శ్రీమద్భాగవతం | సారం

స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౧౧

శ్రీకృష్ణుని ద్వారకా ప్రవేశం

(శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు చేరుకొని శంఖనాదంతో తన రాకను తెలియజేయగా, విరహంతో ఎదురుచూస్తున్న ద్వారకావాసులు ఆనందంతో ఆయనకు స్వాగతం పలుకుతారు. బంధువులు, తల్లులు మరియు పత్నుల ప్రేమపూర్వక ఆదరణను స్వీకరించిన ఆయన, మానవునివలె వ్యవహరిస్తున్నప్పటికీ ప్రకృతిగుణాలకు అతీతుడైన పరమేశ్వరుడని అధ్యాయం వెల్లడిస్తుంది.)

అధ్యాయ పరిచయం

ఏకాదశాధ్యాయం, శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనం, ఆయన వియోగంతో వ్యాకులమైన ద్వారకావాసుల పునర్మిళనానందం, నగరమంతటా జరిగిన మహాస్వాగతం, తనవారితో ఆయన సన్నిహితమైన కలయిక మరియు మానవసదృశమైన లీలల్లో ప్రకాశించే ఆయన ఈశ్వరత్వాన్ని అత్యంత హృద్యంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. దశమాధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు హస్తినాపురాన్ని విడిచి ద్వారక వైపు ప్రయాణించగా, ఆయన వియోగాన్ని సహించలేని పాండవులు మరియు కురువంశీయులు కొంతదూరం వరకు ఆయనను అనుసరిస్తారు. వారి ప్రేమను ఆదరించి వారిని తిరిగి పంపించిన శ్రీకృష్ణుడు, వివిధ ప్రాంతాల గుండా ప్రయాణిస్తూ మార్గమధ్యంలోని ప్రజలు సమర్పించిన సత్కారాలను స్వీకరించి చివరకు ఆనర్త దేశానికి చేరుకుంటాడు.

ఆనర్త దేశానికి చేరుకున్న అనంతరం, ద్వారకావాసుల వియోగవేదనను తొలగించడానికి శ్రీకృష్ణుడు తన పాంచజన్యాన్ని పూరించడంతో ఏకాదశాధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ శంఖనాదాన్ని విన్న ద్వారకావాసులు తమ ప్రభువు తిరిగి వచ్చాడనే ఆనందంతో ఆయనను దర్శించడానికి ఎదురువెళ్లి, ప్రేమపూర్వకమైన కానుకలను సమర్పిస్తూ ఆయనను స్తుతిస్తారు. శ్రీకృష్ణుని ఆగమనంతో ద్వారకానగరం మొత్తం మంగళాలంకరణలు, వేదఘోషలు, శంఖతూర్యనాదాలు మరియు భగవద్గుణకీర్తనలతో మహోత్సవ వాతావరణాన్ని సంతరించుకుంటుంది. శ్రీకృష్ణుడు కూడా తనను స్వాగతించడానికి వచ్చిన వారందరినీ వారి వారి సంబంధానికి, స్థానానికి తగిన విధంగా ఆదరిస్తూ నగరంలో ప్రవేశిస్తాడు.

అదే సమయంలో, భగవంతుని సాన్నిహిత్యం భక్తుల వివిధ సంబంధాలలో ఎంతటి గాఢమైన ప్రేమగా వికసిస్తుందో ఈ అధ్యాయం స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. నిత్యం శ్రీకృష్ణుని దర్శించినప్పటికీ తృప్తి చెందని ద్వారకావాసులకు ఆయన రూపమాధుర్యం నిత్యనూతనంగా అనుభవమవుతుంది; తల్లులు ఆయనను ప్రియమైన కుమారునిగా వాత్సల్యంతో ఆదరిస్తే, మహిషులు వియోగానంతరం తమ ప్రియమైన భర్తను పొందిన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తారు. ఇంత సన్నిహితంగా మానవునిలా మెలిగే శ్రీకృష్ణుడే భూభారాన్ని తొలగించే సర్వనియంత, ఇంద్రియాకర్షణలకు వశుడు కానివాడు మరియు ప్రకృతి గుణాలకు బంధింపబడని సర్వేశ్వరుడని చివరి భాగం స్పష్టం చేస్తుంది. ఈ నేపథ్యంతో ఏకాదశాధ్యాయం, శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనం నుండి భక్తులతో ఆయన పునర్మిళనం వరకు కథనాన్ని తీసుకువెళుతూ, ఆయన సౌలభ్యం మరియు పరత్వం ఒకే దివ్యస్వరూపంలో సమన్వయంగా ప్రకాశించే విధానాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.

అధ్యాయ కథాప్రవాహం

ఏకాదశాధ్యాయంలోని ప్రతి ఘట్టం శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనంతో ప్రారంభమైన పునర్మిళనానందాన్ని క్రమంగా మరింత సన్నిహితమైన భగవత్సంబంధం వైపు తీసుకువెళుతుంది. ఈ ప్రవాహంలో ద్వారకావాసుల వియోగశాంతి, ప్రేమపూర్వకమైన స్వాగతం మరియు కైంకర్యం, నిత్యనూతనమైన దర్శనమాధుర్యం, తల్లుల వాత్సల్యం, మహిషుల దాంపత్యప్రేమ మరియు మానవసదృశమైన లీలల్లోనూ చెక్కుచెదరని శ్రీకృష్ణుని ఈశ్వరత్వం వేర్వేరు అంశాలుగా కాక, ఒకే భగవత్సంబంధంలోని వివిధ పార్శ్వాలుగా సహజంగా ప్రకాశిస్తాయి.

శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనం, భక్తుల వియోగశాంతి

శ్లోకాలు ౦౧.౧౧.౦౧ - ౦౧.౧౧.౧౦

(శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు చేరుకొని పాంచజన్యాన్ని పూరించగా, ఆయన వియోగంతో వ్యాకులమైన ద్వారకావాసులు ఆనందంతో ఎదురువచ్చి ప్రేమపూర్వకమైన కానుకలను సమర్పిస్తూ, తమ ప్రభువును దర్శించిన సంతోషంతో ఆయనను స్తుతిస్తారు.)

ఆనర్త దేశానికి చేరుకున్న శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకావాసుల వియోగవేదనను తొలగించడానికి తన పాంచజన్యాన్ని పూరిస్తాడు. ఆయన అధరస్పర్శతో శ్వేతవర్ణమైన శంఖం అరుణవర్ణాన్ని ధరించి, ఎర్రని కమలంపై విహరించే రాజహంసవలె శోభిస్తుంది. ఆ శంఖనాదాన్ని విన్న ద్వారకావాసులు తమ ప్రభువు తిరిగి వచ్చాడని గ్రహించి, ఆయనను దర్శించాలనే ఆతురతతో ఎదురువెళ్తారు. ప్రేమతో కానుకలను సమర్పిస్తూ, ఆయన సాన్నిధ్యాన్ని తిరిగి పొందిన ఆనందంతో తమ హృదయాలలోని భక్తిని వచనాల ద్వారా వ్యక్తం చేస్తారు.

ద్వారకావాసులకు శ్రీకృష్ణుడు కేవలం తమ నగరానికి తిరిగి వచ్చిన ప్రభువు మాత్రమే కాదు. ఆయనను తల్లి, తండ్రి, సుహృత్తు, పతి, సద్గురువు మరియు పరమదైవంగా భావిస్తూ, ఆయన పాదపద్మాలను పరమక్షేమానికి ఆశ్రయంగా స్తుతిస్తారు. ఆయన ప్రసన్నమైన దృష్టి వారి తాపాలను తొలగిస్తుందని, ఆయన మనోహరమైన ముఖదర్శనం తమ జీవనానందానికి ఆధారమని అనుభవిస్తారు. అందువల్ల ఆయన వియోగంలో ఒక్క క్షణమే వారికి కోటి సంవత్సరాలవలె అనిపిస్తుంది.

