శ్రీమద్భాగవతం | భావార్థం

స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౧౨

పరీక్షిత్తు జననం

(ఉత్తర గర్భంలోని శిశువును శ్రీకృష్ణుడు రక్షించడం, పరీక్షిత్తు జననం, అతని భవిష్యత్తును తెలిపిన బ్రాహ్మణుల ఆశీర్వచనాలు, యుధిష్ఠిరుని అశ్వమేధ యాగాలు)

అధ్యాయం పరిచయం

ప్రథమ స్కంధంలోని ద్వాదశాధ్యాయం శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ అనుగ్రహంతో గర్భంలోనే రక్షించబడిన పరీక్షిత్తు మహారాజు జననం, ఆయన భవిష్యత్తు గురించి బ్రాహ్మణులు చేసిన ప్రవచనాలు మరియు ధర్మరాజు నిర్వహించిన అశ్వమేధ యజ్ఞాలను ప్రధానంగా వివరిస్తుంది. పూర్వాధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు చేరుకొని, తన రాక కోసం ఎదురుచూస్తున్న ద్వారకావాసుల ప్రేమపూర్వక స్వాగతాన్ని స్వీకరించి, తన బంధువులను, కుటుంబసభ్యులను కలుసుకుంటాడు. ఇప్పుడు కథనం తిరిగి హస్తినాపురంలోని పాండవవంశానికి సంబంధించిన ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. గతంలో శ్రీకృష్ణుని దివ్యరక్షణ పొందిన ఆ గర్భస్థ శిశువు జననం, నామకరణం, బాల్యవికాసం మరియు భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన విశేషాలతో కథనం ముందుకు సాగుతుంది.

అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోస్త్రం కారణంగా అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోస్త్రం ఉత్తర గర్భంలోని శిశువును దహిస్తున్నప్పుడు, తనను శరణు వేడుకున్న ఉత్తర ప్రార్థనను శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ స్వీకరించి శిశువును రక్షిస్తాడు. ఆ విధంగా భగవదనుగ్రహంతో జన్మించిన పరీక్షిత్తు మహారాజుకు జాతకర్మాది సంస్కారాలు నిర్వహించబడతాయి. ఆయన జనన సమయంలో బ్రాహ్మణులు శిశువు భవిష్యత్తును వివరిస్తూ, ధర్మనిష్ఠ, దానశీలత, పరాక్రమం, భగవద్భక్తి వంటి మహోన్నత గుణాలతో ప్రసిద్ధి చెందుతాడని ప్రవచిస్తారు. అంతేకాక, జీవితాంతంలో శుకదేవ మహర్షిని ఆశ్రయించి ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలుసుకొని, భగవంతుని భయరహితమైన పరమపదాన్ని చేరుకుంటాడని తెలియజేస్తారు. గర్భంలో దర్శించిన దివ్యపురుషుని కోసం ప్రతి వ్యక్తినీ పరిశీలించే స్వభావం కారణంగా ఆ బాలుడు పరీక్షిత్తు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతాడు.

మరోవైపు, కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో జరిగిన బంధుజన సంహారం వల్ల కలిగిన పాపభారాన్ని తొలగించుకోవాలనే సంకల్పంతో ధర్మరాజు అశ్వమేధ యజ్ఞాలను నిర్వహించడానికి సిద్ధమవుతాడు. ఆయన ఆదేశానుసారం పాండవులు ఉత్తర దిక్కునకు వెళ్లి యజ్ఞనిర్వహణకు అవసరమైన సంపదను తీసుకువస్తారు. శ్రీకృష్ణుని సాన్నిధ్యంలో ధర్మరాజు మూడు అశ్వమేధ యజ్ఞాలను నిర్వహిస్తాడు. యజ్ఞాలు పూర్తయిన తరువాత కూడా శ్రీకృష్ణుడు తన సుహృత్తులకు ప్రీతిని కలిగించడానికి కొన్ని నెలలపాటు హస్తినాపురంలో నివసించి, అనంతరం యుధిష్ఠిరుడు, ద్రౌపది మరియు ఇతర బంధువుల అనుమతితో అర్జునుని వెంటబెట్టుకొని, యాదవులతో కలిసి ద్వారకకు తిరిగి వెళ్తాడు.

ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనంతో ముగిసిన పూర్వాధ్యాయం తరువాత, ద్వాదశాధ్యాయం ఆయన దివ్యరక్షణతో నిలిచిన పాండవవంశ పరంపరను, పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తును మరియు ధర్మరాజు ధర్మనిష్ఠను ఆవిష్కరిస్తుంది. తనను శరణు వేడుకున్న ఉత్తర గర్భస్థ శిశువును రక్షించడం ద్వారా శ్రీమన్నారాయణుని శరణాగతరక్షకత్వం, భక్తవాత్సల్యం ప్రత్యేకంగా వ్యక్తమవుతాయి. భగవద్రక్షణతో ప్రారంభమైన పరీక్షిత్తు జీవితం, ధర్మనిష్ఠతో కూడిన రాజ్యపాలన నుండి భగవత్తత్త్వజ్ఞానం మరియు పరమగతి వరకు సాగడం ద్వారా భగవదనుగ్రహం యొక్క విశిష్టతను వెల్లడిస్తుంది.

శ్లోక భావార్థాలు

అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన మహాశక్తిమంతమైన బ్రహ్మశిరోస్త్రం ప్రభావంతో ఉత్తర గర్భం దాదాపుగా నాశనమయ్యే స్థితికి చేరుకున్నప్పటికీ, శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ తన దివ్యశక్తితో ఆ గర్భానికి తిరిగి జీవాన్ని ప్రసాదించి శిశువును రక్షించడం ఆయన సర్వశక్తిమత్త్వానికి, అపారకరుణకు నిదర్శనం. తన గర్భస్థ శిశువును రక్షించుకోవడానికి మరే ఆధారమూ లేని స్థితిలో ఉత్తర శ్రీకృష్ణుని శరణు వేడుకుంది. ఆమె ప్రార్థనను స్వీకరించిన భగవంతుడు అస్త్రప్రభావాన్ని అధిగమించి శిశువును కాపాడాడు. ఈ సంఘటనలో శ్రీమన్నారాయణుని శరణాగతరక్షకత్వం, భక్తవాత్సల్యం విశేషంగా వ్యక్తమవుతాయి. శరణాగతి అంటే తన రక్షణకు భగవంతుడే పరమాశ్రయమని విశ్వసించి, రక్షణభారాన్ని ఆయనకు సమర్పించుకోవడం. ఉత్తర తనకోసం కాకుండా గర్భస్థ శిశువు కోసం శరణు వేడుకోవడం ఆమె మాతృప్రేమను, భగవంతునిపై అచంచల విశ్వాసాన్ని వెల్లడిస్తుంది. స్వయంగా తనను రక్షించుకోలేని శిశువును కూడా భగవంతుడు కాపాడటం ఆయన కరుణకు హద్దులు లేవని తెలియజేస్తుంది. ఈ దివ్యరక్షణ ద్వారా పాండవవంశ పరంపర కూడా నిలిచింది. భగవదనుగ్రహం వ్యక్తిగత రక్షణతోపాటు ధర్మపరిరక్షణకు కూడా దోహదపడుతుందని ఈ సంఘటన సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౦౧

