనుబంధనమ్ : ప్రేమతో కూడిన బంధము
యథాతథ అనువాదం
నేను ఆమెకు ఏకైక కుమారుడను. నా తల్లి ఒక సేవకురాలు మరియు అవగాహన తక్కువగా కలిగిన స్త్రీ. వేరే ఆశ్రయం లేనివాడనైన నాయందు ఆమె గాఢమైన ప్రేమబంధాన్ని ఏర్పరచుకుంది.
సరళ భావం
నారద మహర్షి తన బాల్యస్థితిని వివరిస్తూ, తన తల్లి ఒక సాధారణ సేవకురాలని చెబుతున్నాడు. ఆమెకు తాను ఒక్కగానొక్క కుమారుడు కావడంతో, తనపై ఎంతో ప్రేమతో మరియు మమకారంతో ఆధారపడి జీవించేదని ఆయన తెలియజేస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
సాఽస్వతంత్రా న కల్పాఽసీత్ యోగక్షేమమ్ మమేచ్ఛతీ ।
ఈశస్య హి వశే లోకో యోషా దారుమయీ యథా ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సా అస్వతంత్రా న కల్పా ఆసీత్ యోగక్షేమమ్ మమ ఇచ్ఛతీ ।
ఈశస్య హి వశే లోకః యోషా దారుమయీ యథా ॥
పదం - పదార్థం
సా : ఆమె; అస్వతంత్రా : స్వతంత్రత లేనిది; న కల్పా ఆసీత్ : సామర్థ్యం కలిగి ఉండలేదు; యోగక్షేమమ్ : శ్రేయస్సు మరియు రక్షణను; మమ : నాకు; ఇచ్ఛతీ : కోరుచూ; ఈశస్య : భగవంతుని; హి : నిశ్చయంగా; వశే : ఆధీనములో; లోకః : లోకము; యోషా : స్త్రీ; దారుమయీ : చెక్కతో చేసిన బొమ్మ; యథా : వలె
యథాతథ అనువాదం
నాకు శ్రేయస్సు మరియు రక్షణ కలగాలని కోరుకొనుచున్న ఆమె స్వతంత్రంగా ఏదైనా చేయగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండలేదు. ఎందుకంటే ఈ లోకము భగవంతుని ఆధీనములో ఉన్నది; చెక్కబొమ్మ యజమాని ఆధీనములో ఉన్నట్లే.
సరళ భావం
నారద మహర్షి తన తల్లి తనపై అపారమైన ప్రేమ కలిగి ఉన్నప్పటికీ, జీవితంలోని సంఘటనలను తన ఇష్టానుసారం నియంత్రించే శక్తి ఆమెకు లేదని చెబుతున్నాడు. జీవులందరూ భగవంతుని సంకల్పానికి లోబడివున్నారని, మనుష్యుల ప్రయత్నాలకు కూడా పరిమితులు ఉన్నాయని ఈ మాటల ద్వారా సూచిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
అహం చ తద్బ్రహ్మకులే ఊషివాంస్తదపేక్షయా ।
దిగ్దేశకాలావ్యుత్పన్నో బాలకః పంచహాయనః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అహమ్ చ తత్ బ్రహ్మకులే ఊషివాన్ తత్ అపేక్షయా ।
దిక్ దేశ కాల అవ్యుత్పన్నః బాలకః పంచ హాయనః ॥
పదం - పదార్థం
అహమ్ : నేను; చ : మరియు; తత్ బ్రహ్మకులే : ఆ బ్రాహ్మణుల గృహములో; ఊషివాన్ : నివసించాను; తత్ అపేక్షయా : వారిపైనే ఆధారపడి; దిక్ దేశ కాల అవ్యుత్పన్నః : దిక్కులు, ప్రదేశాలు, కాలవ్యవహారాల గురించి అవగాహన లేనివాడను; బాలకః : బాలుడను; పంచ హాయనః : ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు గలవాడను
యథాతథ అనువాదం
నేను ఆ బ్రాహ్మణుల గృహములో వారిపైనే ఆధారపడి నివసించాను. దిక్కులు, ప్రదేశాలు మరియు కాలవ్యవహారాల గురించి అవగాహన లేని ఐదు సంవత్సరాల బాలుడను.
సరళ భావం
నారద మహర్షి తన బాల్యస్థితిని మరింత వివరిస్తున్నాడు. తాను అప్పటికి కేవలం ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు గల చిన్న బాలుడనని, ప్రపంచవ్యవహారాల గురించి పెద్దగా అవగాహన లేకుండా బ్రాహ్మణుల ఆశ్రయంలో జీవించానని చెబుతున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ఏకదా నిర్గతాం గేహాత్ దుహంతీమ్ నిశి గాం పథి ।
సర్పోఽదశత్పదా స్పృష్టః కృపణాం కాలచోదితః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౦౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏకదా నిర్గతామ్ గేహాత్ దుహంతీమ్ నిశి గామ్ పథి ।
సర్పః అదశత్ పదా స్పృష్టః కృపణామ్ కాల చోదితః ॥
పదం - పదార్థం
ఏకదా : ఒకసారి; నిర్గతామ్ : బయటకు వెళ్లిన; గేహాత్ : ఇంటి నుండి; దుహంతీమ్ : పాలు పితుకుటకు వెళ్లిన; నిశి : రాత్రివేళ; గామ్ : ఆవును; పథి : మార్గములో; సర్పః : ఒక పాము; అదశత్ : కాటువేసింది; పదా స్పృష్టః : కాలిచేత తాకబడిన; కృపణామ్ : దురదృష్టవంతురాలైన; కాల చోదితః : కాలప్రేరణచే నడిపించబడిన
యథాతథ అనువాదం
ఒకసారి రాత్రివేళ ఆవు పాలు పితుకుటకు ఇంటి నుండి బయలుదేరిన దురదృష్టవంతురాలైన నా తల్లిని, కాలప్రేరణచే నడిపించబడిన ఒక పాము, తన కాలిచేత తాకబడిన కారణంగా కాటువేసింది.
సరళ భావం
ఒక రాత్రి నారద మహర్షి తల్లి తన సాధారణ పనిలో భాగంగా ఆవు పాలు పితుకుటకు బయటకు వెళ్లింది. అయితే కాలసంకల్పం ప్రకారం ఒక పాము కాటువేయడంతో ఆమె మరణించింది. తల్లి బంధం తొలగిపోవడంతో బాలుడైన నారదునికి భగవంతుడు నిర్దేశించిన మార్గం స్పష్టమైంది.
శ్లోకపాఠం
తదా తదహమీశస్య భక్తానాం శమభీప్సతః ।
అనుగ్రహం మన్యమానః ప్రాతిష్ఠం దిశముత్తరామ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తదా తత్ అహమ్ ఈశస్య భక్తానామ్ శమ్ అభీప్సతః ।
అనుగ్రహమ్ మన్యమానః ప్రాతిష్ఠమ్ దిశమ్ ఉత్తరామ్ ॥
పదం - పదార్థం
తదా : అప్పుడు; తత్ : దానిని; అహమ్ : నేను; ఈశస్య : భగవంతుని; భక్తానామ్ : భక్తుల కొరకు; శమ్ అభీప్సతః : శ్రేయస్సును కోరువాని; అనుగ్రహమ్ : అనుగ్రహముగా; మన్యమానః : భావిస్తూ; ప్రాతిష్ఠమ్ : బయలుదేరాను; దిశమ్ ఉత్తరామ్ : ఉత్తర దిక్కువైపు
యథాతథ అనువాదం
అప్పుడు భక్తుల శ్రేయస్సును కోరువాడైన భగవంతుని అనుగ్రహముగా దానిని భావిస్తూ, నేను ఉత్తర దిక్కువైపు బయలుదేరాను.
సరళ భావం
తల్లి మరణాన్ని నారద మహర్షి దుఃఖకర సంఘటనగా మాత్రమే చూడలేదు. భగవంతుడు తన ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి మార్గం తెరిచాడని భావించి, ఆ సంఘటనను దివ్యానుగ్రహంగా స్వీకరించి ఉత్తర దిశగా తన ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాడు.