వారి ప్రేమపూర్వకమైన వచనాలను ఆలకించిన శ్రీకృష్ణుడు అనుగ్రహదృష్టితో వారిని ఆదరిస్తూ ద్వారకలో ప్రవేశిస్తాడు. హస్తినాపురంలో ఆయన నిర్గమనంతో భక్తుల హృదయాలలో వ్యక్తమైన వియోగానికి ప్రతిబింబంగా, ద్వారకలో అదే భగవంతుని ఆగమనం వియోగశాంతిగా, దర్శనానందంగా వికసిస్తుంది. ఈ విధంగా ఏకాదశాధ్యాయం ప్రారంభమే భగవత్సాన్నిధ్యం భక్తునికి ఎంతటి పరమసంపదగా నిలుస్తుందో హృద్యంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

భక్తుల స్తుతిలో వ్యక్తమైన భగవత్సంబంధం

ద్వారకావాసులు శ్రీకృష్ణుని దర్శించి తమ హృదయాలలో ఆయనకు ఉన్న అపూర్వమైన స్థానాన్ని స్తుతుల ద్వారా వ్యక్తం చేస్తారు. బ్రహ్మదేవుడు, సనకాది మహర్షులు కూడా వందించే ఆయన పాదపద్మాలను తాము ఆశ్రయించామని, కాలానికి అతీతుడైన ఆయన తమ పరమక్షేమానికి ఆధారమని కీర్తిస్తారు. ఆయనను తల్లి, తండ్రి, సుహృత్తు, పతి, సద్గురువు మరియు పరమదైవంగా భావించడం ద్వారా, శ్రీకృష్ణునితో తమ సంబంధం జీవితంలోని ఒక పార్శ్వానికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా సమస్త జీవితాన్నీ ఆవరించినదని వెల్లడిస్తారు.

ఆయన ప్రసన్నమైన దృష్టి వారి తాపాలను తొలగిస్తే, ఆయన మనోహరమైన ముఖదర్శనం వారికి అపూర్వమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అందువల్ల ఆయన వియోగంలో ఒక్క క్షణమే కోటి సంవత్సరాలవలె అనిపిస్తుంది. శ్రీకృష్ణుని సాన్నిధ్యమే తమ జీవితానికి ఆధారమని అనుభవించే ద్వారకావాసుల హృదయాలలో, దర్శనాకాంక్ష మరియు వియోగవేదన రెండూ ఒకే గాఢమైన భగవత్సంబంధం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.

భక్తుల ప్రేమను ఆదరించిన శ్రీకృష్ణుడు

ద్వారకావాసుల ప్రేమపూర్వకమైన స్తుతులను ఆలకించిన శ్రీకృష్ణుడు వారిని అనుగ్రహదృష్టితో ఆదరిస్తాడు. భగవంతుని దర్శించాలనే వారి ఆతురతకు ఆయన తన సాన్నిధ్యంతో ప్రతిస్పందిస్తూ ద్వారకలో ప్రవేశిస్తాడు. వియోగంతో వ్యాకులమైన భక్తులకు ఆయన ఆగమనం కేవలం ప్రయాణం ముగింపుగా కాక, తమ ప్రభువును తిరిగి పొందిన పునర్మిళనానందంగా మారుతుంది.

ద్వారకావాసుల స్తుతులలో వ్యక్తమైన గాఢమైన భక్తికి శ్రీకృష్ణుని అనుగ్రహపూర్వకమైన ఆదరణ పరిపూర్ణమైన ప్రతిస్పందనగా నిలుస్తుంది. వియోగంలో మరింత గాఢమైన వారి భగవత్సంబంధం, తమ ప్రభువును తిరిగి పొందిన పునర్మిళనంలో ఆనందంగా వికసిస్తుంది.

ద్వారకావాసుల వియోగాన్ని తొలగిస్తూ నగరంలో ప్రవేశించిన శ్రీకృష్ణునికి స్వాగతం పలకడానికి ఇప్పుడు ద్వారకానగరం మొత్తం మంగళమయమైన మహోత్సవ వాతావరణాన్ని సంతరించుకుంటుంది. భక్తుల వ్యక్తిగతమైన దర్శనానందం, నగరమంతటా వ్యక్తమయ్యే సామూహికమైన స్వాగతం మరియు కైంకర్యంగా విస్తరిస్తూ కథనం తదుపరి ఘట్టంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

ఈ విధంగా పాంచజన్యనాదంతో ప్రారంభమైన శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనం, ద్వారకావాసుల దర్శనోత్సుకత, ప్రేమపూర్వకమైన సమర్పణలు, భక్తిపూర్వకమైన స్తుతులు మరియు శ్రీకృష్ణుని అనుగ్రహపూర్వకమైన ఆదరణతో పునర్మిళనానందంగా పరిపూర్ణతను పొందుతుంది. వియోగంలో ఆయన సాన్నిధ్యపు విలువను గాఢంగా అనుభవించిన భక్తులు, ఆయన ఆగమనంతో తిరిగి అదే సాన్నిధ్యానందాన్ని పొందుతారు. ద్వారకావాసుల వియోగాన్ని తొలగిస్తూ నగరంలో ప్రవేశించిన శ్రీకృష్ణునికి స్వాగతం పలకడానికి ఇప్పుడు ద్వారకానగరం మొత్తం మంగళమయమైన మహోత్సవ వాతావరణాన్ని సంతరించుకోవడంతో కథనం తదుపరి ఘట్టంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

ద్వారకలో శ్రీకృష్ణునికి మహాస్వాగతం

శ్లోకాలు ౦౧.౧౧.౧౧ - ౦౧.౧౧.౨౧

(శ్రీకృష్ణుని ఆగమనంతో ద్వారకానగరం మంగళాలంకరణలతో మహోత్సవశోభను సంతరించుకోగా, ఆయన బంధువులు మరియు ప్రజలు ఆనందంతో ఎదురువచ్చి, మంగళద్రవ్యాలు, వేదఘోషలు, వాద్యనాదాలు మరియు భగవద్గుణకీర్తనలతో ఘనంగా స్వాగతిస్తారు.)

శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకలో ప్రవేశించడంతో కథనం నగర వైభవం మరియు ఆయనకు సమర్పించబడిన మహాస్వాగతం వైపు విస్తరిస్తుంది. ఉద్యానవనాలు, పుష్పవాటికలు, ఫలవృక్షాలు మరియు పద్మాలతో నిండిన సరోవరాలతో సహజంగానే సుందరంగా ఉన్న ద్వారకానగరం, తన ప్రభువును స్వాగతించడానికి మరింత మంగళకరంగా అలంకరించబడుతుంది. నగరద్వారాలు, గృహద్వారాలు తోరణాలు, ధ్వజపతాకలతో శోభిస్తుండగా, ప్రధాన మార్గాలు, వీధులు, ప్రాంగణాలు సుగంధజలాలతో శుభ్రపరచబడి, పుష్పాలు, ఫలాలు, అక్షతలు చల్లబడతాయి. ప్రతి ఇంటి ద్వారం వద్ద పూర్ణకుంభాలు, ధూపం, దీపం మరియు ఇతర మంగళద్రవ్యాలు అమర్చబడతాయి.

ఈ నగరాలంకరణ మధ్య శ్రీకృష్ణుని రాకవార్త ఆయన బంధువులలో అపారమైన ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. వసుదేవుడు, అక్రూరుడు, ఉగ్రసేనుడు, బలరాముడు మొదలైనవారు ఆనందంతో ఆయనను ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరుతారు. ప్రద్యుమ్నుడు, చారుదేష్ణుడు, జాంబవతీ కుమారుడైన సాంబుడు కూడా ఆయన రాకవార్త విని తీవ్రమైన ఆనందావేశంతో శయనం, ఆసనం మరియు భోజనాన్ని విడిచిపెట్టి ఆయనను స్వాగతించడానికి బయలుదేరుతారు. తమకు అత్యంత ప్రియమైన శ్రీకృష్ణుని దర్శించాలనే ఆతురత ముందు ఇతర కార్యాలన్నీ వెనుకబడిపోతాయి.