శౌనక మహర్షి పరీక్షిత్తు మహారాజు జననం, కర్మలు, దేహాంతం మరియు మరణానంతర గతిని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తిని వ్యక్తం చేయడంలో లోతైన ఆధ్యాత్మిక భావం ఉంది. శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ అనుగ్రహంతో గర్భంలోనే రక్షించబడిన పరీక్షిత్తు జీవితం సాధారణ రాజచరిత్రకు అతీతమైన ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉంది. భగవదనుగ్రహంతో లభించిన జీవితాన్ని ఆయన ఏ విధంగా సార్థకం చేసుకున్నాడు, ధర్మపాలనలో ఎటువంటి ఆదర్శాన్ని నెలకొల్పాడు, జీవితాంతంలో ఏ ఆధ్యాత్మిక స్థితిని పొందాడు అనే అంశాలు ఇక్కడ ప్రధానమైనవి. జననం నుండి దేహాంతం వరకు మనిషి నిర్వహించే కర్మలతోపాటు, చివరకు పొందే గతి కూడా ఆధ్యాత్మిక పరిశీలనకు ముఖ్యమైనదని ఈ ప్రశ్న సూచిస్తుంది. భగవంతుని రక్షణతో ప్రారంభమైన పరీక్షిత్తు జీవితం చివరకు భగవత్తత్త్వజ్ఞానం వైపు సాగడం, మానవజన్మ యొక్క పరమప్రయోజనం కేవలం ఐహిక విజయాలలో కాకుండా భగవత్ప్రాప్తిలోనే ఉందనే సత్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. భగవదనుగ్రహాన్ని జీవితాంతం సార్థకం చేసుకోవలసిన ఆవశ్యకతను కూడా పరీక్షిత్తు చరిత్ర తెలియజేస్తుంది.
౦౧.౧౨.౦౨

శౌనక మహర్షి పరీక్షిత్తు మహారాజు జీవితవిశేషాలను తెలుసుకోవడంతోపాటు, ఆయనకు శుక మహర్షి ప్రసాదించిన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని కూడా వినాలని కోరుకుంటున్నాడు. భగవంతుని అనుగ్రహంతో గర్భంలోనే రక్షించబడిన పరీక్షిత్తు, తరువాత శుక మహర్షి వంటి పరమజ్ఞాని నుంచి ఉపదేశాన్ని పొందడం విశేషమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉంది. భగవదనుగ్రహం జీవునికి రక్షణను ప్రసాదించడమే కాకుండా, సద్గురువు ద్వారా పరమార్థజ్ఞానాన్ని పొందే అవకాశాన్ని కూడా కల్పిస్తుందని ఈ సందర్భం సూచిస్తుంది. శౌనకాది మహర్షులు ఆ జ్ఞానాన్ని వినడానికి చూపుతున్న ఆసక్తి, ఆధ్యాత్మిక విషయాలను తెలుసుకోవడంలో శ్రద్ధకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. సద్గురువు ఉపదేశాన్ని వినడానికి వినయం, శ్రద్ధ, జిజ్ఞాస అవసరమని వారి ప్రార్థన తెలియజేస్తుంది. జ్ఞానాన్ని బోధించే గురువు పట్ల గౌరవం, దానిని స్వీకరించే శిష్యుని సంసిద్ధత రెండూ ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి ముఖ్యమైనవని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది. భగవత్తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే నిజమైన ఆకాంక్షతో గురువును ఆశ్రయించి, ఆయన ఉపదేశాన్ని శ్రద్ధగా వినడం ఆధ్యాత్మిక సాధనలో అత్యంత విలువైన అంశమని కూడా స్పష్టమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౦౩

ధర్మరాజు రాజ్యపాలనలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ పాదపద్మసేవ ప్రభావం స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది. రాజ్యాధికారం, సంపదలు, భోగాలు అన్నీ అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, వాటిపట్ల ఆయనకు ఆసక్తి లేకపోవడానికి భగవంతునిపై ఉన్న అనన్యభక్తియే కారణం. నిరాసక్తి అంటే కర్తవ్యాలను విడిచిపెట్టడం కాదని, వ్యక్తిగత ఫలాపేక్ష లేకుండా వాటిని ధర్మబద్ధంగా నిర్వర్తించడమని ధర్మరాజు ఆచరణ తెలియజేస్తుంది. ప్రజలను తన సంతానంవలె భావించి, వారి సంక్షేమాన్ని తన బాధ్యతగా స్వీకరించడం ఆయన పాలనలోని విశిష్టత. భగవత్సేవ ద్వారా కలిగిన అంతరంగ పరిపక్వత, అధికారాన్ని స్వార్థప్రయోజనాలకు కాకుండా ప్రజాసేవకు వినియోగించే వివేకాన్ని ప్రసాదించింది. రాజ్యపాలన కూడా భగవంతునికి అర్పించిన సేవగా మారగలదని ఆయన జీవితం నిరూపిస్తుంది. నిజమైన భక్తి వ్యక్తిని లోకవ్యవహారాల నుంచి దూరం చేయకుండా, వాటిలో ధర్మనిష్ఠతో వ్యవహరించేలా తీర్చిదిద్దుతుందని ఈ శ్లోకం వెల్లడిస్తుంది. భగవంతునిపై స్థిరమైన ప్రేమ కలిగినవాడు ఐహిక విషయాల పట్ల నిరాసక్తుడై ఉన్నప్పటికీ, తనపై ఆధారపడినవారి పట్ల ప్రేమను, బాధ్యతను కోల్పోడనే ఆదర్శం ధర్మరాజు ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౦౪