శ్లోకపాఠం
స్ఫీతాన్ జనపదాంస్తత్ర పురగ్రామవ్రజాకరాన్ ।
ఖేటఖర్వటవాటీశ్చ వనాన్యుపవనాని చ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
స్ఫీతాన్ జనపదాన్ తత్ర పుర గ్రామ వ్రజ ఆకరాన్ ।
ఖేట ఖర్వట వాటీః చ వనాని ఉపవనాని చ ॥
పదం - పదార్థం
స్ఫీతాన్ : సమృద్ధిగా ఉన్న; జనపదాన్ : జనపదములను; తత్ర : అక్కడ; పుర : పట్టణములను; గ్రామ : గ్రామములను; వ్రజ : గోపాలక నివాసములను; ఆకరాన్ : గనులు మరియు సంపదకేంద్రాలను; ఖేట : చిన్న పల్లెలను; ఖర్వట : కొండప్రాంత నివాసములను; వాటీః : తోటలను; చ : మరియు; వనాని : అడవులను; ఉపవనాని : ఉద్యానవనాలను; చ : మరియు
యథాతథ అనువాదం
అక్కడ సమృద్ధిగా ఉన్న జనపదములను, పట్టణములను, గ్రామములను, గోపాలక నివాసములను, సంపదకేంద్రాలను, చిన్న పల్లెలను, కొండప్రాంత నివాసములను, తోటలను, అడవులను మరియు ఉద్యానవనాలను,
సరళ భావం
ఉత్తర దిశగా ప్రయాణిస్తూ నారద మహర్షి అనేక రకాల నివాసప్రాంతాలు మరియు ప్రకృతి సౌందర్యంతో నిండిన ప్రదేశాలను దాటాడు. నాగరిక ప్రాంతాల నుండి అడవుల వరకు విస్తరించిన ఈ ప్రయాణం, ఆయనను క్రమంగా ఏకాంత ఆధ్యాత్మిక జీవితం వైపు నడిపించింది.
శ్లోకపాఠం
చిత్రధాతు విచిత్రాద్రిన్ ఇభభగ్నభుజద్రుమాన్ ।
జలాశయాన్ శివజలాన్ నలినీః సురసేవితాః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
చిత్ర ధాతు విచిత్ర అద్రీన్ ఇభ భగ్న భుజ ద్రుమాన్ ।
జలాశయాన్ శివ జలాన్ నలినీః సుర సేవితాః ॥
పదం - పదార్థం
చిత్ర ధాతు : నానావిధ ఖనిజాలతో; విచిత్ర అద్రీన్ : అద్భుతమైన పర్వతములను; ఇభ భగ్న భుజ ద్రుమాన్ : ఏనుగులచే విరగగొట్టబడిన కొమ్మలు గల వృక్షములను; జలాశయాన్ : జలాశయములను; శివ జలాన్ : పవిత్రమైన జలములు గల; నలినీః : తామరలతో నిండిన సరస్సులను; సుర సేవితాః : దేవతలచే సేవింపబడిన
యథాతథ అనువాదం
నానావిధ ఖనిజాలతో కూడిన అద్భుతమైన పర్వతములను, ఏనుగులచే విరగగొట్టబడిన కొమ్మలు గల వృక్షములను, పవిత్రమైన జలములు గల జలాశయములను మరియు దేవతలచే సేవింపబడిన తామరలతో నిండిన సరస్సులను,
సరళ భావం
తన ప్రయాణంలో నారద మహర్షి ప్రకృతి వైభవంతో నిండిన అనేక దివ్య ప్రదేశాలను దర్శించాడు. పర్వతాలు, వృక్షాలు, పవిత్ర జలాశయాలు మరియు తామరలతో కళకళలాడే సరస్సులు ఆయన ముందుకు విస్తరించి, ఆ ప్రయాణాన్ని మరింత ప్రశాంతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభవంగా మార్చాయి.
శ్లోకపాఠం
చిత్రస్వనైః పత్రరథైః విభ్రమద్భ్రమరశ్రియః ।
నలవేణుశరస్తంబ కుశకీచకగహ్వరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
చిత్ర స్వనైః పత్ర రథైః విభ్రమత్ భ్రమర శ్రియః ।
నల వేణు శర స్తంబ కుశ కీచక గహ్వరమ్ ॥
పదం - పదార్థం
చిత్ర స్వనైః : వివిధ రకాల మధుర ధ్వనులతో; పత్ర రథైః : పక్షులతో; విభ్రమత్ భ్రమర శ్రియః : సంచరించే తుమ్మెదల సౌందర్యముతో అలంకరించబడిన; నల : నలగడ్డి; వేణు : వెదురు; శర : రెల్లు; స్తంబ : దట్టమైన పొదలు; కుశ : దర్భలు; కీచక : వెదురు జాతి మొక్కలు; గహ్వరమ్ : దట్టమైన ప్రదేశము
యథాతథ అనువాదం
వివిధ రకాల మధుర ధ్వనులు చేసే పక్షులతో, సంచరించే తుమ్మెదల సౌందర్యముతో శోభిల్లే, నలగడ్డి, వెదురు, రెల్లు, దట్టమైన పొదలు, దర్భలు మరియు వెదురు జాతి మొక్కలతో నిండిన దట్టమైన ప్రదేశాన్ని,
సరళ భావం
నారద మహర్షి ప్రయాణించిన ప్రాంతాలు ప్రకృతి సౌందర్యంతో నిండి ఉన్నాయి. పక్షుల కిలకిలారావాలు, తుమ్మెదల సంచారం మరియు దట్టమైన వృక్షసంపదతో కూడిన ఆ ప్రాంతాలు, ఆయనను క్రమంగా జనసంచారం నుండి దూరమైన ఏకాంత వాతావరణంలోకి తీసుకువెళ్లాయి.
శ్లోకపాఠం
ఏక ఏవాతియాతోఽహం అద్రాక్షం విపినం మహత్ ।
ఘోరం ప్రతిభయాకారం వ్యాలోలూకశివాజిరమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏకః ఏవ అతియాతః అహమ్ అద్రాక్షమ్ విపినమ్ మహత్ ।
ఘోరమ్ ప్రతిభయ ఆకారమ్ వ్యాల ఉలూక శివా అజిరమ్ ॥
పదం - పదార్థం
ఏకః : ఒంటరిగా; ఏవ : నిజముగా; అతియాతః : ముందుకు సాగిన; అహమ్ : నేను; అద్రాక్షమ్ : చూశాను; విపినమ్ : అడవిని; మహత్ : విశాలమైన; ఘోరమ్ : భయంకరమైన; ప్రతిభయ ఆకారమ్ : భయాన్ని కలిగించే రూపముగల; వ్యాల : క్రూర మృగములు; ఉలూక : గుడ్లగూబలు; శివా : నక్కలు; అజిరమ్ : సంచరించే స్థలము
యథాతథ అనువాదం
ఒంటరిగా ముందుకు సాగిన నేను, క్రూర మృగములు, గుడ్లగూబలు మరియు నక్కలు సంచరించే, భయాన్ని కలిగించే రూపముగల విశాలమైన భయంకర అడవిని చూశాను.
సరళ భావం
ఉత్తర దిశగా తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించిన నారద మహర్షి, చివరకు ఒక విశాలమైన మరియు భయంకరమైన అరణ్యాన్ని చేరుకున్నాడు. అక్కడ క్రూర జంతువులు సంచరిస్తూ ఉండటంతో ఆ ప్రాంతం భయానకంగా కనిపించినప్పటికీ, ఆయన తన ప్రయాణాన్ని ధైర్యంగా కొనసాగించాడు.