శ్రేష్ఠమైన ఏనుగును ముందుంచి, బ్రాహ్మణులు, మంగళద్రవ్యాలు, శంఖతూర్యనాదాలు మరియు వేదఘోషలతో వారు శ్రీకృష్ణునికి ఎదురువెళ్తారు. నటులు, నర్తకులు, గంధర్వులు, సూతులు, మాగధులు మరియు స్తుతిపాఠకులు ఆయన అద్భుతచరిత్రలను గానం చేస్తూ స్వాగతాన్ని భగవద్గుణకీర్తనగా వికసింపజేస్తారు. ఈ విధంగా ద్వారకావాసుల పునర్మిళనానందం నగరాలంకరణ, ఎదురేగడం, మంగళాచరణ, వేదఘోష మరియు కీర్తనలతో కూడిన సామూహికమైన కైంకర్యంగా రూపాంతరం చెందుతుంది.

మంగళాలంకరణలతో శోభించిన ద్వారక

శ్రీకృష్ణుని స్వాగతించడానికి ద్వారకానగరం తన సహజమైన సౌందర్యానికి మంగళాలంకరణలను జోడించుకొని మరింత వైభవంగా ప్రకాశిస్తుంది. ఉద్యానవనాలు, పుష్పవాటికలు, ఫలవృక్షాలు, పద్మసరోవరాలతో సుసంపన్నమైన నగరంలో తోరణాలు, ధ్వజపతాకలు అలంకరించబడతాయి. మార్గాలు, వీధులు, ప్రాంగణాలు సుగంధజలాలతో శుభ్రపరచబడి, పుష్పాలు, ఫలాలు, అక్షతలతో మంగళమయంగా తీర్చిదిద్దబడతాయి. గృహద్వారాల వద్ద పూర్ణకుంభాలు, ధూపం, దీపం వంటి మంగళద్రవ్యాలు అమర్చబడతాయి.

తమ ప్రభువు తిరిగి వస్తున్నాడనే ఆనందం ద్వారకావాసుల అంతరంగంలో మాత్రమే నిలిచిపోకుండా, నగరమంతటినీ ఆయన స్వాగతానికి సిద్ధం చేసే సామూహికమైన కైంకర్యంగా వ్యక్తమవుతుంది. ద్వారక యొక్క సహజవైభవం మరియు భక్తుల ప్రేమపూర్వకమైన అలంకరణలు కలసి, శ్రీకృష్ణుని గృహాగమనానికి తగిన మహోత్సవ వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి.

బంధువులు, ప్రజల ప్రేమపూర్వక ఎదురేగింపు

శ్రీకృష్ణుని రాకవార్త వినగానే వసుదేవుడు, అక్రూరుడు, ఉగ్రసేనుడు, బలరాముడు మొదలైనవారు ఆనందంతో ఆయనను ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరుతారు. ప్రద్యుమ్నుడు, చారుదేష్ణుడు, జాంబవతీ కుమారుడైన సాంబుడు తీవ్రమైన ఆనందావేశంతో శయనం, ఆసనం మరియు భోజనాన్ని విడిచిపెట్టి ఆయనను స్వాగతించడానికి బయలుదేరుతారు. తమకు అత్యంత ప్రియమైన శ్రీకృష్ణుని దర్శించాలనే ఆతురత వారి ఇతర కార్యాలన్నింటినీ వెనుకకు నెడుతుంది.

శ్రేష్ఠమైన ఏనుగును ముందుంచి, బ్రాహ్మణులు, మంగళద్రవ్యాలు, శంఖతూర్యనాదాలు మరియు వేదఘోషలతో కూడిన ఈ ఎదురేగింపులో ప్రేమ మరియు గౌరవం సహజంగా కలిసిపోతాయి. శ్రీకృష్ణునితో ఉన్న వ్యక్తిగతమైన బంధుత్వం ఒకవైపు, తమ ప్రభువుకు సమర్పించవలసిన ఘనమైన గౌరవం మరోవైపు, రెండూ ఒకే మహాస్వాగతంలో వ్యక్తమవుతాయి.

భగవద్గుణకీర్తనగా వికసించిన మహాస్వాగతం

నటులు, నర్తకులు, గంధర్వులు, సూతులు, మాగధులు మరియు స్తుతిపాఠకులు శ్రీకృష్ణుని అద్భుతచరిత్రలను గానం చేస్తూ మహాస్వాగతంలో పాల్గొంటారు. దీనితో ఆయన స్వాగతం కేవలం మంగళద్రవ్యాలు, వాద్యనాదాలు మరియు బాహ్యమైన ఉత్సవవైభవానికి పరిమితం కాకుండా, ఆయన గుణాలు మరియు లీలలను కీర్తించే భగవద్గుణకీర్తనగా వికసిస్తుంది.

శ్రీకృష్ణుని ఆగమనంతో ద్వారకావాసుల ఆనందం నగరాలంకరణ, ప్రేమపూర్వకమైన ఎదురేగింపు, మంగళాచరణ, వేదఘోష మరియు భగవద్గుణకీర్తన అనే వివిధ కైంకర్యరూపాలను ధరిస్తుంది. నగరమంతటా వ్యక్తమైన ఈ సామూహికమైన ప్రేమ మధ్య శ్రీకృష్ణుడు తనను స్వాగతించడానికి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరిస్తూ ముందుకు సాగడంతో కథనం మరింత వ్యక్తిగతమైన భగవత్సంబంధం వైపు ప్రవహిస్తుంది.

ఈ విధంగా మంగళాలంకరణలతో సిద్ధమైన ద్వారకలో, బంధువులు మరియు ప్రజల ప్రేమపూర్వకమైన ఎదురేగింపు, మంగళాచరణలు, వేదఘోషలు మరియు భగవద్గుణకీర్తనల మధ్య శ్రీకృష్ణునికి సమర్పించబడిన మహాస్వాగతం పరిపూర్ణతను పొందుతుంది. భగవంతుని ఆగమనంతో కలిగిన ఆనందం వ్యక్తిగతమైన అనుభూతిగా మాత్రమే నిలవకుండా, నగరమంతటినీ ఆవరించిన సామూహికమైన కైంకర్యంగా వికసిస్తుంది. ఈ మహాస్వాగతాన్ని స్వీకరించిన శ్రీకృష్ణుడు తనను దర్శించడానికి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరించడంతో కథనం మరింత వ్యక్తిగతమైన భగవత్సంబంధం వైపు ప్రవహిస్తుంది.

భక్తసంబంధానుసారంగా అందరినీ ఆదరించిన శ్రీకృష్ణుడు

శ్లోకాలు ౦౧.౧౧.౨౨ - ౦౧.౧౧.౨౮

(శ్రీకృష్ణుడు తనను స్వాగతించడానికి వచ్చిన వారందరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరిస్తూ నగరంలో ముందుకు సాగుతాడు; ఆయనను నిత్యం దర్శించే ద్వారకావాసులు కూడా నిత్యనూతనమైన ఆయన రూపమాధుర్యాన్ని తృప్తితీరా చూడలేకపోతారు.)

ద్వారకావాసుల మహాస్వాగతాన్ని స్వీకరించిన శ్రీకృష్ణుడు తనను దర్శించడానికి వచ్చిన వారందరితో ఒకే విధంగా కాక, వారి వారి సంబంధానికి, స్థానానికి తగిన విధంగా మెలుగుతాడు. కొందరి ముందు శిరస్సు వంచి నమస్కరిస్తాడు, కొందరిని అభివాదం చేస్తాడు, సన్నిహితులను ఆలింగనం చేసుకుంటాడు, మరికొందరితో చేతులు కలుపుతాడు. చిరునవ్వుతో కూడిన చూపులు, ప్రోత్సాహకరమైన మాటలు మరియు వరప్రదానం ద్వారా ఇతరులను ఆదరిస్తూ, చండాలుల వరకు ప్రతి ఒక్కరినీ సంతుష్టులను చేస్తాడు. అదే సమయంలో గురువులు, బ్రాహ్మణులు మరియు వృద్ధుల ఆశీర్వాదాలను స్వీకరిస్తూ నగరంలో ముందుకు సాగుతాడు.