ధర్మరాజు పాలనాకాలంలో ఆయనకు అపారమైన సంపదలు, మహాయజ్ఞాలు నిర్వహించే సామర్థ్యం, విశాలమైన రాజ్యాలు, పట్టమహిషి, సోదరులు, భూమి మరియు జంబూద్వీపంపై ఆధిపత్యం వంటి అసాధారణమైన వైభవాలు సమకూరాయి. ఒక చక్రవర్తికి లభించగల ఐశ్వర్యం, అధికారప్రతిష్ఠ, కుటుంబసౌభాగ్యం అన్నీ ఆయనకు సంపూర్ణంగా లభించాయని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించడం ఆయన రాజసంపదకు, వైదిక సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న గౌరవానికి నిదర్శనం. జంబూద్వీపంపై ఆధిపత్యం ఆయన సామ్రాజ్య విస్తృతిని, చక్రవర్తిగా పొందిన అత్యున్నత స్థానాన్ని వెల్లడిస్తుంది. అయితే ధర్మరాజు వైభవం భూలోకానికే పరిమితం కాలేదు. ఆయన కీర్తి స్వర్గలోకానికి కూడా చేరిందని చెప్పడం ద్వారా ఆయన మహిమ దేవలోకాల వరకు ప్రసిద్ధి చెందిందనే భావం వ్యక్తమవుతుంది. భూలోకంలోని ప్రజలతోపాటు స్వర్గలోకంలోని దేవతలకు కూడా ఆయన పేరు, ప్రతిష్ఠ తెలిసేంతటి విశేషమైన యశస్సును ధర్మరాజు సంపాదించుకున్నాడని ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది. ఈ విధంగా ధర్మరాజు సంపదలో, రాజ్యాధికారంలో, కుటుంబసౌభాగ్యంలో, యశస్సులో అత్యంత విశిష్టమైన స్థితిని పొందిన మహారాజుగా చిత్రించబడ్డాడు.
౦౧.౧౨.౦౫

ధర్మరాజు భగవద్భక్తి యొక్క విశిష్టత ఆకలితో ఉన్న వ్యక్తి ఉపమానం ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఆకలితో ఉన్నవానికి ఆహారం తప్ప ఇతర వస్తువులు ఎంత విలువైనవైనా ఆకలిని తీర్చలేవు. అదేవిధంగా ముకుందునియందు మనస్సు స్థిరపరచుకున్న ధర్మరాజుకు అపారమైన సంపదలు, విశాలమైన రాజ్యాధికారం, దేవతలు సైతం కోరుకునే భోగాలు నిజమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదించలేకపోయాయి. సాధారణంగా మనుషులు సంపదలు, అధికారం, భోగాలు పొందడమే సుఖానికి మార్గమని భావిస్తారు. కానీ ధర్మరాజు జీవితంలో వాటన్నింటికంటే భగవంతునితో ఉన్న అనుబంధమే అత్యంత విలువైనదిగా నిలిచింది. భగవంతునిపై అనన్యమైన ప్రేమ కలిగిన భక్తుని మనస్సు బాహ్యసుఖాలపై ఆధారపడదు. ఐహిక సంపదలు అవసరాలను తీర్చగలిగినా, భగవత్సాన్నిధ్యం ద్వారా లభించే ఆధ్యాత్మిక ఆనందానికి ప్రత్యామ్నాయం కాలేవు. ధర్మరాజుకు రాజ్యసంపదలన్నీ సమకూరినప్పటికీ, ఆయన హృదయం వాటిలో కాకుండా శ్రీకృష్ణ పరమాత్మయందే స్థిరంగా ఉండటం ఆయన భక్తి యొక్క పరిపక్వతను వెల్లడిస్తుంది. భగవంతునిపై స్థిరమైన ప్రేమ కలిగినవానికి ఆయనతో ఉన్న అనుబంధమే పరమసంతృప్తికి ఆధారమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౦౬

అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోస్త్రం యొక్క భయంకరమైన తేజస్సు ఉత్తర గర్భంలోని శిశువును దహిస్తున్న సమయంలో, శ్రీమన్నారాయణుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమై పరీక్షిత్తుకు దర్శనమివ్వడం భగవంతుని అపారమైన కరుణకు నిదర్శనం. తనను తాను రక్షించుకునే శక్తి లేని గర్భస్థ శిశువుకు భగవంతుడే రక్షకుడిగా నిలవడం ఆయన సర్వశక్తిమత్త్వాన్ని, భక్తవాత్సల్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ఉత్తర తన గర్భంలోని శిశువును కాపాడమని శ్రీకృష్ణ పరమాత్మను శరణు వేడుకున్నప్పుడు, ఆమె ప్రార్థనను స్వీకరించిన భగవంతుడు తన దివ్యసాన్నిధ్యాన్ని శిశువుకు అనుగ్రహించాడు. పరీక్షిత్తుకు తల్లి గర్భంలోనే లభించిన ఈ ప్రత్యక్ష దర్శనం, ఆయన జీవితానికి ఆరంభంలోనే భగవంతునితో ఏర్పడిన అసాధారణమైన అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది. మహర్షులు, యోగులు సాధనల ద్వారా పొందాలని ఆకాంక్షించే భగవద్దర్శనం పరీక్షిత్తుకు గర్భంలోనే లభించడం ఆయన మహాభాగ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. భగవదనుగ్రహానికి వయస్సు, శారీరక సామర్థ్యం అడ్డుకావని, తనను ఆశ్రయించినవారిని రక్షించడానికి భగవంతుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమవగలడని ఈ సంఘటన వెల్లడిస్తుంది. ఈ దివ్యదర్శనం పరీక్షిత్తు తరువాతి ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి విశేషమైన పునాదిగా నిలిచింది.
౦౧.౧౨.౦౭