శ్లోకపాఠం
పరిశ్రాంతేంద్రియాత్మాహం తృట్పరీతో బుభుక్షితః ।
స్నాత్వా పీత్వా హ్రదే నద్యా ఉపస్పృష్టో గతశ్రమః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
పరిశ్రాంత ఇంద్రియ ఆత్మా అహమ్ తృట్ పరీతః బుభుక్షితః ।
స్నాత్వా పీత్వా హ్రదే నద్యాః ఉపస్పృష్టః గత శ్రమః ॥
పదం - పదార్థం
పరిశ్రాంత ఇంద్రియ ఆత్మా : ఇంద్రియములు మరియు శరీరము అలసిపోయినవాడనై; అహమ్ : నేను; తృట్ పరీతః : దాహంతో బాధపడుచూ; బుభుక్షితః : ఆకలిగొన్నవాడనై; స్నాత్వా : స్నానము చేసి; పీత్వా : త్రాగి; హ్రదే : సరస్సులో; నద్యాః : నదికి చెందిన; ఉపస్పృష్టః : ఆచమనము చేసి; గత శ్రమః : అలసట తొలగిపోయినవాడనై
యథాతథ అనువాదం
ఇంద్రియములు మరియు శరీరము అలసిపోయినవాడనై, దాహంతో మరియు ఆకలితో బాధపడుచున్న నేను, నదికి చెందిన ఒక సరస్సులో స్నానము చేసి, నీరు త్రాగి, ఆచమనము చేసి, అలసట తొలగిపోయినవాడనై,
సరళ భావం
దీర్ఘ ప్రయాణం కారణంగా నారద మహర్షి శరీరపరంగా బాగా అలసిపోయాడు. దాహం మరియు ఆకలితో బాధపడుతూ ఒక నది సమీపంలోని సరస్సును చేరుకున్నాడు. అక్కడ స్నానము చేసి, నీరు త్రాగి, ఆచమనము చేయడం ద్వారా ఆయన అలసట తొలగిపోయి శరీరానికి మరియు మనస్సుకు ఉపశమనం కలిగింది. ఈ విశ్రాంతి తరువాత ఆయన ఏకాంత ప్రదేశంలో కూర్చొని భగవంతుని ధ్యానించుటకు అనుకూలమైన స్థితిని పొందాడు.
శ్లోకపాఠం
తస్మిన్నిర్మనుజేఽరణ్యే పిప్పలోపస్థ ఆశ్రితః ।
ఆత్మనాఽత్మానమాత్మస్థం యథాశ్రుతమచింతయమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
తస్మిన్ నిర్ మనుజే అరణ్యే పిప్పల ఉపస్థే ఆశ్రితః ।
ఆత్మనా ఆత్మానమ్ ఆత్మస్థమ్ యథా శ్రుతమ్ అచింతయమ్ ॥
పదం - పదార్థం
తస్మిన్ : ఆ; నిర్ మనుజే : మనుష్యులు లేని; అరణ్యే : అరణ్యములో; పిప్పల ఉపస్థే : రావిచెట్టు క్రింద; ఆశ్రితః : ఆశ్రయించి; ఆత్మనా : మనస్సుతో; ఆత్మానమ్ : పరమాత్మను; ఆత్మస్థమ్ : హృదయంలో ఉన్న; యథా శ్రుతమ్ : విన్న విధంగా; అచింతయమ్ : ధ్యానించాను
యథాతథ అనువాదం
ఆ మనుష్యులు లేని అరణ్యములో రావిచెట్టు క్రింద ఆశ్రయించి, హృదయంలో ఉన్న పరమాత్మను విన్న విధంగా నా మనస్సుతో ధ్యానించాను.
సరళ భావం
ఏకాంతమైన అరణ్యంలో ఒక రావిచెట్టు క్రింద కూర్చున్న నారద మహర్షి, మహాత్ముల నుండి విన్న ఉపదేశాన్ని స్మరించుకుంటూ ధ్యానంలో నిమగ్నమయ్యాడు. బాహ్య ప్రపంచం నుండి మనస్సును ఉపసంహరించి, తన హృదయంలో విరాజమానుడైన శ్రీమన్నారాయణునిపై పూర్తిగా దృష్టిని కేంద్రీకరించాడు.
శ్లోకపాఠం
ధ్యాయతశ్చరణాంభోజమ్ భావనిర్జితచేతసా ।
ఔత్కణ్ఠ్యాశ్రుకలాక్షస్య హృద్యాసీన్మే శనైర్హరిః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ధ్యాయతః చరణ అంభోజమ్ భావ నిర్జిత చేతసా ।
ఔత్కణ్ఠ్య అశ్రు కల అక్షస్య హృది ఆసీత్ మే శనైః హరిః ॥
పదం - పదార్థం
ధ్యాయతః : ధ్యానించుచున్న; చరణ అంభోజమ్ : పద్మములవంటి పాదములను; భావ నిర్జిత చేతసా : భక్తిభావముచే ఆక్రమింపబడిన మనస్సుతో; ఔత్కణ్ఠ్య : తీవ్రమైన ఆతురతతో; అశ్రు కల అక్షస్య : కన్నీటితో నిండిన నేత్రములు కలవాడనైన; హృది : హృదయంలో; ఆసీత్ : ప్రత్యక్షమయ్యాడు; మే : నాకు; శనైః : క్రమంగా; హరిః : శ్రీహరి
యథాతథ అనువాదం
భక్తిభావముచే ఆక్రమింపబడిన మనస్సుతో, పద్మములవంటి శ్రీహరి పాదములను ధ్యానించుచున్న, తీవ్రమైన ఆతురతతో కన్నీటితో నిండిన నేత్రములు కలవాడనైన నాకు, శ్రీహరి క్రమంగా హృదయంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
సరళ భావం
శ్రీమన్నారాయణుని పాదపద్మాలపై గాఢమైన భక్తితో ధ్యానిస్తున్న నారద మహర్షి హృదయం భగవద్దర్శన తపనతో నిండిపోయింది. ఆ తీవ్రమైన ఆతురత మరియు నిర్మలమైన భక్తికి ప్రతిస్పందనగా, శ్రీహరి ఆయన హృదయంలో క్రమంగా తన దివ్యసాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రేమాతిభరనిర్భిన్న పులకాంగోఽతినిర్వృతః ।
ఆనందసంప్లవే లీనో నాపశ్యముభయం మునే ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ప్రేమ అతిభర నిర్భిన్న పులక అంగః అతి నిర్వృతః ।
ఆనంద సంప్లవే లీనః న అపశ్యమ్ ఉభయమ్ మునే ॥
పదం - పదార్థం
ప్రేమ : ప్రేమతో; అతిభర : అధికమైన భారముచే; నిర్భిన్న : పూర్తిగా ఆవరించబడిన; పులక అంగః : రోమాంచిత శరీరము కలవాడనై; అతి నిర్వృతః : అత్యంత తృప్తిని పొందినవాడనై; ఆనంద సంప్లవే : ఆనంద ప్రవాహములో; లీనః : లీనమై; న : కాదు; అపశ్యమ్ : చూడలేకపోయాను; ఉభయమ్ : రెండింటిని; మునే : ఓ మునీంద్రా
యథాతథ అనువాదం
ఓ మునీంద్రా! అధికమైన ప్రేమచే రోమాంచిత శరీరము కలవాడనై, అత్యంత తృప్తిని పొంది, ఆనంద ప్రవాహములో లీనమైన నేను, ఆ రెండింటిని చూడలేకపోయాను.
సరళ భావం
భగవద్దర్శనం కలిగిన క్షణంలో నారద మహర్షి హృదయం అపారమైన ప్రేమ మరియు ఆనందంతో నిండిపోయింది. ఆ దివ్యానుభూతిలో పూర్తిగా లీనమవడంతో తనను తాను గాని, తన ఎదుట ప్రత్యక్షమైన భగవంతుని రూపాన్ని గాని స్పష్టంగా గ్రహించలేని స్థితికి చేరుకున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
రూపం భగవతో యత్తత్ మనఃకాంతమ్ శుచాపహమ్ ।
అపశ్యన్ సహసోత్తస్థే వైక్లవ్యాద్దుర్మనా ఇవ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౧౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
రూపమ్ భగవతః యత్ తత్ మనః కాంతమ్ శుచా అపహమ్ ।
అపశ్యన్ సహసా ఉత్తస్థే వైక్లవ్యత్ దుర్మనాః ఇవ ॥
పదం - పదార్థం
రూపమ్ : రూపమును; భగవతః : భగవంతుని; యత్ తత్ : ఏ ఆ; మనః కాంతమ్ : మనస్సును ఆకర్షించునది; శుచా అపహమ్ : దుఃఖాన్ని తొలగించునది; అపశ్యన్ : చూడక; సహసా : అకస్మాత్తుగా; ఉత్తస్థే : లేచాను; వైక్లవ్యత్ : కలవరము వల్ల; దుర్మనాః : విచారగ్రస్తుడనై; ఇవ : వలె
యథాతథ అనువాదం
మనస్సును ఆకర్షించి దుఃఖాన్ని తొలగించునటువంటి ఆ భగవంతుని రూపమును ఇక చూడక, కలవరము వల్ల విచారగ్రస్తుడనైన వాడివలె నేను అకస్మాత్తుగా లేచాను.