శ్రీకృష్ణుని ఈ ఆదరణ ఆయనతో ద్వారకావాసులకు ఉన్న సంబంధాల వైవిధ్యాన్ని హృద్యంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. సర్వేశ్వరుడైనప్పటికీ తనవారితో వారి సంబంధానికి అనుగుణంగా మెలుగుతూ, ప్రతి ఒక్కరికీ వ్యక్తిగతంగా సన్నిహితంగా లభిస్తాడు. ఆయన పరత్వం భక్తుల నుండి దూరాన్ని సృష్టించకుండా, వారి మధ్య అత్యంత సహజంగా మెలిగే సౌశీల్యం మరియు సౌలభ్యంగా ప్రకాశిస్తుంది.

అటువంటి శ్రీకృష్ణుడు రాజమార్గంలో ముందుకు సాగుతుండగా ద్వారకావాసుల నేత్రాలు ఆయన రూపమాధుర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తాయి. ఆయనను నిత్యం దర్శించే భాగ్యం వారికి ఉన్నప్పటికీ, ఆయనను చూడటంలో వారికి ఎన్నడూ తృప్తి కలగదు. నిరంతర పరిచయం వల్ల సాధారణమైపోకుండా, శ్రీకృష్ణుని రూపం వారికి ప్రతిసారి నూతనమైన మాధుర్యంతో అనుభవమవుతుంది. ఆయనతో ఉన్న నిత్యసాన్నిహిత్యం దర్శనాకాంక్షను తగ్గించకుండా, మరింత గాఢమైన ఆనందంగా వికసిస్తుంది.

నిత్యనూతనమైన శ్రీకృష్ణుని దర్శనమాధుర్యం

ద్వారకావాసులు శ్రీకృష్ణుని నిత్యం దర్శిస్తున్నప్పటికీ ఆయన రూపాన్ని చూడటంలో వారి నేత్రాలకు ఎన్నడూ తృప్తి కలగదు. శ్రీదేవికి నివాసమైన ఆయన వక్షస్థలం, నేత్రాలకు పానపాత్రవంటి ముఖం, లోకపాలకులకు ఆశ్రయమైన బాహువులు, భక్తులకు శరణ్యమైన పాదపద్మాలు ఆయన దివ్యరూపంలోని మాధుర్యాన్ని, మహిమను ఒకేసారి ప్రకాశింపజేస్తాయి. నిరంతరసాన్నిహిత్యంలోనూ ఆయన రూపం వారికి సాధారణమైపోకుండా, ప్రతిసారి నూతనమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

భగవంతుని దర్శనం భక్తునికి ఒకసారి అనుభవించి తృప్తి చెందే అనుభవంగా నిలవదు. ఎంతగా దర్శించినా మరింతగా దర్శించాలనే ఆకాంక్షను కలిగించే శ్రీకృష్ణుని మాధుర్యం, ద్వారకావాసుల అతృప్తమైన నేత్రాల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. ఆయనతో నిత్యసాన్నిహిత్యం వారి దర్శనోత్సుకతను తగ్గించకుండా, ఆయన రూపమాధుర్యాన్ని మరింత గాఢంగా ఆస్వాదించే భాగ్యంగా మారుతుంది.

రాజమార్గంలో శ్రీకృష్ణుని దివ్యవైభవం

శ్రీకృష్ణుడు రాజమార్గంలో సాగుతుండగా ఆయనపై తెల్లని ఛత్రం ప్రకాశిస్తుంది; వింజామరాలు వీయబడుతుండగా ఆకాశం నుండి పుష్పవర్షం కురుస్తుంది. పీతాంబరం, వనమాల ధరించిన ఆయన ఈ రాజోచితమైన ఉపచారాల మధ్య అపూర్వమైన శోభతో ప్రకాశిస్తాడు. ద్వారకావాసులు తమ నేత్రాలకు ఎన్నడూ తృప్తి కలిగించని అదే శ్రీకృష్ణుని ఇప్పుడు మంగళోపచారాల మధ్య దివ్యవైభవంతో దర్శిస్తారు.

ఈ వైభవం శ్రీకృష్ణుని భక్తులకు దూరమైన మహాపురుషునిగా మార్చదు. క్షణం ముందు ప్రతి ఒక్కరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా వ్యక్తిగతంగా ఆదరించిన ఆయనే, ఇప్పుడు ఛత్రం, వింజామరాలు, పుష్పవర్షం మధ్య రాజమార్గంలో ప్రకాశిస్తున్నాడు. భక్తులకు అత్యంత సన్నిహితంగా లభించే సౌలభ్యం మరియు దివ్యమైన మహిమ ఆయనలో సహజంగా కలిసిపోతాయి.

ఈ విధంగా తనను స్వాగతించడానికి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరించిన శ్రీకృష్ణుడు, ద్వారకావాసులకు నిత్యనూతనమైన రూపమాధుర్యాన్ని ప్రసాదిస్తూ రాజమార్గంలో దివ్యవైభవంతో ముందుకు సాగుతాడు. భక్తులకు వ్యక్తిగతంగా సన్నిహితంగా లభించే ఆయన సౌలభ్యం, ఆయన మహిమను ఏమాత్రం తగ్గించకుండా మరింత హృద్యంగా ప్రకాశిస్తుంది. నగరంలోని ప్రజల ఆదరణను స్వీకరిస్తూ ముందుకు సాగిన శ్రీకృష్ణుడు అనంతరం తన తల్లుల వద్దకు చేరుకోవడంతో, కథనం సామూహికమైన దర్శనానందం నుండి మరింత సన్నిహితమైన కుటుంబసంబంధాల వైపు ప్రవహిస్తుంది.

తల్లుల వాత్సల్యం, మహిషులతో శ్రీకృష్ణుని పునర్మిళనం

శ్లోకాలు ౦౧.౧౧.౨౯ - ౦౧.౧౧.౩౫

(శ్రీకృష్ణుడు తన తల్లుల వద్దకు చేరుకొని వారికి నమస్కరించి వారి వాత్సల్యాన్ని స్వీకరిస్తాడు; అనంతరం తన భవనాలలో ప్రవేశించగా, వియోగంతో వ్యాకులమైన మహిషులు ఆయనను తిరిగి పొందిన ఆనందంతో ప్రేమపూర్వకంగా స్వాగతిస్తారు; నిత్యసాన్నిహిత్యంలోనూ ఆయన మాధుర్యం వారికి మళ్లీ మళ్లీ నూతనంగానే అనుభవమవుతుంది.)

ద్వారకావాసుల ఆదరణను స్వీకరిస్తూ నగరంలో ముందుకు సాగిన శ్రీకృష్ణుడు తన తల్లుల గృహానికి చేరుకుంటాడు. దేవకీ మొదలైన తల్లులకు ఆనందంతో శిరస్సు వంచి నమస్కరిస్తాడు. వారు తమ ప్రియమైన కుమారుని ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకొని గాఢమైన మాతృప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకుంటారు; ఆయనను తిరిగి పొందిన ఆనందంతో వారి నేత్రాల నుండి బాష్పాలు ప్రవహిస్తాయి. సర్వేశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుడు వారి వాత్సల్యానికి అనుగుణంగా ప్రియమైన కుమారునిగా అత్యంత సహజంగా లభిస్తాడు.