సర్వలోకాలకు అధిపతియైన శ్రీమన్నారాయణుడు గర్భస్థ శిశువైన పరీక్షిత్తుకు బొటనవేలంత పరిమాణంలో దర్శనమివ్వడం ఆయన దివ్యస్వరూపం యొక్క అసాధారణమైన మహిమను తెలియజేస్తుంది. అనంతుడైన భగవంతుడు తన స్వరూపాన్ని ఏ పరిమాణంలోనైనా ప్రకటించగల సమర్థుడు. ఆయన బొటనవేలంత పరిమాణంలో కనిపించినంత మాత్రాన ఆయన అనంతత్వానికి, సర్వశక్తిమత్త్వానికి ఎటువంటి పరిమితి ఏర్పడదు. శిశువుకు దర్శనమిచ్చిన భగవంతుని నిర్మలత్వం ఆయన దోషరహితమైన దివ్యస్వభావాన్ని సూచిస్తుంది. శ్యామవర్ణం, ప్రకాశించే బంగారు కిరీటం, మెరుపువంటి వస్త్రం ఆయన దివ్యమంగళవిగ్రహం యొక్క అపూర్వమైన సౌందర్యాన్ని, తేజస్సును వ్యక్తపరుస్తాయి. భగవంతుని సౌందర్యం కేవలం బాహ్యరూపానికి సంబంధించినది కాకుండా, ఆయన దివ్యత్వం, మంగళగుణాలు, కరుణతో కూడినది. అచ్యుతుడు అనే నామం ఆయన తన స్వరూపం, మహిమల నుండి ఎన్నటికీ చ్యుతి చెందనివాడని తెలియజేస్తుంది. అటువంటి పరమాత్మ గర్భస్థ శిశువుకు సులభంగా దర్శనమివ్వడం ఆయన సౌలభ్యగుణానికి విశేషమైన నిదర్శనం. సర్వోన్నతుడైన భగవంతుడు తన అనంతమైన మహిమను ఏమాత్రం కోల్పోకుండా, భక్తుల రక్షణ కోసం వారికి అనుకూలమైన స్వరూపంలో ప్రత్యక్షమవుతాడనే పరమార్థం ఇక్కడ ప్రతిఫలిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౦౮

శ్రీమన్నారాయణుని దివ్యమంగళవిగ్రహంలో కనిపించే ప్రతి విశేషం ఆయన పరమాత్మస్వరూపాన్ని, అనంతమైన కల్యాణగుణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. నాలుగు దీర్ఘమైన భుజాలు ఆయన చతుర్భుజ దివ్యస్వరూపాన్ని ప్రకటిస్తూ, సమస్త జీవులను రక్షించే సర్వశక్తిమత్త్వాన్ని సూచిస్తాయి. కరిగించిన బంగారంవంటి కాంతితో ప్రకాశించే కుండలాలు ఆయన దివ్యసౌందర్యానికి శోభను చేకూరుస్తాయి. రక్తవర్ణపు నేత్రాలు భగవంతుని తేజస్సును వ్యక్తపరుస్తూనే, తనను ఆశ్రయించిన జీవుని పట్ల ఆయనకున్న వాత్సల్యాన్ని స్మరింపజేస్తాయి. ఆయన చేతిలోని గద కేవలం ఆయుధం మాత్రమే కాకుండా, అధర్మాన్ని అణచివేసి ధర్మాన్ని, భక్తులను రక్షించే దివ్యశక్తికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. గర్భస్థ శిశువు చుట్టూ అన్ని దిక్కులలో భగవంతుడు సంచరించడం, పరీక్షిత్తుకు ఏ వైపు నుండీ ప్రమాదం కలగకుండా కాపాడుతున్న ఆయన రక్షణాత్మక సాన్నిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది. సర్వలోకాలను పరిపాలించే పరమాత్మ ఒక గర్భస్థ శిశువు రక్షణ కోసం స్వయంగా గదను ధరించి ప్రత్యక్షమవడం ఆయన భక్తవాత్సల్యానికి, సౌలభ్యానికి విశిష్టమైన నిదర్శనం. భగవంతుని పరమాధిపత్యం కేవలం జగత్తును నియంత్రించడంలోనే కాకుండా, నిస్సహాయుడైన జీవుని రక్షించడానికి తన అనంతమైన శక్తిని వినియోగించడంలోనూ వ్యక్తమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౦౯

అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోస్త్రం యొక్క భయంకరమైన తేజస్సు నుండి గర్భస్థ శిశువైన పరీక్షిత్తును రక్షించడానికి శ్రీమన్నారాయణుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమై, అతని చుట్టూ సంచరిస్తూ తన దివ్యగదను పదేపదే తిప్పుతున్నాడు. మండుతున్న ఉల్కవంటి కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న ఆ గద భగవంతుని అపారమైన శక్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది. సమస్త జగత్తుకు రక్షకుడైన పరమాత్మ, తనను తాను రక్షించుకోలేని గర్భస్థ శిశువు కోసం స్వయంగా రక్షణకార్యాన్ని చేపట్టడం ఆయన అసాధారణమైన కరుణకు నిదర్శనం. ఉత్తర చేసిన శరణాగతి ప్రార్థనను స్వీకరించిన శ్రీకృష్ణుడు, ఆమె గర్భంలోని శిశువుకు ఎటువంటి హాని కలగకుండా తన దివ్యశక్తిని ప్రదర్శిస్తున్నాడు. భగవంతుని గద కేవలం ఆయుధంగా కాకుండా, భక్తునికి ఎదురైన ప్రాణాపాయాన్ని తొలగించే దివ్యరక్షణ సాధనంగా ఇక్కడ ప్రకాశిస్తోంది. అస్త్రతేజస్సు శిశువును దహించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, భగవంతుని ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యంలో ఆ శక్తి నిలువలేని పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. తనను ఆశ్రయించినవారి రక్షణ కోసం భగవంతుడు ఎంతటి శక్తినైనా ఎదుర్కొనగలడనే సత్యం ఈ దివ్యసంఘటనలో వ్యక్తమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౧౦