సరళ భావం
భగవద్దర్శనం ద్వారా అపారమైన ఆనందాన్ని పొందిన నారద మహర్షి, ఆ దివ్యరూపం అకస్మాత్తుగా అదృశ్యమవడంతో తీవ్ర వియోగాన్ని అనుభవించాడు. క్షణం క్రితం తన హృదయాన్ని ఆనందంతో నింపిన శ్రీమన్నారాయణుని దర్శనం కనిపించకపోవడంతో, ఆయన కలవరంతో మరియు ఆవేదనతో వెంటనే లేచాడు.
శ్లోకపాఠం
దిదృక్షుస్తదహం భూయః ప్రణిధాయ మనో హృది ।
వీక్షమాణోఽపి నాపశ్యమ్ అవితృప్తః ఇవాతురః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
దిదృక్షుః తత్ అహమ్ భూయః ప్రణిధాయ మనః హృది ।
వీక్షమాణః అపి న అపశ్యమ్ అవితృప్తః ఇవ ఆతురః ॥
పదం - పదార్థం
దిదృక్షుః : దర్శించాలనే కోరికతో; తత్ : ఆ రూపమును; అహమ్ : నేను; భూయః : మరల; ప్రణిధాయ : స్థిరపరచి; మనః : మనస్సును; హృది : హృదయంలో; వీక్షమాణః : చూస్తూ; అపి : అయినప్పటికీ; న అపశ్యమ్ : చూడలేకపోయాను; అవితృప్తః : తృప్తి పొందనివాడనై; ఇవ : వలె; ఆతురః : ఆత్రుతతో ఉన్నవాడనై
యథాతథ అనువాదం
ఆ రూపమును మరల దర్శించాలనే కోరికతో నేను నా మనస్సును హృదయంలో స్థిరపరచి చూస్తూ ఉన్నప్పటికీ, తృప్తి పొందనివాడనై ఆత్రుతతో ఉన్నవాడివలె దానిని చూడలేకపోయాను.
సరళ భావం
భగవద్దర్శనం మళ్లీ కలగాలని తీవ్రమైన కోరికతో నారద మహర్షి తన మనస్సును మరింత ఏకాగ్రంగా ధ్యానంలో నిలిపాడు. అయితే ఆ దివ్యరూపం తిరిగి ప్రత్యక్షం కాకపోవడంతో, భగవద్దర్శన తపన మరింత పెరిగి ఆయన హృదయం గాఢమైన ఆత్రుతతో నిండిపోయింది.
శ్లోకపాఠం
ఏవం యతంతం విజనే మామాహాగోచరో గిరామ్ ।
గంభీరశ్లక్ష్ణయా వాచా శుచః ప్రశమయన్నివ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏవమ్ యతంతమ్ విజనే మామ్ ఆహ అగోచరః గిరామ్ ।
గంభీర శ్లక్ష్ణయా వాచా శుచః ప్రశమయన్ ఇవ ॥
పదం - పదార్థం
ఏవమ్ : ఈ విధంగా; యతంతమ్ : ప్రయత్నించుచున్న; విజనే : ఏకాంత ప్రదేశములో; మామ్ : నన్ను; ఆహ : పలికెను; అగోచరః గిరామ్ : వాక్కులకు అందనివాడు; గంభీర శ్లక్ష్ణయా : గంభీరమైన మరియు మృదువైన; వాచా : వాక్యముతో; శుచః : దుఃఖములను; ప్రశమయన్ : శాంతింపజేస్తూ; ఇవ : వలె
యథాతథ అనువాదం
ఈ విధంగా ఏకాంత ప్రదేశములో ప్రయత్నించుచున్న నన్ను, వాక్కులకు అందనివాడైన భగవంతుడు, నా దుఃఖములను శాంతింపజేస్తున్నట్లుగా గంభీరమైన మరియు మృదువైన వాక్యముతో పలికెను.
సరళ భావం
భగవద్దర్శనం మళ్లీ పొందాలని ఆత్రుతతో ప్రయత్నిస్తున్న నారద మహర్షిపై శ్రీమన్నారాయణుని కరుణ ప్రసరించింది. ప్రత్యక్షరూపంలో కనిపించకపోయినప్పటికీ, ఆయన గంభీరమైన మరియు మధురమైన దివ్యవాణి ద్వారా నారదుని ఆవేదనను శాంతింపజేయడం ప్రారంభించాడు.
శ్లోకపాఠం
హంతాస్మిన్ జన్మని భవాన్ మా మాం ద్రష్టుమిహార్హతి ।
అవిపక్వకషాయాణాం దుర్దర్శోఽహం కుయోగినామ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
హంత అస్మిన్ జన్మని భవాన్ మా మామ్ ద్రష్టుమ్ ఇహ అర్హతి ।
అవిపక్వ కషాయాణామ్ దుర్దర్శః అహమ్ కు యోగినామ్ ॥
పదం - పదార్థం
హంత : అయ్యో; అస్మిన్ జన్మని : ఈ జన్మలో; భవాన్ : మీరు; మా : కాదు (నిషేధార్థక పదం); మామ్ : నన్ను; ద్రష్టుమ్ : చూడుటకు; ఇహ : ఇక్కడ; అర్హతి : అర్హులు; అవిపక్వ కషాయాణామ్ : ఇంకా పూర్తిగా తొలగిపోని వాసనలను కలిగినవారికి; దుర్దర్శః : దర్శించడం కష్టమైనవాడను; అహమ్ : నేను; కు యోగినామ్ : అపరిపక్వ యోగులకు
యథాతథ అనువాదం
అహో! ఈ జన్మలో మీరు ఇక్కడ నన్ను చూడుటకు అర్హులు కారు. ఇంకా పూర్తిగా తొలగిపోని వాసనలను కలిగిన అపరిపక్వ యోగులకు నేను దర్శించడం కష్టమైనవాడను.
సరళ భావం
శ్రీమన్నారాయణుడు నారద మహర్షికి ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని తెలియజేస్తున్నాడు. భక్తి మార్గంలో ఎంతో పురోగతి సాధించినప్పటికీ, హృదయంలోని సూక్ష్మ వాసనలు పూర్తిగా నశించే వరకు భగవంతుని సంపూర్ణ సాక్షాత్కారం సులభంగా లభించదని ఆయన ఉపదేశిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
సకృద్ యద్దర్శితం రూపమ్ ఏతత్ కామాయ తేఽనఘ ।
మత్కామః శనకైః సాధో సర్వాన్ ముంచతి హృచ్ఛయాన్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సకృత్ యత్ దర్శితమ్ రూపమ్ ఏతత్ కామాయ తే అనఘ ।
మత్ కామః శనకైః సాధో సర్వాన్ ముంచతి హృత్ శయాన్ ॥
పదం - పదార్థం
సకృత్ : ఒక్కసారి; యత్ : ఏ; దర్శితమ్ : చూపించబడిన; రూపమ్ : రూపము; ఏతత్ : ఈ; కామాయ : కోరిక కలిగించుటకు; తే : నీకు; అనఘ : ఓ పాపరహితుడా; మత్ కామః : నన్ను పొందాలనే కోరిక; శనకైః : క్రమంగా; సాధో : ఓ సాధువా; సర్వాన్ : సమస్త; ముంచతి : విడిచిపెట్టేలా చేస్తుంది; హృత్ శయాన్ : హృదయంలో దాగి ఉన్న కోరికలను
యథాతథ అనువాదం
ఓ పాపరహితుడా! ఈ రూపము నీకు ఒక్కసారి చూపించబడింది, నన్ను పొందాలనే కోరిక కలిగించుటకే. ఓ సాధువా! నన్ను పొందాలనే కోరిక క్రమంగా హృదయంలో దాగి ఉన్న సమస్త కోరికలను విడిచిపెట్టేలా చేస్తుంది.