అనంతరం శ్రీకృష్ణుడు తన మహిషుల భవనాలలో ప్రవేశిస్తాడు. చాలాకాలం తరువాత తమ పతి తిరిగి రావడాన్ని చూసిన మహిషుల మనస్సులలో మహోత్సవం ఏర్పడుతుంది. వారు తమ ఆసనాలను విడిచి వెంటనే లేచి, లజ్జతో కూడిన ప్రేమతో ఆయనను స్వాగతిస్తారు. తమ కుమారుల ద్వారా, చూపుల ద్వారా, అంతరాత్మతో తమ పతిని ఆలింగనం చేసుకుంటూ, నేత్రాలలో ఉబికివచ్చిన కన్నీటిని అదుపుచేయాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ ప్రేమావేశంతో వాటిని నిలువరించలేకపోతారు.

శ్రీకృష్ణుడు వారికి నిత్యం సమీపంలో ఉండి, ఏకాంతంలో కూడా అత్యంత సన్నిహితంగా లభించినప్పటికీ ఆయన పాదద్వయం అడుగడుగునా మళ్లీ మళ్లీ నూతనంగానే అనుభవమవుతుంది. చంచలస్వభావమైన శ్రీదేవి కూడా ఆయన పాదాలను ఎన్నడూ విడిచిపెట్టదనే వర్ణన, ఆయన మాధుర్యానికి ఉన్న అపూర్వమైన ఆకర్షణను మరింత స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. నిరంతరసాన్నిహిత్యం ప్రేమను సాధారణమైన అలవాటుగా మార్చకుండా, శ్రీకృష్ణుని సాన్నిహిత్యాన్ని నిరంతరం నూతనంగా ఆస్వాదించే దాంపత్యప్రేమగా వికసిస్తుంది.

తల్లుల వాత్సల్యంలో కుమారునిగా లభించిన శ్రీకృష్ణుడు

శ్రీకృష్ణుడు తన తల్లుల గృహానికి చేరుకొని దేవకీ మొదలైన తల్లులకు ఆనందంతో శిరస్సు వంచి నమస్కరిస్తాడు. వారు తమ ప్రియమైన కుమారుని ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకొని గాఢమైన మాతృప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకుంటారు. చాలాకాలం తరువాత కుమారుని తిరిగి పొందిన ఆనందంతో వారి హృదయాలు వాత్సల్యంతో నిండిపోగా, వారి నేత్రాల నుండి ఆనందబాష్పాలు ప్రవహిస్తాయి.

సర్వేశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుడు తన తల్లుల సమక్షంలో తన పరత్వాన్ని ప్రకటిస్తూ దూరంగా నిలవకుండా, వారి ప్రేమకు అనుగుణంగా కుమారునిగా అత్యంత సహజంగా లభిస్తాడు. ఆయనకు నమస్కరించవలసిన జగత్తు ఉన్నప్పటికీ, ఆయనే తన తల్లులకు శిరస్సు వంచి నమస్కరించడం భక్తులతో ఆయనకు ఉన్న సన్నిహితమైన సంబంధాన్ని హృద్యంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

మహిషులతో ప్రేమపూర్వకమైన పునర్మిళనం

అనంతరం శ్రీకృష్ణుడు తన మహిషుల భవనాలలో ప్రవేశిస్తాడు. చాలాకాలం తరువాత తమ పతి తిరిగి రావడాన్ని చూసిన మహిషుల మనస్సులలో మహోత్సవం ఏర్పడుతుంది. వారు తమ ఆసనాలను విడిచి వెంటనే లేచి, లజ్జతో కూడిన ప్రేమతో ఆయనను స్వాగతిస్తారు. వియోగంలో ఆయన రాక కోసం ఎదురుచూసిన వారి హృదయాలలోని ఆనందం, ఆయన ప్రత్యక్షసాన్నిహిత్యాన్ని తిరిగి పొందడంతో పరిపూర్ణతను పొందుతుంది.

తమ కుమారుల ద్వారా, చూపుల ద్వారా, అంతరాత్మతో తమ పతిని ఆలింగనం చేసుకుంటూ మహిషులు తమ గాఢమైన ప్రేమను వ్యక్తం చేస్తారు. లజ్జతో నేత్రాలలో ఉబికివచ్చిన కన్నీటిని అదుపుచేయాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, ప్రేమావేశంతో వాటిని నిలువరించలేకపోతారు. బాహ్యమైన ఆలింగనాన్ని మించి పుత్రులు, దృష్టి, అంతరాత్మ మరియు ఆనందబాష్పాల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే వారి ప్రేమ, శ్రీకృష్ణునితో వారికి ఉన్న అత్యంత సన్నిహితమైన దాంపత్యసంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

నిత్యసాన్నిహిత్యంలోనూ నిత్యనూతనమైన మాధుర్యం

శ్రీకృష్ణుడు మహిషులకు ప్రక్కనే ఉండి, ఏకాంతంలో కూడా అత్యంత సన్నిహితంగా లభించినప్పటికీ ఆయన పాదద్వయం వారికి అడుగడుగునా మళ్లీ మళ్లీ నూతనంగానే అనుభవమవుతుంది. నిరంతరమైన పరిచయం ఆయన మాధుర్యాన్ని తగ్గించదు; ఎంతగా సాన్నిహిత్యాన్ని అనుభవించినా ఆయనపై వారి ఆకర్షణ తృప్తితో ముగిసిపోదు.

చంచలస్వభావమైన శ్రీదేవి కూడా శ్రీకృష్ణుని పాదాలను ఎన్నడూ విడిచిపెట్టదనే వర్ణన ఆయన పాదమాధుర్యానికి ఉన్న అపూర్వమైన ఆకర్షణను మరింత స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అటువంటి పాదాల నుండి ఎవరు విరమించగలరనే భావం, భగవత్సాన్నిహిత్యం సాధారణ సంబంధాలలోవలె పరిచయంతో పాతబడకుండా నిరంతరం నూతనమైన ప్రేమానుభవంగా వికసిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.

ఈ విధంగా తల్లుల వాత్సల్యంలో కుమారునిగా, మహిషుల దాంపత్యప్రేమలో ప్రియమైన భర్తగా అత్యంత సన్నిహితంగా లభించే శ్రీకృష్ణుని సౌలభ్యం కుటుంబసంబంధాలలో హృద్యంగా ప్రకాశిస్తుంది. నిత్యసాన్నిహిత్యంలోనూ ఆయన మాధుర్యం మళ్లీ మళ్లీ నూతనంగానే అనుభవమవుతుంది. అయితే తనవారితో ఇంత సహజంగా మానవునిలా మెలిగే శ్రీకృష్ణుడు సాధారణ జీవుని వలె ప్రకృతికి, ఇంద్రియాలకు వశుడైనవాడు కాదనే తత్త్వం తరువాతి ఘట్టంలో మరింత స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది.

మానవసదృశ లీలల్లో ప్రకాశించే శ్రీకృష్ణుని ఈశ్వరత్వం

శ్లోకాలు ౦౧.౧౧.౩౬ - ౦౧.౧౧.౪౧

(భూమికి భారంగా మారిన రాజులను పరస్పర వధ ద్వారా తొలగించిన శ్రీకృష్ణుడు, తన స్వమాయచే మానవలోకంలో అవతరించి మహిషుల మధ్య సాధారణ మానవునిలా విహరిస్తాడు; అయినప్పటికీ ఆయన ఇంద్రియాకర్షణలకు వశుడు కాక, ప్రకృతి గుణాలతో సంబంధితుడు కాని స్వతంత్ర సర్వేశ్వరుడిగా ప్రకాశిస్తాడు.)