సూర్యుడు తన ప్రకాశంతో పొగమంచును చెదరగొట్టినట్లుగా, శ్రీమన్నారాయణుడు తన దివ్యగదతో బ్రహ్మశిరోస్త్రం యొక్క తేజస్సును చెదరగొట్టడం ఆయన అపారమైన సర్వశక్తిమత్త్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది. సూర్యుని ముందు పొగమంచు నిలువలేనట్లే, సర్వశక్తిమంతుడైన పరమాత్మ సంకల్పానికి ప్రతికూలమైన అస్త్రశక్తి కూడా ఆయన దివ్యశక్తిని అధిగమించలేదు. అత్యంత వినాశకరమైన బ్రహ్మశిరోస్త్రాన్ని సైతం భగవంతుడు నిర్వీర్యం చేయగలగడం, సమస్త శక్తులపై ఆయనకున్న పరమాధిపత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అయితే ఈ అపారమైన శక్తిని భగవంతుడు ప్రదర్శించిన సందర్భం ప్రత్యేకమైనది. తనను తాను రక్షించుకోలేని గర్భస్థ శిశువు ప్రాణాలను కాపాడటానికి ఆయన స్వయంగా కార్యోన్ముఖుడయ్యాడు. ఇది ఆయన సర్వశక్తిమత్త్వంతోపాటు అపారమైన కరుణను, రక్షకత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. తన సమీపంలో ప్రత్యక్షమైన ఆ దివ్యపురుషుడు ఎవరో తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాస పరీక్షిత్తులో కలగడం కూడా విశేషమైనది. భగవంతుని ప్రత్యక్ష దర్శనం పొందినప్పటికీ, ఆ దివ్యపురుషుని నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి అతనిలో వ్యక్తమవుతుంది. ఈ అపూర్వమైన దర్శనం పరీక్షిత్తు జీవితంలో భగవంతుని పట్ల ఏర్పడబోయే గాఢమైన అనుబంధానికి పునాదిగా నిలుస్తుంది. ప్రాణరక్షణతో ప్రారంభమైన భగవత్సాన్నిధ్యం, ఆయనను తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాసకు కూడా కారణమవడం పరీక్షిత్తు మహాభాగ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
౦౧.౧౨.౧౧

సమస్త లోకాలను వినాశనం చేయగల శక్తి కలిగిన బ్రహ్మశిరోస్త్రాన్ని శ్రీమన్నారాయణుడు తన దివ్యగదతో లీలగా నిర్వీర్యం చేయడం ఆయన అనంతమైన శక్తిని, సర్వాధిపత్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. మానవులకు అత్యంత భయంకరమైనదిగా కనిపించే ప్రమాదం కూడా సర్వశక్తిమంతుడైన పరమాత్మకు అసాధ్యమైనది కాదు. తనను తాను రక్షించుకోలేని గర్భస్థ శిశువు కోసం భగవంతుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమై రక్షణ కల్పించడం ఆయన అపారమైన కరుణను, భక్తవాత్సల్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ధర్మాన్ని రక్షించే పరమాత్మ, పాండవ వంశానికి వారసుడైన పరీక్షిత్తును కాపాడటం ద్వారా ధర్మపరిరక్షణలో తన దివ్యసంకల్పాన్ని నెరవేర్చాడు. అపరిమితమైన స్వరూపం కలిగిన సర్వవ్యాపకుడైన శ్రీహరి, ఒక చిన్న గర్భస్థలంలో ప్రత్యక్షమై శిశువుకు దర్శనమివ్వడం ఆయన అసాధారణమైన సౌలభ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. తన రక్షణకార్యం పూర్తయిన తరువాత పరీక్షిత్తు చూస్తుండగానే అదృశ్యమవడం, భగవంతుని ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యం ఆయన స్వతంత్ర సంకల్పానికి లోబడి ఉంటుందని సూచిస్తుంది. జన్మించకముందే పరమాత్మ దర్శనాన్ని పొందిన పరీక్షిత్తు మహాభాగ్యం, అతని జీవితంలో భగవంతుని పట్ల ఏర్పడబోయే గాఢమైన అనుబంధానికి పునాదిగా నిలుస్తుంది.
౦౧.౧౨.౧౨

శ్రీమన్నారాయణుని దివ్యానుగ్రహంతో గర్భంలోనే ప్రాణాపాయం నుండి రక్షింపబడిన పరీక్షిత్తు మహారాజు, సమస్త శుభగుణాలు ఫలించే శుభసమయంలో జన్మించడం ఆయన జీవితానికి లభించిన మంగళకరమైన ప్రారంభాన్ని తెలియజేస్తుంది. గ్రహాలు అనుకూలంగా ఉదయించిన సమయంలో ఆయన జన్మించడం, భవిష్యత్తులో గొప్ప గుణసంపదతో వెలుగొందబోయే మహారాజు ఆవిర్భావానికి శుభసూచకంగా నిలుస్తుంది. పాండురాజు వంశాన్ని ధరించేవాడిగా పరీక్షిత్తు జన్మించడం కేవలం వంశపరంపర కొనసాగింపునకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. ధర్మనిష్ఠతో ప్రసిద్ధి పొందిన పాండవుల రాజవంశానికి వారసుడిగా, ఆ వంశపు గొప్ప సంప్రదాయాలను నిలబెట్టవలసిన బాధ్యత కూడా ఆయన జననంతో ముడిపడి ఉంది. పరీక్షిత్తు తన పూర్వీకుడైన పాండురాజు వలె తేజస్సుతో ప్రకాశించడం, పూర్వీకుల గొప్ప గుణాలు తరువాతి తరాలలో కొనసాగడాన్ని సూచిస్తుంది. పాండురాజే మరల జన్మించినట్లుగా కనిపించేంతటి తేజస్సు పరీక్షిత్తులో వ్యక్తమవడం ఆయన అసాధారణమైన వ్యక్తిత్వానికి సంకేతంగా నిలుస్తుంది. భగవంతుని రక్షణతో ప్రాణాలను నిలుపుకున్న పరీక్షిత్తు జననం, పాండవ వంశానికి కొత్త ఆశను కలిగించడంతోపాటు ధర్మపరంపర కొనసాగింపునకు మార్గం సుగమం చేసింది.
౦౧.౧౨.౧౩