సరళ భావం
నారద మహర్షికి కలిగిన ఆ క్షణిక భగవద్దర్శనం యాదృచ్ఛికం కాదని శ్రీమన్నారాయణుడు వివరిస్తున్నాడు. భగవంతుని కోసం కలిగే గాఢమైన తపన పెరుగుతున్న కొద్దీ, ఇతర లోకిక కోరికలు సహజంగానే తగ్గిపోతూ, భక్తుని హృదయం పూర్తిగా భగవంతుని వైపు మళ్లుతుందని ఆయన ఉపదేశిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
సత్సేవయాఽదీర్ఘయా తే జాతా మయి దృఢా మతిః ।
హిత్వావద్యమిమం లోకమ్ గంతా మజ్జనతామసి ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సత్ సేవయా అదీర్ఘయా తే జాతా మయి దృఢా మతిః ।
హిత్వా అవద్యమ్ ఇమమ్ లోకమ్ గంతా మత్ జనతామ్ అసి ॥
పదం - పదార్థం
సత్ సేవయా : సత్సేవ వలన; అదీర్ఘయా : ఎక్కువ కాలం కాకపోయినప్పటికీ; తే : నీకు; జాతా : కలిగింది; మయి : నాయందు; దృఢా మతిః : దృఢమైన భక్తి; హిత్వా : విడిచిపెట్టి; అవద్యమ్ : నిందార్హమైన; ఇమమ్ లోకమ్ : ఈ భౌతిక లోకాన్ని; గంతా : చేరుతావు; మత్ జనతామ్ : నా పరివారాన్ని; అసి : అవుతావు
యథాతథ అనువాదం
ఎక్కువ కాలం కాకపోయినప్పటికీ సత్సేవ వలన నీకు నాయందు దృఢమైన భక్తి కలిగింది. ఈ నిందార్హమైన భౌతిక లోకాన్ని విడిచిపెట్టి, నీవు నా పరివారాన్ని చేరి, నా పరివారంలోని ఒకడవుతావు.
సరళ భావం
నారద మహర్షి సాధించిన ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి మూలకారణం సత్సంగం మరియు సత్సేవ అని శ్రీమన్నారాయణుడు తెలియజేస్తున్నాడు. కొద్దికాలం జరిగిన ఆ సేవే ఆయన హృదయంలో అచంచల భక్తిని స్థాపించిందని, ఆ భక్తి చివరకు ఆయనను భగవంతుని నిత్యపార్షదుల స్థితికి చేర్చబోతుందని భగవంతుడు ఆశ్వాసన ఇస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
మతిర్మయి నిబద్ధేయం న విపద్యేత కర్హిచిత్ ।
ప్రజాసర్గనిరోధేఽపి స్మృతిశ్చ మదనుగ్రహాత్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
మతిః మయి నిబద్ధా ఇయమ్ న విపద్యేత కర్హిచిత్ ।
ప్రజా సర్గ నిరోధే అపి స్మృతిః చ మత్ అనుగ్రహాత్ ॥
పదం - పదార్థం
మతిః : బుద్ధి; మయి : నాయందు; నిబద్ధా : స్థిరంగా నిలుపబడిన; ఇయమ్ : ఈ; న : కాదు; విపద్యేత : నశించును; కర్హిచిత్ : ఎప్పుడైనా; ప్రజా సర్గ నిరోధే అపి : సృష్టి లయమైనప్పటికీ; స్మృతిః : స్మృతి; చ : మరియు; మత్ అనుగ్రహాత్ : నా అనుగ్రహం వల్ల
యథాతథ అనువాదం
నాయందు స్థిరంగా నిలుపబడిన ఈ నీ బుద్ధి ఎప్పుడూ నశించదు. సృష్టి లయమైనప్పటికీ, నా అనుగ్రహం వల్ల నీకు ఈ స్మృతి నిలిచి ఉంటుంది.
సరళ భావం
నారద మహర్షికి కలిగిన భక్తి తాత్కాలికమైనది కాదని శ్రీమన్నారాయణుడు హామీ ఇస్తున్నాడు. భగవంతుని కృపతో స్థిరపడిన ఆ భక్తి మరియు ఆధ్యాత్మిక స్మృతి, సృష్టి లయమైనా కూడా నశించకుండా ఆయనతోనే నిలిచి ఉంటాయని భగవంతుడు ప్రకటిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ఏతావదుక్త్వోపరరామ తన్మహద్
భూతం నభోలింగమలింగమీశ్వరమ్ ।
అహం చ తస్మై మహతాం మహీయసే
శీర్ష్ణావనామం విదధేఽనుకంపితః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏతావత్ ఉక్త్వా ఉపరరామ తత్ మహత్
భూతమ్ నభః లింగమ్ అలింగమ్ ఈశ్వరమ్ ।
అహమ్ చ తస్మై మహతామ్ మహీయసే
శీర్ష్ణా అవనామమ్ విదధే అనుకంపితః ॥
పదం - పదార్థం
ఏతావత్ : ఇంతవరకు; ఉక్త్వా : చెప్పి; ఉపరరామ : మౌనమయ్యాడు; తత్ : ఆ; మహత్ భూతమ్ : మహత్తరమైన సత్త; నభః లింగమ్ : ఆకాశమునుండి వినిపించిన; అలింగమ్ : భౌతిక లక్షణాలకు అతీతమైన; ఈశ్వరమ్ : భగవంతుడు; అహమ్ : నేను; చ : మరియు; తస్మై : ఆయనకు; మహతామ్ మహీయసే : మహాత్ములలో అత్యున్నతుడైన; శీర్ష్ణా : తలతో; అవనామమ్ : నమస్కారము; విదధే : చేసాను; అనుకంపితః : కరుణను పొందినవాడనై
యథాతథ అనువాదం
ఇంతవరకు చెప్పి, ఆకాశమునుండి వినిపించిన, భౌతిక లక్షణాలకు అతీతమైన ఆ మహత్తరమైన భగవంతుడు మౌనమయ్యాడు. మరియు ఆయన కరుణను పొందినవాడనైన నేను, మహాత్ములలో అత్యున్నతుడైన ఆయనకు తలతో నమస్కారము చేసాను.
సరళ భావం
తన దివ్యోపదేశాన్ని పూర్తిచేసిన తరువాత శ్రీమన్నారాయణుని దివ్యవాణి మౌనమైంది. భగవంతుని కరుణను పొందిన నారద మహర్షి, మహాత్ములలో అత్యున్నతుడైన ఆయనకు భక్తిపూర్వకంగా ప్రణామం చేశాడు. దివ్యానుగ్రహాన్ని పొందిన ఆ క్షణంలో ఆయన హృదయం కృతజ్ఞతతో నిండిపోయింది.
శ్లోకపాఠం
నామాన్యనంతస్య హతత్రపః పఠన్
గుహ్యాని భద్రాణి కృతాని చ స్మరన్ ।
గాం పర్యటంస్తుష్టమనా గతస్పృహః
కాలం ప్రతీక్షన్ విమదో విమత్సరః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
నామాని అనంతస్య హత త్రపః పఠన్
గుహ్యాని భద్రాణి కృతాని చ స్మరన్ ।
గామ్ పర్యటన్ తుష్ట మనాః గత స్పృహః
కాలమ్ ప్రతీక్షన్ విమదః విమత్సరః ॥
పదం - పదార్థం
నామాని : నామములను; అనంతస్య : అనంతుడైన భగవంతుని; హత త్రపః : సంకోచాన్ని విడిచిపెట్టి; పఠన్ : జపించుచూ; గుహ్యాని : గూఢమైన; భద్రాణి : మంగళకరమైన; కృతాని : కార్యములను; చ : మరియు; స్మరన్ : స్మరించుచూ; గామ్ : భూమిపై; పర్యటన్ : సంచరిస్తూ; తుష్ట మనాః : సంతోషమైన మనస్సుతో; గత స్పృహః : ఆసక్తులను విడిచినవాడనై; కాలమ్ : సమయాన్ని; ప్రతీక్షన్ : ఎదురుచూస్తూ; విమదః : గర్వరహితుడనై; విమత్సరః : అసూయలేనివాడనై
యథాతథ అనువాదం
అనంతుడైన భగవంతుని నామములను సంకోచం లేకుండా జపించుచూ, ఆయన గూఢమైన మరియు మంగళకరమైన కార్యములను స్మరించుచూ, సంతోషమైన మనస్సుతో, ఆసక్తులను విడిచినవాడనై, గర్వము మరియు అసూయ లేకుండా భూమిపై సంచరిస్తూ, నేను సమయాన్ని ఎదురుచూస్తున్నాను.
సరళ భావం
భగవంతుని దివ్యోపదేశాన్ని పొందిన తరువాత నారద మహర్షి జీవితం పూర్తిగా భగవన్నామస్మరణ మరియు భగవద్లీలాచింతనతో నిండిపోయింది. లోకిక కోరికలు, గర్వం మరియు అసూయలను విడిచిపెట్టి, పరిపూర్ణ సంతృప్తితో భగవంతుడు నిర్ణయించిన తదుపరి దశ కోసం ఆయన ఎదురుచూస్తూ జీవించాడు.