తల్లులకు కుమారునిగా, మహిషులకు ప్రియమైన భర్తగా అత్యంత సన్నిహితంగా లభించిన శ్రీకృష్ణుని మానవసదృశమైన లీలల వెనుకనున్న ఈశ్వరత్వం ఇప్పుడు మరింత స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది. అక్షౌహిణీ సైన్యాలతో పరివేష్టితమై భూమికి భారంగా జన్మించిన రాజుల మధ్య ఆయన వైరాన్ని కలిగిస్తాడు. వాయువు అగ్నిని రగిలించినట్లుగా వారి మధ్య వైరం వృద్ధి చెందగా, వారు పరస్పరం వధించుకోవడం ద్వారా భూభారం తొలగిపోతుంది. ఈ కార్యంలో శ్రీకృష్ణుడు స్వయంగా ఆయుధాన్ని ధరించకుండానే తన సంకల్పాన్ని నెరవేరుస్తాడు.

అటువంటి సర్వసమర్థుడైన భగవంతుడే తన స్వమాయచే మానవలోకంలో అవతరించి, శ్రేష్ఠమైన మహిషుల మధ్య సాధారణ మానవునిలా రమిస్తాడు. వారి నిర్మలమైన మనోహరమైన చిరునవ్వులు, లజ్జతో కూడిన ప్రేమపూర్వకమైన చూపులు మన్మథుని కూడా సమ్మోహితుణ్ణి చేయగలవు; అయినప్పటికీ ఆ మహిషులు తమ మోహనచేష్టలతో శ్రీకృష్ణుని ఇంద్రియాలను కదిలించలేరు. వారితో అత్యంత సన్నిహితంగా విహరిస్తున్నప్పటికీ ఆయన సాధారణ జీవునివలె ఇంద్రియాకర్షణకు వశుడైనవాడు కాదు.

అయితే అజ్ఞానమైన లోకం తన స్వభావంతో శ్రీకృష్ణుని పోల్చుకొని, సంగరహితుడైన ఆయనను కార్యాలలో నిమగ్నమైన సాధారణ మానవునిగా భావిస్తుంది. ప్రకృతిలో అవతరించి దాని మధ్య లీలలను నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ శ్రీకృష్ణుడు ప్రకృతి గుణాలతో సంబంధితుడు కాడు. ప్రకృతిమధ్య ఉండి కూడా దాని గుణాలకు వశుడు కాకపోవడం ఆయన స్వతంత్రతకు, ఈశ్వరత్వానికి విశిష్టమైన లక్షణంగా ప్రకాశిస్తుంది.

శ్రీకృష్ణునితో అత్యంత సన్నిహితమైన దాంపత్యజీవనాన్ని అనుభవించే ఆయన మహిషులు కూడా, ఏకాంతంలో తమపట్ల ఎంతో అనుకూలంగా మెలిగే ప్రియమైన భర్తగా ఆయనను అనుభవిస్తూ, ఆయన అపరిమితమైన ఈశ్వరత్వాన్ని పూర్తిగా అంచనా వేయలేరు. భక్తులకు అత్యంత సన్నిహితంగా లభిస్తూ సాధారణ మానవునిలా మెలిగే శ్రీకృష్ణుడే అసంగుడు, స్వతంత్రుడు మరియు ప్రకృతి గుణాలకు సంబంధితుడు కాని సర్వేశ్వరుడు. ఈ దివ్యసమన్వయంతో ద్వారకాగమనంగా ప్రారంభమైన కథనం, శ్రీకృష్ణుని సౌలభ్యం ఆయన పరత్వాన్ని ఏమాత్రం తగ్గించదనే తత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ పరిపూర్ణత వైపు సాగుతుంది.

భూభారహరణంలో శ్రీకృష్ణుని సర్వనియంతృత్వం

అక్షౌహిణీ సైన్యాలతో పరివేష్టితమై భూమికి భారంగా జన్మించిన రాజుల మధ్య శ్రీకృష్ణుడు వైరాన్ని కలిగిస్తాడు. వాయువు అగ్నిని రగిలించినట్లుగా వారి మధ్య వైరం వృద్ధి చెందగా, వారు పరస్పరం వధించుకోవడం ద్వారా భూభారం తొలగిపోతుంది. స్వయంగా ఆయుధాన్ని ధరించకుండానే పరిస్థితులను తన సంకల్పానికి అనుగుణంగా నడిపించి తన అవతారకార్యాన్ని నెరవేర్చడం ఆయన సర్వనియంతృత్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

తనవారితో అత్యంత సన్నిహితంగా మెలిగే శ్రీకృష్ణుని సౌలభ్యం వెనుక ఈ సర్వసమర్థత నిలిచి ఉంటుంది. మహిషులకు ప్రియమైన భర్తగా సహజంగా లభించే ఆయనే, భూమికి భారమైన రాజులను పరస్పర వధ ద్వారా తొలగించే సర్వనియంత. అందువల్ల ఆయన మానవసదృశమైన జీవనం ఆయన దివ్యశక్తికి విరుద్ధం కాక, సర్వసమర్థుడైన భగవంతుని లీలలోని మరొక పార్శ్వంగా నిలుస్తుంది.

మానవసదృశ లీలల్లో చెక్కుచెదరని అసంగత్వం

శ్రీకృష్ణుడు తన స్వమాయచే మానవలోకంలో అవతరించి, శ్రేష్ఠమైన మహిషుల మధ్య సాధారణ మానవునిలా రమిస్తాడు. వారి నిర్మలమైన మనోహరమైన చిరునవ్వులు, లజ్జతో కూడిన ప్రేమపూర్వకమైన చూపులు మన్మథుని కూడా సమ్మోహితుణ్ణి చేయగలవు; అయినప్పటికీ ఆ మహిషులు తమ మోహనచేష్టలతో శ్రీకృష్ణుని ఇంద్రియాలను కదిలించలేరు. అత్యంత సన్నిహితమైన దాంపత్యలీలల్లో విహరిస్తున్నప్పటికీ ఆయన సాధారణ జీవునివలె ఇంద్రియాకర్షణకు వశుడైనవాడు కాదు.

అజ్ఞానమైన లోకం మాత్రం తన స్వభావంతో ఆయనను పోల్చుకొని, సంగరహితుడైన శ్రీకృష్ణుని కార్యాలలో నిమగ్నమైన, సంగం కలిగిన సాధారణ మానవునిగా భావిస్తుంది. జీవుడు తన అనుభవంలోని ఆసక్తులు, సంబంధాలు మరియు పరిమితులతో భగవంతుని కొలిచినప్పుడు, ఆయన మానవసదృశమైన లీలల వెనుకనున్న అసంగత్వాన్ని గ్రహించలేడు. మానవునిలా మెలగడం మరియు సాధారణ మానవునిలా బద్ధుడై ఉండడం ఒకటి కాదనే భేదం ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.

ప్రకృతి గుణాలకు సంబంధితుడు కాని సర్వేశ్వరుడు

ప్రకృతిలో అవతరించి దాని మధ్య అనేక కార్యాలను నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ శ్రీకృష్ణుడు ప్రకృతి గుణాలతో సంబంధితుడు కాడు. ప్రకృతిమధ్య ఉండి కూడా దాని గుణాలకు వశుడు కాకపోవడం ఆయన స్వతంత్రతకు, ఈశ్వరత్వానికి విశిష్టమైన లక్షణంగా నిలుస్తుంది. సాధారణ జీవుడు ప్రకృతి గుణాలకు లోబడి కార్యాలలో బద్ధుడవుతుండగా, ఈశ్వరుడు వాటి మధ్య లీలలను నిర్వహించినప్పటికీ వాటిచే నియంత్రింపబడడు.

శ్రీకృష్ణునితో అత్యంత సన్నిహితమైన దాంపత్యజీవనాన్ని అనుభవించే ఆయన మహిషులు కూడా, ఏకాంతంలో తమపట్ల ఎంతో అనుకూలంగా మెలిగే ప్రియమైన భర్తగా ఆయనను అనుభవిస్తూ, తమకు ఇంత సన్నిహితంగా లభించిన ఆయనే అపరిమితమైన సర్వేశ్వరుడని పూర్తిగా అంచనా వేయలేరు. భగవంతుని సౌలభ్యం ఎంత అపూర్వమైనదంటే, ఆయన పరత్వం మరుగునపడినట్లు అనిపించేంత సహజంగా భక్తులకు సన్నిహితంగా లభిస్తాడు; అయినప్పటికీ ఆయన స్వతంత్ర దివ్యస్వరూపంలో ఎటువంటి మార్పూ కలగదు.