పరీక్షిత్తు మహారాజు జననంతో ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు పొందిన ఆనందం, పాండవ వంశానికి వారసుడు లభించాడనే సంతోషంతోపాటు శ్రీమన్నారాయణుని అనుగ్రహం పట్ల కలిగిన కృతజ్ఞతను కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. గర్భంలోనే ప్రాణాపాయం ఎదుర్కొన్న శిశువు భగవంతుని రక్షణతో సురక్షితంగా జన్మించడం పాండవులకు అపూర్వమైన వరంగా నిలిచింది. ఈ శుభసందర్భంలో ధర్మరాజు ధౌమ్య మహర్షి, కృపాచార్యుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులచేత మంగళవచనాలను పలికించి, జాతకర్మ సంస్కారాన్ని నిర్వహింపజేయడం ఆయనకు వైదిక ధర్మాచరణ పట్ల ఉన్న నిష్ఠను తెలియజేస్తుంది. జాతకర్మ సంస్కారం శిశువు జననాన్ని పవిత్రమైన వైదిక సంప్రదాయంతో అనుసంధానించే ముఖ్యమైన సంస్కారం. మంగళవచనాలు శిశువు శ్రేయస్సు, ఆయురారోగ్యాలు, మంగళకరమైన భవిష్యత్తును ఆకాంక్షిస్తూ పలికే ఆశీర్వచనాలుగా నిలుస్తాయి. రాజవంశానికి వారసుడు జన్మించినప్పటికీ, ధర్మరాజు ఆ సందర్భాన్ని కేవలం రాజకుటుంబ వేడుకగా కాకుండా శాస్త్రోక్త సంస్కారాలతో నిర్వహించడం విశేషమైనది. భగవంతుని అనుగ్రహంతో లభించిన సంతానాన్ని ధర్మబద్ధమైన సంస్కారాలతో పెంచాలనే ఆదర్శం ఆయన ఆచరణలో వ్యక్తమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౧౪

పరీక్షిత్తు మహారాజు జన్మించిన శుభసందర్భంలో ధర్మరాజు నిర్వహించిన దానధర్మాలు ఆయన ఉదారస్వభావాన్ని, వైదిక సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న గౌరవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. సంతానం జన్మించడం వంటి మంగళకరమైన సందర్భాలలో దానాలు చేయడం కేవలం ఆనందాన్ని వ్యక్తపరచే ఆచారం మాత్రమే కాకుండా, భగవంతుని అనుగ్రహంతో లభించిన సంపదను సత్కార్యాలకు వినియోగించే ధర్మాచరణ కూడా. బంగారం, గోవులు, భూములు, గ్రామాలు, శ్రేష్ఠమైన ఏనుగులు, గుర్రాలు, అన్నం వంటి విలువైన సంపదలను బ్రాహ్మణులకు దానం చేయడం ధర్మరాజు దానశీలతను తెలియజేస్తుంది. దానానికి అనుకూలమైన పవిత్ర సమయాలను తెలిసిన ధర్మరాజు, పరీక్షిత్తు జననాన్ని ధర్మకార్యాలకు అనువైన శుభసందర్భంగా భావించాడు. రాజుగా తనకు లభించిన ఐశ్వర్యాన్ని కేవలం వ్యక్తిగత సుఖాలకే పరిమితం చేయకుండా, ధర్మబద్ధమైన కార్యాలకు వినియోగించడం ఆయన ఆదర్శవంతమైన రాజధర్మాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తుంది. శ్రీమన్నారాయణుని అనుగ్రహంతో పాండవ వంశానికి వారసుడు లభించిన ఆనందం, ఈ విధంగా దానధర్మాల రూపంలో వ్యక్తమైంది. సంపదకు నిజమైన సార్థకత ధర్మబద్ధమైన వినియోగంలోనే ఉందనే సూత్రం ధర్మరాజు ఆచరణ ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౧౫

పరీక్షిత్తు జననోత్సవంలో ధర్మరాజు చేసిన దానధర్మాలు బ్రాహ్మణులకు సంతోషాన్ని కలిగించాయి. అయితే వారి సంతృప్తికి దానాలతోపాటు ధర్మరాజు ప్రదర్శించిన వినయం, గౌరవభావం కూడా ముఖ్యమైనవిగా నిలిచాయి. విశాలమైన సామ్రాజ్యానికి అధిపతిగా ఉన్నప్పటికీ బ్రాహ్మణుల పట్ల వినయంతో వ్యవహరించడం ఆయన ధర్మనిష్ఠను ప్రతిబింబిస్తుంది. సంపద, అధికారం కలిగినవారికి వినయం తోడైనప్పుడు వారి ఔన్నత్యం మరింత ప్రకాశిస్తుంది. బ్రాహ్మణులు ధర్మరాజును పురువంశశ్రేష్ఠుడిగా సంబోధించడం ఆయన వంశగౌరవాన్ని సూచిస్తుంది. అదే సమయంలో పరీక్షిత్తును పురువంశపరంపరలో జన్మించిన వారసుడిగా ప్రస్తావించడం, ఆ వంశం కొనసాగడానికి ఆయన జననానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. ధర్మపాలనతో ప్రసిద్ధి చెందిన పాండవుల వంశపరంపర కొనసాగడం రాజ్యవారసత్వానికి మాత్రమే కాకుండా, వారి ధర్మసంప్రదాయాల పరిరక్షణకు కూడా ముఖ్యమైనది. సంతోషించిన బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు గురించి చెప్పబోయే విశేషాలకు ఈ సంబోధన ప్రారంభంగా నిలుస్తుంది. ఈ సందర్భం ధర్మరాజు వినయాన్ని, బ్రాహ్మణుల సంతృప్తిని, వంశపరంపర ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౧౬

అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోనామాస్త్రం కారణంగా పవిత్రమైన పురువంశపరంపర నాశనమయ్యే స్థితికి చేరుకోవడం, పాండవులు ఎదుర్కొన్న అత్యంత తీవ్రమైన సంకటాన్ని తెలియజేస్తుంది. ధర్మరక్షణ కోసం మహాభారత యుద్ధంలో విజయం సాధించిన పాండవులకు, చివరకు తమ వంశాన్ని కొనసాగించే వారసుడినే కోల్పోయే ప్రమాదం ఏర్పడింది. మానవశక్తితో అడ్డుకోలేని ఆ దివ్యాస్త్ర ప్రభావం నుంచి ఉత్తర గర్భంలోని పరీక్షిత్తును రక్షించడం ద్వారా శ్రీమహావిష్ణువు తన అపారమైన శక్తిని, భక్తవాత్సల్యాన్ని ప్రకటించాడు. పరీక్షిత్తు జననం కేవలం సహజమైన వంశవృద్ధిగా కాకుండా, భగవంతుని ప్రత్యేక అనుగ్రహంతో సాధ్యమైన మహత్తరమైన సంఘటనగా నిలిచింది. ధర్మరాజుకు, పాండవులకు పరీక్షిత్తును ప్రసాదించడం ద్వారా శ్రీమహావిష్ణువు వారి వంశపరంపరను పరిరక్షించడమే కాకుండా, తనను ఆశ్రయించిన భక్తుల పట్ల తనకున్న అనుగ్రహభావాన్ని కూడా వెల్లడించాడు. భగవంతుని సంకల్పానికి మానవశక్తికి అతీతమైన దివ్యాస్త్రాలు సైతం అడ్డంకి కాలేవనే పరమార్థం ఈ సంఘటనలో వ్యక్తమవుతుంది. ధర్మనిష్ఠతో, భగవదాశ్రయంతో జీవించే భక్తులకు ఎదురయ్యే తీవ్రమైన సంకటాలలో కూడా భగవంతుని అనుగ్రహమే పరమాశ్రయంగా నిలుస్తుందనే ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని పరీక్షిత్తు రక్షణ ప్రతిబింబిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౧౭

పరీక్షిత్తు మహారాజుకు ‘విష్ణురాతుడు’ అనే పేరు ఏర్పడటం ఆయన జననం వెనుక ఉన్న శ్రీమహావిష్ణువు విశేష అనుగ్రహాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోనామాస్త్రం నుంచి గర్భస్థ శిశువును రక్షించి, పాండవ వంశానికి వారసుడిని ప్రసాదించిన భగవంతుని కరుణ ఈ పేరులో నిక్షిప్తమై ఉంది. సాధారణంగా వ్యక్తులకు వారి వంశం, గుణాలు లేదా కార్యాల ఆధారంగా కీర్తి లభిస్తుంది. అయితే పరీక్షిత్తుకు భగవంతుని ప్రత్యక్ష రక్షణతోనే విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించడం ఆయన జన్మమహిమను తెలియజేస్తుంది. బ్రాహ్మణులు ఆయన భవిష్యత్తులో గొప్ప కీర్తిని పొందుతాడని చెప్పడంతోపాటు, మహోన్నతమైన మహాభాగవతుడిగా ఎదుగుతాడని నిశ్చయంగా ప్రకటించడం మరింత విశేషమైనది. రాజవంశంలో జన్మించడం, రాజ్యాధికారాన్ని పొందడం వంటి లౌకికమైన గొప్పతనాలకంటే భగవంతునిపట్ల గాఢమైన భక్తిని కలిగి ఉండటమే అత్యున్నతమైన ఆధ్యాత్మిక ఔన్నత్యమని ఈ సందర్భం స్పష్టం చేస్తుంది. పరీక్షిత్తు జననానికి కారణమైన భగవదనుగ్రహం ఆయన జీవితంలో భగవద్భక్తిగా వికసించబోతుందని బ్రాహ్మణుల మాటలు సూచిస్తున్నాయి. భగవంతుని అనుగ్రహంతో లభించిన జీవితం భగవత్సేవకు, భగవత్స్మరణకు అంకితమైనప్పుడు నిజమైన సార్థకతను పొందుతుందనే ఆధ్యాత్మిక సత్యం పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తులో ప్రతిఫలించబోతుంది.
౦౧.౧౨.౧౮

ధర్మరాజు తన మనుమడైన పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తు గురించి బ్రాహ్మణులను ప్రశ్నించడం ఆయనకు వంశగౌరవం, ధర్మపరంపర పట్ల ఉన్న బాధ్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది. పరీక్షిత్తు గొప్ప కీర్తిని పొందే మహాభాగవతుడిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణులు ప్రకటించినప్పటికీ, ధర్మరాజు అతడు తన పూర్వీకులైన మహాత్ముల మార్గాన్ని అనుసరిస్తాడా అని తెలుసుకోవాలని కోరుకున్నాడు. పురువంశానికి చెందిన రాజర్షులు కేవలం రాజ్యాధికారంతోనే కాకుండా, ధర్మనిష్ఠతో, సద్గుణాలతో, పుణ్యకార్యాలతో సజ్జనుల ప్రశంసలను పొందినవారు. అటువంటి మహాత్ముల వారసత్వాన్ని కొనసాగించడమంటే కేవలం రాజ్యాన్ని స్వీకరించడం మాత్రమే కాదు, వారి ఆదర్శాలను ఆచరణలో నిలబెట్టడం కూడా. ధర్మరాజు దృష్టిలో రాజుకు లభించే నిజమైన కీర్తి సంపద, అధికారం లేదా విజయాల వల్ల మాత్రమే ఏర్పడదు. ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తన, సత్కార్యాలు, ప్రజల శ్రేయస్సు పట్ల నిబద్ధత ద్వారా సజ్జనుల ప్రశంసలను పొందడంలోనే రాజు ఔన్నత్యం వ్యక్తమవుతుంది. తన మనుమడు కూడా అటువంటి మహోన్నతమైన గుణాలను అలవరచుకొని వంశగౌరవాన్ని నిలబెట్టాలని ధర్మరాజు ఆకాంక్షించాడు. పూర్వీకుల గొప్పతనాన్ని కేవలం జన్మవల్ల పొందిన గౌరవంగా భావించకుండా, వారి ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించడం ద్వారా ఆ వారసత్వాన్ని సార్థకం చేసుకోవాలనే ఆదర్శం ఆయన ప్రశ్నలో వ్యక్తమవుతుంది.
౦౧.౧౨.౧౯