శ్లోకపాఠం
ఏవం కృష్ణమతేర్బ్రహ్మన్ నాసక్తస్యామలాత్మనః ।
కాలః ప్రాదురభూత్కాలే తడిత్సౌదామనీ యథా ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏవమ్ కృష్ణ మతేః బ్రహ్మన్ న ఆసక్తస్య అమల ఆత్మనః ।
కాలః ప్రాదురభూత్ కాలే తడిత్ సౌదామనీ యథా ॥
పదం - పదార్థం
ఏవమ్ : ఈ విధంగా; కృష్ణ మతేః : శ్రీకృష్ణునియందు మనస్సు నిలిపినవాడనైన; బ్రహ్మన్ : ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా; న ఆసక్తస్య : ఆసక్తి లేనివాడనైన; అమల ఆత్మనః : నిర్మలమైన అంతఃకరణము గలవాడనైన; కాలః : సమయం; ప్రాదురభూత్ : ప్రత్యక్షమైంది; కాలే : సమయం వచ్చినప్పుడు; తడిత్ సౌదామనీ : మెరుపుతీగ; యథా : వలె
యథాతథ అనువాదం
ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణునియందు మనస్సు నిలిపినవాడనై, ఆసక్తి లేనివాడనై, నిర్మలమైన అంతఃకరణము గలవాడనైన నాకు, సమయం వచ్చినప్పుడు, మెరుపుతీగ వలె (ఆ కాలము) ప్రత్యక్షమైంది.
సరళ భావం
ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! ఈ విధంగా భగవంతునియందు మనస్సును స్థిరపరచి, భౌతిక ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి, నిర్మలమైన చిత్తంతో జీవించిన నారద మహర్షికి నిర్ణయించబడిన సమయం వచ్చింది. ఆ సమయం నెమ్మదిగా కాకుండా మెరుపుతీగ ఒక్కసారిగా మెరిసినట్లుగా అకస్మాత్తుగా సంభవించింది. తరువాతి శ్లోకంలో వివరించబడినట్లుగా, ఆ సమయంతో ఆయన భౌతిక దేహజీవితం ముగిసి, భగవదనుగ్రహంతో దివ్యస్థితి వైపు ప్రవేశించే పరిణామం ప్రారంభమైంది.
శ్లోకపాఠం
ప్రయుజ్యమానే మయి తాం శుద్ధాం భాగవతీం తనుమ్ ।
ఆరబ్ధకర్మనిర్వాణో న్యపతత్ పాంచభౌతికః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౨౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ప్రయుజ్యమానే మయి తామ్ శుద్ధామ్ భాగవతీమ్ తనుమ్ ।
ఆరబ్ధ కర్మ నిర్వాణః న్యపతత్ పాంచ భౌతికః ॥
పదం - పదార్థం
ప్రయుజ్యమానే : లభించుచుండగా; మయి : నాకు; తామ్ : ఆ; శుద్ధామ్ : శుద్ధమైన; భాగవతీమ్ : భగవత్సంబంధమైన; తనుమ్ : దేహమును; ఆరబ్ధ కర్మ నిర్వాణః : ప్రారంభమైన కర్మఫలము ముగియడంతో; న్యపతత్ : పడిపోయింది; పాంచ భౌతికః : పంచభూతాలతో నిర్మితమైన ఈ భౌతిక శరీరము
యథాతథ అనువాదం
నాకు ఆ శుద్ధమైన భగవత్సంబంధమైన దేహము లభించుచుండగా, ప్రారంభమైన కర్మఫలము ముగియడంతో ఈ పంచభూతాలతో నిర్మితమైన భౌతిక శరీరము పడిపోయింది.
సరళ భావం
భగవంతుని అనుగ్రహంతో నారద మహర్షి భౌతిక పరిమితులను అధిగమించే దివ్యస్థితిని పొందాడు. పూర్వకర్మల ప్రభావం పూర్తిగా ముగియగానే, ఆయన స్థూల శరీరం విడిపోయి, భగవత్సేవకు యోగ్యమైన దివ్యదేహాన్ని స్వీకరించే దశకు చేరుకున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
కల్పాంత ఇదమాదాయ శయానేఽమ్భస్యుదన్వతః ।
శిశయిషోరనుప్రాణం వివిశేఽంతరహం విభోః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౦ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
కల్ప అంతే ఇదమ్ ఆదాయ శయానే అంభసి ఉదన్వతః ।
శిశయిషోః అనుప్రాణమ్ వివిశే అంతః అహమ్ విభోః ॥
పదం - పదార్థం
కల్ప అంతే : కల్పాంతములో; ఇదమ్ : ఈ జగత్తును; ఆదాయ : తనలోకి తీసుకొని; శయానే : శయనించుచున్న; అంభసి : జలముపై; ఉదన్వతః : మహాసముద్రములో; శిశయిషోః : విశ్రాంతి తీసుకొనుచున్న; అనుప్రాణమ్ : శ్వాసలో; వివిశే : ప్రవేశించాను; అంతః : లోపల; అహమ్ : నేను; విభోః : సర్వవ్యాపియైన భగవంతుని
యథాతథ అనువాదం
కల్పాంతములో ఈ జగత్తును తనలోకి తీసుకొని, మహాసముద్రముపై శయనించుచున్న సర్వవ్యాపియైన భగవంతుడు విశ్రాంతి తీసుకొనుచుండగా, నేను ఆయన శ్వాసలోనికి ప్రవేశించాను.
సరళ భావం
కల్పాంత సమయంలో సమస్త సృష్టి శ్రీమన్నారాయణునిలో లీనమవుతుంది. అదే సమయంలో నారద మహర్షి కూడా భగవంతుని శ్వాసలోనికి ప్రవేశించి, ఆయనలోనే స్థితి పొందాడు. ఈ విధంగా సృష్టి పునరారంభమయ్యే వరకు ఆయన భగవంతునియందే నిలిచియున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
సహస్రయుగపర్యంతే ఉత్థాయేదం సిసృక్షతః ।
మరీచిమిశ్రా ఋషయః ప్రాణేభ్యోఽహం చ జజ్ఞిరే ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౧ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సహస్ర యుగ పర్యంతే ఉత్థాయ ఇదమ్ సిసృక్షతః ।
మరీచి మిశ్రాః ఋషయః ప్రాణేభ్యః అహమ్ చ జజ్ఞిరే ॥
పదం - పదార్థం
సహస్ర యుగ పర్యంతే : వెయ్యి చతుర్యుగముల కాలము పూర్తైన తరువాత; ఉత్థాయ : మేల్కొని; ఇదమ్ : ఈ జగత్తును; సిసృక్షతః : సృష్టించాలనుకున్న; మరీచి మిశ్రాః ఋషయః : మరీచి మొదలైన మహర్షులు; ప్రాణేభ్యః : ప్రాణముల నుండి; అహమ్ : నేను; చ : కూడా; జజ్ఞిరే : జన్మించాము
యథాతథ అనువాదం
వెయ్యి చతుర్యుగముల కాలము పూర్తైన తరువాత ఈ జగత్తును సృష్టించాలనుకొని మేల్కొన్న భగవంతుని ప్రాణముల నుండి, మరీచి మొదలైన మహర్షులు మరియు నేను కూడా జన్మించాము.
సరళ భావం
కొత్త సృష్టి ఆరంభమైనప్పుడు, భగవంతుని సంకల్పానుసారం బ్రహ్మదేవుని నుండి మరీచి మొదలైన మహర్షులు అవిర్భవించినట్లే, నారద మహర్షి కూడా మళ్లీ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఈ విధంగా ఆయన భగవంతుని కార్యంలో భాగస్వామిగా ఉన్న దివ్య ఋషిగా తన స్థానాన్ని పొందాడు.
శ్లోకపాఠం
అంతర్బహిశ్చ లోకాంస్త్రీన్ పర్యేమ్యస్కందితవ్రతః ।
అనుగ్రహాన్మహావిష్ణోః అవిఘాతగతిః క్వచిత్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౨ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అంతః బహిః చ లోకాన్ త్రీన్ పర్యేమి అస్కందిత వ్రతః ।
అనుగ్రహాత్ మహా విష్ణోః అవిఘాత గతిః క్వచిత్ ॥
పదం - పదార్థం
అంతః : లోపల; బహిః : బయట; చ : మరియు; లోకాన్ త్రీన్ : మూడు లోకములలో; పర్యేమి : సంచరిస్తాను; అస్కందిత వ్రతః : ఎప్పుడూ భంగపడని వ్రతము కలవాడనై; అనుగ్రహాత్ : అనుగ్రహము వల్ల; మహా విష్ణోః : మహావిష్ణువు యొక్క; అవిఘాత గతిః : అడ్డంకి లేని సంచారము; క్వచిత్ : ఎక్కడైనా
యథాతథ అనువాదం
మహావిష్ణువు అనుగ్రహము వల్ల, ఎప్పుడూ భంగపడని వ్రతము కలవాడనైన నేను, మూడు లోకములలో లోపల మరియు బయట ఎక్కడైనా అడ్డంకి లేని సంచారమును కలిగి సంచరిస్తాను.