ఈ విధంగా భూభారాన్ని తొలగించే సర్వనియంతగా, మానవసదృశమైన లీలల్లోనూ ఇంద్రియాకర్షణకు వశుడు కాని అసంగునిగా, ప్రకృతి గుణాలకు సంబంధితుడు కాని సర్వేశ్వరునిగా శ్రీకృష్ణుని పరత్వం ప్రకాశిస్తుంది. అదే సమయంలో భక్తులకు కుమారునిగా, భర్తగా, బంధువుగా, ప్రభువుగా అత్యంత సన్నిహితంగా లభించే ఆయన సౌలభ్యం కూడా చెక్కుచెదరకుండా నిలుస్తుంది. శ్రీకృష్ణుని సౌలభ్యం మరియు పరత్వం పరస్పర విరుద్ధాలు కాక, ఒకే దివ్యస్వరూపంలో సహజంగా సమన్వయమై ప్రకాశించడంతో ఏకాదశాధ్యాయ కథాప్రవాహం పరిపూర్ణతను పొందుతుంది.

ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనంతో ప్రారంభమైన అధ్యాయ కథాప్రవాహం, ద్వారకావాసుల పునర్మిళనానందం, ప్రేమపూర్వకమైన స్వాగతం, నిత్యనూతనమైన దర్శనమాధుర్యం, వాత్సల్యం మరియు దాంపత్యప్రేమ గుండా హృద్యంగా విస్తరించి, చివరకు ఆయన అసంగత్వం మరియు ఈశ్వరత్వాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తుంది. ఈ సంఘటనలలో అంతర్లీనంగా ప్రకాశించే ఆధ్యాత్మిక సత్యాలను ఇప్పుడు అధ్యాయం సారతత్త్వంలో పరిశీలిద్దాం.

అధ్యాయం సారతత్త్వం

ఏకాదశాధ్యాయం మొత్తం పరిశీలించినప్పుడు, శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనం కేవలం ఒక ప్రయాణం ముగింపుగా కాక, భగవత్సాన్నిధ్యం భక్తుల జీవితంలో కలిగించే ఆనందం, ప్రేమ మరియు కైంకర్యానికి సంపూర్ణమైన వ్యక్తీకరణగా కనిపిస్తుంది. ఆయన వియోగంతో వ్యాకులమైన ద్వారకావాసులకు పాంచజన్యనాదమే పునర్మిళనానికి మంగళసూచనగా మారుతుంది. ఆయనను దర్శించాలనే ఆతురత ప్రేమపూర్వకమైన ఎదురేగింపుగా, కానుకల సమర్పణగా, నగరాలంకరణగా, వేదఘోషగా మరియు భగవద్గుణకీర్తనగా వికసిస్తుంది.

అదే భగవత్సంబంధం క్రమంగా మరింత సన్నిహితమైన రూపాలను పొందుతుంది. శ్రీకృష్ణుడు ప్రతి ఒక్కరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరిస్తాడు; ఆయనను నిత్యం దర్శించే ద్వారకావాసులకు కూడా ఆయన రూపమాధుర్యం మళ్లీ మళ్లీ నూతనంగానే అనుభవమవుతుంది. తల్లులకు కుమారునిగా వాత్సల్యాన్ని స్వీకరించే ఆయనే, మహిషులకు ప్రియమైన భర్తగా అత్యంత సన్నిహితంగా లభిస్తాడు. భగవంతునితో నిరంతరసాన్నిహిత్యం ప్రేమను సాధారణమైన పరిచయంగా మార్చకుండా, మరింత గాఢమైన అనుభవంగా వికసింపజేస్తుంది.

అయితే ఈ అపూర్వమైన సౌలభ్యం వెనుక శ్రీకృష్ణుని పరత్వం చెక్కుచెదరకుండా నిలుస్తుంది. భూభారాన్ని తొలగించే సర్వనియంతయైన ఆయనే మానవునిలా విహరిస్తున్నప్పటికీ ఇంద్రియాకర్షణలకు వశుడు కాడు; ప్రకృతిమధ్య లీలలను నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ ప్రకృతి గుణాలతో సంబంధితుడు కాడు. భక్తులకు అత్యంత సన్నిహితంగా లభించడం ఆయన ఈశ్వరత్వాన్ని తగ్గించదు; సర్వేశ్వరుడైనప్పటికీ వారి ప్రేమకు అనుగుణంగా కుమారునిగా, భర్తగా, బంధువుగా, ప్రభువుగా లభించడమే ఆయన దివ్యస్వరూపంలోని అపూర్వమైన సౌలభ్యాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

వియోగాన్ని సాన్నిధ్యానందంగా మార్చే భగవదాగమనం

శ్రీకృష్ణుని ఆగమనం ద్వారకావాసులకు కేవలం తమ ప్రభువు తిరిగి రావడం మాత్రమే కాదు; ఆయన వియోగంతో ఏర్పడిన వేదన తొలగి, వారి జీవితం తిరిగి సాన్నిధ్యానందంతో నిండే క్షణం. ఆయన పాంచజన్యనాదం వినగానే వారి హృదయాలలోని విషాదం దర్శనోత్సుకతగా మారి, ఆయనను ఎదుర్కొని స్వాగతించాలనే ప్రేమగా వ్యక్తమవుతుంది. వియోగంలో ఒక్క క్షణమే కోటి సంవత్సరాలవలె అనిపించిన వారికి ఆయన ప్రత్యక్షసాన్నిహిత్యం పరమానందంగా అనుభవమవుతుంది.

భగవంతునితో గాఢమైన సంబంధం ఏర్పడినప్పుడు ఆయన సాన్నిహిత్యం భక్తుని జీవితానికి ఆధారమవుతుంది; అందువల్ల వియోగం ఆ సంబంధంలోని ప్రేమను మరింత స్పష్టంగా బయటపెడుతుంది. ద్వారకావాసులు శ్రీకృష్ణుని తల్లి, తండ్రి, సుహృత్తు, పతి, సద్గురువు మరియు పరమదైవంగా భావించడం, వారి జీవితంలోని ప్రతి సంబంధానికీ ఆయననే పరమాశ్రయంగా అనుభవిస్తున్నారని తెలియజేస్తుంది. వియోగంతో గాఢమైన వారి ఆకాంక్ష, పునర్మిళనంతో సాన్నిధ్యానందంగా వికసించడం భగవత్సంబంధంలోని ప్రేమగాఢతను ప్రతిష్ఠిస్తుంది.

ప్రేమ కైంకర్యంగా వికసించే భగవత్సంబంధం

శ్రీకృష్ణుని ఆగమనంతో ద్వారకావాసుల హృదయాలలో కలిగిన ఆనందం అంతరంగానుభూతిగా మాత్రమే నిలిచిపోకుండా, ఆయనకు సమర్పించే కైంకర్యంగా వికసిస్తుంది. నగరాన్ని తోరణాలు, ధ్వజపతాకలు మరియు మంగళద్రవ్యాలతో అలంకరించడం, మార్గాలను సుగంధజలాలతో శుభ్రపరచడం, ప్రేమతో కానుకలను సమర్పించడం, మంగళవాద్యాలు మరియు వేదఘోషలతో ఎదురేగడం, ఆయన దివ్యచరిత్రలను కీర్తించడం వంటి ప్రతి కార్యం భక్తుల ప్రేమకు సేవారూపమైన వ్యక్తీకరణగా మారుతుంది.