సరళ భావం
భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల నారద మహర్షి లోకాల మధ్య ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా సంచరించే దివ్యశక్తిని పొందాడు. ఎల్లప్పుడూ భగవత్సేవలో నిమగ్నుడై, భక్తులకు మార్గదర్శకుడిగా మరియు భగవంతుని దూతగా మూడు లోకాలలో స్వేచ్ఛగా విహరిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
దేవదత్తామిమాం వీణామ్ స్వరబ్రహ్మవిభూషితామ్ ।
మూర్ఛయిత్వా హరికథామ్ గాయమానశ్చరామ్యహమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౩ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
దేవ దత్తామ్ ఇమామ్ వీణామ్ స్వర బ్రహ్మ విభూషితామ్ ।
మూర్ఛయిత్వా హరి కథామ్ గాయమానః చరామి అహమ్ ॥
పదం - పదార్థం
దేవ దత్తామ్ : దేవునిచే ప్రసాదించబడిన; ఇమామ్ : ఈ; వీణామ్ : వీణను; స్వర బ్రహ్మ విభూషితామ్ : దివ్య స్వరములతో అలంకరించబడిన; మూర్ఛయిత్వా : వాయిస్తూ; హరి కథామ్ : శ్రీహరి కథలను; గాయమానః : పాడుచూ; చరామి : సంచరిస్తాను; అహమ్ : నేను
యథాతథ అనువాదం
దేవునిచే ప్రసాదించబడిన, దివ్య స్వరములతో అలంకరించబడిన ఈ వీణను వాయిస్తూ, శ్రీహరి కథలను పాడుచూ నేను సంచరిస్తాను.
సరళ భావం
నారద మహర్షి జీవితం యొక్క ప్రధాన ధర్మం భగవన్నామం మరియు భగవద్లీలలను ప్రచారం చేయడమే. భగవంతుడు ప్రసాదించిన ‘మహతీ’ వీణను వాయిస్తూ హరికథలను గానముచేస్తూ, భక్తిని వ్యాప్తి పరుస్తూ మూడు లోకాలలో సంచరిస్తున్న తన నిత్యసేవను ఆయన ఇక్కడ వివరిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ప్రగాయతః స్వవీర్యాణి తీర్థపాదః ప్రియశ్రవాః ।
ఆహూత ఇవ మే శీఘ్రమ్ దర్శనం యాతి చేతసి ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౪ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ప్రగాయతః స్వ వీర్యాణి తీర్థ పాదః ప్రియ శ్రవాః ।
ఆహూతః ఇవ మే శీఘ్రమ్ దర్శనమ్ యాతి చేతసి ॥
పదం - పదార్థం
ప్రగాయతః : గానము చేయుచున్న; స్వ వీర్యాణి : తన దివ్య కార్యములను; తీర్థ పాదః : పాదములు తీర్థములైన భగవంతుడు; ప్రియ శ్రవాః : తన కీర్తనలను వినుట ఇష్టపడువాడు; ఆహూతః ఇవ : పిలువబడినట్లుగా; మే : నాకు; శీఘ్రమ్ : త్వరగా; దర్శనమ్ : దర్శనము; యాతి : వస్తాడు; చేతసి : హృదయంలో
యథాతథ అనువాదం
తన దివ్య కార్యములను నేను గానము చేయుచుండగా, పాదములు తీర్థములైన, తన కీర్తనలను వినుట ఇష్టపడువాడైన భగవంతుడు, పిలువబడినట్లుగా త్వరగా నా హృదయంలో దర్శనమునకు వస్తాడు.
సరళ భావం
భగవంతుని మహిమలను కీర్తించడం మరియు హరికథలను గానం చేయడం నారద మహర్షి జీవితానికి కేంద్రబిందువుగా మారింది. భక్తితో ఆయన కీర్తన చేసిన ప్రతిసారి, శ్రీమన్నారాయణుడు తన హృదయంలో సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాడని నారద మహర్షి ఆనందంతో తెలియజేస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
ఏతద్ధ్యాతురచిత్తానామ్ మాత్రాస్పర్శేచ్ఛయా ముహుః ।
భవసింధుప్లవో దృష్టో హరిచర్యానువర్ణనమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౫ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఏతత్ ధ్యాతుః అచిత్తానామ్ మాత్రా స్పర్శ ఇచ్చయా ముహుః ।
భవ సింధు ప్లవః దృష్టః హరి చర్య అనువర్ణనమ్ ॥
పదం - పదార్థం
ఏతత్ : ఇది; ధ్యాతుః : ధ్యానించువాని; అచిత్తానామ్ : స్థిరంగా లేని మనస్సు గలవారికి; మాత్రా స్పర్శ ఇచ్చయా : ఇంద్రియ విషయాల పట్ల కోరిక వల్ల; ముహుః : మళ్లీ మళ్లీ; భవ సింధు ప్లవః : సంసారసాగరాన్ని దాటించే నావ; దృష్టః : దర్శించబడింది; హరి చర్య అనువర్ణనమ్ : శ్రీహరి లీలలను మరియు కార్యములను కీర్తించడం
యథాతథ అనువాదం
ఇంద్రియ విషయాల పట్ల కోరిక వల్ల మళ్లీ మళ్లీ చంచలమయ్యే మనస్సు గల ధ్యానించువారికి, శ్రీహరి లీలలను మరియు కార్యములను కీర్తించడం సంసారసాగరాన్ని దాటించే నావగా దర్శించబడింది.
సరళ భావం
మనస్సు పూర్తిగా స్థిరపడని సాధకులకు కేవలం నిరాకార ధ్యానం కష్టంగా ఉండవచ్చు. అలాంటి వారికి హరికథా శ్రవణం, కీర్తనం మరియు భగవంతుని లీలాస్మరణం సంసార బంధనాలను అధిగమించి భగవంతుని చేరడానికి అత్యంత సులభమైన మరియు శ్రేష్ఠమైన మార్గమని నారద మహర్షి తెలియజేస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
యమాదిభిర్యోగపథైః కామలోభహతో ముహుః ।
ముకుందసేవయా యద్వత్ తథాత్మాద్ధా న శామ్యతి ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౬ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
యమ ఆదిభిః యోగ పథైః కామ లోభ హతః ముహుః ।
ముకుంద సేవయా యద్వత్ తథా ఆత్మా అద్ధా న శామ్యతి ॥
పదం - పదార్థం
యమ ఆదిభిః : యమము మొదలైన; యోగ పథైః : యోగమార్గములచే; కామ లోభ హతః : కామము మరియు లోభముచే బాధింపబడిన; ముహుః : మళ్లీ మళ్లీ; ముకుంద సేవయా : ముకుందుని సేవచే; యద్వత్ : ఏ విధంగా అయితే; తథా : అటువంటి విధంగా; ఆత్మా : మనస్సు; అద్ధా : సంపూర్ణంగా; న శామ్యతి : శాంతించదు
యథాతథ అనువాదం
కామము మరియు లోభముచే మళ్లీ మళ్లీ బాధింపబడిన మనస్సు, ముకుందుని సేవచే ఏ విధంగా శాంతించునో, యమము మొదలైన యోగమార్గములచే అటువంటి సంపూర్ణ శాంతిని పొందదు.
సరళ భావం
కేవలం యోగసాధనల ద్వారా మనస్సును నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించడం కంటే, భగవంతుని సేవలో మనస్సును నిమగ్నం చేయడం మరింత ప్రభావవంతమైనదని నారద మహర్షి ఉపదేశిస్తున్నాడు. ముకుందసేవ హృదయంలోని కామ, లోభాది వాసనలను సహజంగానే క్షీణింపజేసి నిజమైన అంతరంగ శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.
శ్లోకపాఠం
సర్వం తదిదమాఖ్యాతం యత్పృష్టోఽహం త్వయానఘ ।
జన్మకర్మరహస్యం మే భవతశ్చాత్మతోషణమ్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౭ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
సర్వమ్ తత్ ఇదమ్ ఆఖ్యాతమ్ యత్ పృష్టః అహమ్ త్వయా అనఘ ।
జన్మ కర్మ రహస్యమ్ మే భవతః చ ఆత్మ తోషణమ్ ॥
పదం - పదార్థం
సర్వమ్ : సమస్తము; తత్ ఇదమ్ : ఇదంతయు; ఆఖ్యాతమ్ : వివరించబడింది; యత్ : ఏది; పృష్టః : అడగబడిన; అహమ్ : నేను; త్వయా : మీచే; అనఘ : ఓ పాపరహితుడా; జన్మ కర్మ రహస్యమ్ : జన్మ మరియు కార్యముల రహస్యము; మే : నా; భవతః చ : మీకు కూడా; ఆత్మ తోషణమ్ : ఆత్మసంతృప్తిని కలిగించునది
యథాతథ అనువాదం
ఓ పాపరహితుడా! మీరు నన్ను అడిగిన నా జన్మ మరియు కార్యముల రహస్యమంతయు వివరించబడింది. మరియు ఇది మీకు కూడా ఆత్మసంతృప్తిని కలిగించునది.
సరళ భావం
నారద మహర్షి తన పూర్వజన్మ, భగవద్దర్శనం మరియు దేవర్షి స్థితిని పొందిన విధానాన్ని పూర్తిగా వివరించిన తరువాత తన కథనాన్ని ముగిస్తున్నాడు. ఈ వృత్తాంతం కేవలం తన జీవితకథ మాత్రమే కాక, భక్తి, సత్సంగం మరియు భగవద్కృప జీవునికి ఎలా పరమసంతృప్తిని ప్రసాదిస్తాయో చూపించే దివ్యసాక్ష్యమని సూచిస్తున్నాడు.
శ్లోకపాఠం
(సూత ఉవాచ)
ఏవం సంభాష్య భగవాన్ నారదో వాసవీసుతమ్ ।
ఆమన్త్ర్య వీణాం రణయన్ యయౌ యాదృచ్ఛికో మునిః ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౮ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
(సూత ఉవాచ)
ఏవమ్ సంభాష్య భగవాన్ నారదః వాసవీ సుతమ్ ।
ఆమన్త్ర్య వీణామ్ రణయన్ యయౌ యాదృచ్ఛికః మునిః ॥
పదం - పదార్థం
సూత ఉవాచ : సూత మహర్షి చెప్పెను; ఏవమ్ : ఈ విధంగా; సంభాష్య : సంభాషించి; భగవాన్ : మహనీయుడైన; నారదః : నారద మహర్షి; వాసవీ సుతమ్ : వాసవీ (సత్యవతి) కుమారుడైన వ్యాస మహర్షిని; ఆమన్త్ర్య : అనుమతి తీసుకొని; వీణామ్ : వీణను; రణయన్ : మ్రోగించుచూ; యయౌ : వెళ్లిపోయాడు; యాదృచ్ఛికః : స్వేచ్ఛగా సంచరించువాడైన; మునిః : ముని
యథాతథ అనువాదం
సూత మహర్షి చెప్పెను: ఈ విధంగా మహనీయుడైన నారద మహర్షి వ్యాస మహర్షితో సంభాషించి, ఆయన నుండి అనుమతి తీసుకొని, వీణను మ్రోగించుచూ, స్వేచ్ఛగా సంచరించువాడైన మునిగా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
సరళ భావం
వ్యాస మహర్షికి తన దివ్యోపదేశం మరియు పూర్వజన్మ వృత్తాంతాన్ని వివరించిన తరువాత, నారద మహర్షి తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు. చేతిలో వీణతో భగవన్నామాన్ని గానముచేస్తూ, లోకాల మధ్య స్వేచ్ఛగా సంచరించే తన నిత్యసేవలో మళ్లీ ప్రవేశించాడు.
శ్లోకపాఠం
అహో దేవర్షి ధన్యోఽ యం యత్కీర్తిం శార్ఙ్గధన్వనః ।
గాయన్మాద్యన్నిదం తంత్ర్యా రమయత్యాతురం జగత్ ॥
॥ ౦౧.౦౬.౩౯ ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
అహో దేవర్షిః ధన్యః అయమ్ యత్ కీర్తిమ్ శార్ఙ్గ ధన్వనః ।
గాయన్ మాద్యన్ ఇదమ్ తంత్ర్యా రమయతి ఆతురమ్ జగత్ ॥
పదం - పదార్థం
అహో : ఆహా; దేవర్షిః : దేవర్షి; ధన్యః : ధన్యుడు; అయమ్ : ఈయన; యత్ : ఎందుకంటే; కీర్తిమ్ : కీర్తిని; శార్ఙ్గ ధన్వనః : శార్ఙ్గధనుస్సు ధరించిన శ్రీమన్నారాయణుని; గాయన్ : గానము చేయుచూ; మాద్యన్ : ఆనందమునందు మునిగిపోతూ; ఇదమ్ : ఈ; తంత్ర్యా : వీణతో; రమయతి : ఆనందింపజేస్తున్నాడు; ఆతురమ్ : సంసారదుఃఖములతో బాధపడుచున్న; జగత్ : జగత్తును
యథాతథ అనువాదం
ఆహా! ఈ దేవర్షి ఎంత ధన్యుడు! ఎందుకంటే శార్ఙ్గధనుస్సు ధరించిన శ్రీమన్నారాయణుని కీర్తిని గానము చేయుచూ, ఆనందమునందు మునిగిపోతూ, వీణతో ఈ సంసారదుఃఖములతో బాధపడుచున్న జగత్తును ఆనందింపజేస్తున్నాడు.
సరళ భావం
నారద మహర్షి కేవలం భగవంతుని భక్తుడే కాదు; భగవద్భక్తిని ప్రపంచమంతటా వ్యాప్తి చేసే దివ్యదూత. మహతీ వీణతో శ్రీమన్నారాయణుని మహిమను గానముచేస్తూ ఆయన మూడు లోకాలలో సంచరిస్తాడు. ఆయన గానం కేవలం సంగీతం కాదు; సంసారదుఃఖములతో బాధపడుతున్న జీవులకు భగవత్స్మరణను కలిగించి వారికి ఆనందం మరియు ఆధ్యాత్మిక ప్రేరణను అందించే దివ్యసేవ. అందువల్ల దేవర్షి నారదుడు భక్తి ప్రచారానికి శాశ్వత ఆదర్శంగా నిలుస్తాడు.
అధ్యాయ సమాప్తి శ్లోకపాఠం
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే షష్ఠోఽధ్యాయః ॥
శ్రవణం
పదవిచ్ఛేదం
ఇతి శ్రీమత్ భాగవతే మహా పురాణే పారమహంస్యామ్ సంహితాయామ్ ।
ప్రథమ స్కంధే షష్ఠః అధ్యాయః ॥
పదం - పదార్థం
ఇతి : ఈ విధంగా; శ్రీమత్ భాగవతే : శ్రీమద్భాగవతములో; మహా పురాణే : మహాపురాణములో; పారమహంస్యామ్ సంహితాయామ్ : పరమహంసుల కొరకు ఉద్దేశించబడిన సంహితలో; ప్రథమ స్కంధే : ప్రథమ స్కంధములో; షష్ఠః అధ్యాయః : ఆరవ అధ్యాయము
యథాతథ అనువాదం
ఈ విధంగా పరమహంసుల కొరకు ఉద్దేశించబడిన శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణములోని ప్రథమ స్కంధములో ఆరవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.
సరళ భావం
ఈ అధ్యాయంలో నారద మహర్షి తన పూర్వజన్మ, భగవద్దర్శనం, భగవంతుని దివ్యోపదేశం మరియు దేవర్షి స్థితిని పొందిన విధానాన్ని వివరించాడు. సత్సంగం, భక్తి, భగవద్కృప మరియు హరికీర్తన జీవుని సంసారబంధనాల నుండి విముక్తి వైపు ఎలా నడిపిస్తాయో ఈ అధ్యాయం ప్రత్యక్షంగా వెల్లడిస్తుంది.
“క్షణిక భగవద్దర్శనం భక్తిలో తపనను రగిలిస్తుంది; ఆ తపనే జీవుని నిత్యసాన్నిధ్యానికి చేర్చుతుంది”