ఆత్మారాముడు, పూర్ణకాముడు అయిన శ్రీకృష్ణునికి భక్తులు సమర్పించే వస్తువుల వల్ల పొందవలసినదేమీ లేకపోయినా, ప్రేమతో సమర్పించబడిన కైంకర్యాన్ని ఆయన స్వీకరిస్తాడు. అందువల్ల కైంకర్యపు విలువ సమర్పించే వస్తువు యొక్క గొప్పతనంలో కాక, దాని వెనుకనున్న భక్తిభావంలో ఉంటుంది. భగవంతుని సాన్నిహిత్యంతో కలిగిన ఆనందం ఆయనను సేవించాలనే సహజమైన ఆకాంక్షగా మారి, వ్యక్తిగతమైన ప్రేమను సామూహికమైన భక్తిసేవగా విస్తరింపజేస్తుంది.

ఈ విధంగా ఏకాదశాధ్యాయం భగవత్సంబంధం వియోగం నుండి పునర్మిళనం వరకు, సాన్నిహిత్యం నుండి కైంకర్యం వరకు, వాత్సల్యం నుండి దాంపత్యప్రేమ వరకు ఎలా వికసిస్తుందో తెలియజేస్తుంది. వియోగంలో అది దర్శనాకాంక్షగా, ఆగమనంలో సాన్నిధ్యానందంగా, స్వాగతంలో కైంకర్యంగా, నిత్యసాన్నిహిత్యంలో నిత్యనూతనమైన మాధుర్యానుభవంగా ప్రకాశిస్తుంది. భక్తులకు కుమారునిగా, భర్తగా, బంధువుగా, ప్రభువుగా అత్యంత సన్నిహితంగా లభించే శ్రీకృష్ణుడే ప్రకృతి గుణాలకు అతీతుడైన సర్వేశ్వరుడిగా నిలుస్తాడు.

ఈ విధంగా ఏకాదశాధ్యాయం అంతటా విస్తరించిన భగవత్సంబంధంలోని ప్రేమ, సాన్నిహిత్యం, కైంకర్యం మరియు నిత్యనూతనమైన మాధుర్యం, శ్రీకృష్ణుని సౌలభ్యం మరియు పరత్వంతో ఎలా సమన్వయమై ప్రకాశిస్తున్నాయో స్పష్టమవుతుంది. ఈ సమగ్ర భావాన్ని ఇప్పుడు అధ్యాయ ఉపసంహారంలో సంక్షిప్తంగా పరిశీలిద్దాం.

అధ్యాయ ఉపసంహారం

శ్రీకృష్ణుడు ఆనర్త దేశానికి చేరుకొని పాంచజన్యాన్ని పూరించడంతో ఏకాదశాధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ మంగళనాదంతో ద్వారకావాసుల వియోగవేదన పునర్మిళనానందంగా మారి, వారి ప్రేమ ఎదురేగింపు, కానుకల సమర్పణ, స్తుతి, నగరాలంకరణ మరియు భగవద్గుణకీర్తనల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. అక్కడి నుండి కథనం శ్రీకృష్ణుడు తనను స్వాగతించడానికి వచ్చిన వారందరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరించడం, ద్వారకావాసులు ఆయన నిత్యనూతనమైన రూపమాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించడం, తల్లులు ఆయనను వాత్సల్యంతో ఆదరించడం మరియు మహిషులు తమ ప్రియమైన భర్తతో పునర్మిళనం పొందడం వరకు హృద్యంగా సాగుతుంది.

భగవత్సాన్నిహిత్యం ప్రేమను నిత్యనూతనంగా వికసింపజేస్తుంది

ద్వారకావాసులకు శ్రీకృష్ణుని సాన్నిహిత్యం ఎంతగా లభించినా ఆయనపై వారి ప్రేమ సాధారణమైన పరిచయంగా మారదు. ఆయన వియోగంలో ఒక్క క్షణమే కోటి సంవత్సరాలవలె అనిపిస్తే, ఆయనను తిరిగి దర్శించినప్పుడు వారి నేత్రాలకు ఎంత చూసినా తృప్తి కలగదు. నిత్యం దర్శించే ఆయన రూపమే వారికి మళ్లీ మళ్లీ నూతనమైన మాధుర్యంతో అనుభవమవుతుంది.

అదే సాన్నిహిత్యం భిన్నమైన భక్తసంబంధాలలో మరింత గాఢంగా వ్యక్తమవుతుంది. శ్రీకృష్ణుడు ప్రతి ఒక్కరినీ వారి వారి సంబంధానికి తగిన విధంగా ఆదరిస్తాడు; తల్లులకు కుమారునిగా వారి వాత్సల్యాన్ని స్వీకరిస్తాడు; మహిషులకు ప్రియమైన భర్తగా అత్యంత సన్నిహితంగా లభిస్తాడు. భగవంతునితో సాన్నిహిత్యం పెరిగే కొద్దీ ప్రేమ తగ్గిపోకుండా మరింత నూతనంగా, మరింత గాఢంగా వికసించడం ఈ అధ్యాయానికి ప్రత్యేకమైన భక్తిమాధుర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

భగవత్సౌలభ్యం ఆయన పరత్వాన్ని తగ్గించదు

తనవారితో కుమారునిగా, భర్తగా, బంధువుగా అత్యంత సహజంగా మెలిగే శ్రీకృష్ణుడే భూభారాన్ని తొలగించే సర్వనియంత. తన స్వమాయచే మానవలోకంలో అవతరించి సాధారణ మానవునిలా విహరిస్తున్నప్పటికీ, ఆయన ఇంద్రియాకర్షణలకు వశుడు కాడు; ప్రకృతిమధ్య లీలలను నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ ప్రకృతి గుణాలతో సంబంధితుడు కాడు. ఆయన మానవసదృశమైన సాన్నిహిత్యం సాధారణ జీవుని బద్ధస్థితికి సమానమైనది కాదు.

ద్వారకావాసుల పునర్మిళనానందంతో ప్రారంభమైన కథనం, తల్లుల వాత్సల్యం మరియు మహిషుల దాంపత్యప్రేమ గుండా సాగి, చివరకు శ్రీకృష్ణుని అసంగత్వం మరియు ఈశ్వరత్వాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తూ ముగుస్తుంది. భక్తులకు అత్యంత సన్నిహితంగా లభించే ఆయనే ప్రకృతికి అతీతుడైన సర్వేశ్వరుడు; ఆయన పరత్వం భక్తులను దూరం చేయదు, ఆయన సౌలభ్యం పరత్వాన్ని తగ్గించదు. ఈ రెండూ ఒకే దివ్యస్వరూపంలో అపూర్వంగా సమన్వయమై ప్రకాశించడం ఏకాదశాధ్యాయం అందించే పరిపూర్ణమైన భావసందేశంగా నిలుస్తుంది.

ద్వారకలో శ్రీకృష్ణుని ఆగమనంతో తొలగిన భక్తుల వియోగవేదన, ఆయన పునర్మిళనంతో సాన్నిధ్యానందంగా వికసిస్తుంది; అదే సమయంలో తల్లుల వాత్సల్యంలో, మహిషుల దాంపత్యప్రేమలో ఆయన సన్నిహితత్వం మరింత గాఢంగా వ్యక్తమవుతుంది. చివరకు మానవునిలా తనవారితో సన్నిహితంగా మెలిగే శ్రీకృష్ణుడే ఇంద్రియాకర్షణలకు వశుడు కాని, ప్రకృతి గుణాలకు అతీతుడైన సర్వేశ్వరుడని ప్రతిష్ఠించడంతో ఈ అధ్యాయం ముగుస్తుంది. భక్తులకు అత్యంత సన్నిహితంగా లభించే శ్రీకృష్ణుడే ప్రకృతికి అతీతుడైన పరమేశ్వరుడనే భావం పాఠకుని హృదయంలో నిలిచేలా ఈ అధ్యాయం హృద్యంగా ఉపసంహరించబడుతుంది.

“భగవత్సౌలభ్యంలోనే భగవంతుని పరత్వం మరింత ప్రకాశిస్తుంది.”

ఇతర పఠన మార్గాలు | స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౧౧

Scroll to Top