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తును వివరిస్తూ ఇక్ష్వాకు మహారాజును, దాశరథి శ్రీరాముని ఉదాహరణలుగా పేర్కొనడం విశేషమైనది. మహోన్నతులైన ఈ రాజులు అనేక సద్గుణాలకు ఆదర్శంగా నిలిచినప్పటికీ, ఈ శ్లోకంలో వారి విశిష్టమైన గుణాలలో కొన్నింటిని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఇక్ష్వాకు మహారాజుతో పోలిక ద్వారా ప్రజారక్షణ రాజు యొక్క ప్రధాన కర్తవ్యమని, ప్రజల శ్రేయస్సును కాపాడటంలోనే రాజ్యపాలన సార్థకత ఉందని తెలియజేశారు. శ్రీరామునితో పోలిక ద్వారా బ్రాహ్మణుల పట్ల గౌరవం, సత్యప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకోవడం వంటి గుణాల ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడించారు. రాజుకు పరాక్రమం, సంపద, అధికారం ఉన్నప్పటికీ ధర్మనిష్ఠ, సత్యసంధత లేకపోతే అతని పాలన ఆదర్శవంతం కాలేదు. రాజ్యపాలనలో బాహ్యమైన వైభవంతోపాటు వ్యక్తిగత సద్గుణాలు, ధర్మాచరణ కూడా అత్యంత అవసరమని ఈ పోలికలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. పరీక్షిత్తు ఈ మహనీయుల ఉత్తమ గుణాలను కలిగి గొప్ప చక్రవర్తిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణులు ప్రకటించడం ద్వారా, పాండవ వంశంలో ధర్మబద్ధమైన రాజ్యపాలన కొనసాగుతుందనే విశ్వాసాన్ని ధర్మరాజులో కలిగించారు.
౦౧.౧౨.౨౦

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజును శిబి మహారాజుతోను, దుష్యంతుని కుమారుడైన భరత మహారాజుతోను పోల్చడం ద్వారా ఆయనలో వికసించబోయే మరికొన్ని విశిష్టమైన రాజధర్మాలను వెల్లడించారు. శిబి మహారాజుతో పోలిక దానశీలత, శరణాగతరక్షణ వంటి మహోన్నతమైన గుణాలను తెలియజేస్తుంది. రాజు తన సంపదను కేవలం వ్యక్తిగత వైభవానికి వినియోగించకుండా, అవసరమైనవారిని ఆదుకోవడానికి ఉపయోగించాలి. అలాగే తనను ఆశ్రయించినవారికి రక్షణ కల్పించడం రాజధర్మంలో అత్యంత ముఖ్యమైన బాధ్యత. భరత మహారాజుతో పోలిక యజ్ఞధర్మాల పట్ల గౌరవాన్ని, యజ్ఞాలు నిర్వహించేవారి కీర్తిని వృద్ధి చేయడంలోని విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది. యజ్ఞాలు భగవదారాధనకు, ధర్మాచరణకు సంబంధించిన పవిత్రమైన కార్యాలు కావడంతో వాటిని ఆదరించడం ధర్మపాలనలో ముఖ్యమైన అంశంగా నిలుస్తుంది. రాజు ఇటువంటి ధార్మిక కార్యాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా సమాజంలో ధర్మాచరణకు తగిన గౌరవాన్ని కల్పిస్తాడు. పరీక్షిత్తు ఈ మహనీయుల సద్గుణాలను అనుసరించి, దానధర్మాలు, శరణాగతరక్షణ, యజ్ఞధర్మాల పరిరక్షణ ద్వారా తన రాజ్యపాలనను సార్థకం చేసుకుంటాడని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనం సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౧

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజును పాండవ అర్జునునితోను, కార్తవీర్యార్జునునితోను పోల్చడం ద్వారా ఆయన ధనుర్విద్యా నైపుణ్యాన్ని, అసాధారణమైన యుద్ధపరాక్రమాన్ని వెల్లడించారు. ఈ ఇద్దరు మహావీరులు తమ శౌర్యసామర్థ్యాలతో ప్రసిద్ధి చెందినవారు. వారితో సమానమైనవాడని పేర్కొనడం పరీక్షిత్తు భవిష్యత్తులో గొప్ప ధనుర్ధారుడిగా నిలుస్తాడని సూచిస్తుంది. అగ్నితో పోలిక ఆయనను ఎదుర్కోవడం ఎంత కష్టమో తెలియజేస్తే, సముద్రంతో పోలిక ఆయన శక్తిని అధిగమించడం ఎంత దుర్లభమో స్పష్టం చేస్తుంది. రాజుకు ధర్మనిష్ఠతోపాటు రాజ్యరక్షణకు అవసరమైన శౌర్యం, యుద్ధనైపుణ్యం కూడా అత్యంత ముఖ్యమైనవి. శత్రువుల నుంచి ప్రజలను రక్షించి, రాజ్యంలో శాంతిభద్రతలను నిలబెట్టడానికి అటువంటి సామర్థ్యం అవసరం. పరీక్షిత్తు ఈ విశిష్టమైన గుణాలను కలిగి, తన పరాక్రమాన్ని ప్రజారక్షణకు వినియోగించే సమర్థుడైన చక్రవర్తిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనం తెలియజేస్తుంది. ఆయనలోని ధనుర్విద్యా ప్రావీణ్యం, అపారమైన శౌర్యం ధర్మబద్ధమైన రాజ్యపాలనకు బలమైన ఆధారాలుగా నిలుస్తాయని ఈ ఉపమానాలు సూచిస్తున్నాయి.
౦౧.౧౨.౨౨

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజును సింహం, హిమవంతుడు, భూమి, తల్లిదండ్రులతో పోల్చడం ద్వారా ఆదర్శవంతమైన రాజులో ఉండవలసిన విశిష్టమైన గుణాలను వెల్లడించారు. సింహంతో పోలిక రాజుకు అవసరమైన శౌర్యపరాక్రమాలను సూచిస్తుంది. హిమవంతునితో పోలిక తనను ఆశ్రయించినవారికి రక్షణ కల్పించే ఉదారస్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. సమస్త జీవుల భారాన్ని భరించే భూమితో పోలిక కష్టాలను ఓర్పుతో సహించగల స్థిరమైన మనస్సును సూచిస్తుంది. తల్లిదండ్రులతో పోలిక ప్రజల పట్ల ప్రేమ, సహనం, క్షమాగుణం కలిగి ఉండవలసిన అవసరాన్ని తెలియజేస్తుంది. రాజు శత్రువుల విషయంలో పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించినప్పటికీ, తన ప్రజల పట్ల దయతోను, సహనంతోను వ్యవహరించాలి. అధికారాన్ని కేవలం శక్తిని ప్రదర్శించడానికి కాకుండా, ప్రజల శ్రేయస్సును కాపాడటానికి వినియోగించాలి. ప్రజల కష్టసుఖాలను తనవిగా భావించి, వారి అవసరాలను గుర్తించి, న్యాయబద్ధంగా వ్యవహరించడం కూడా రాజు యొక్క ముఖ్యమైన ధర్మం. పరీక్షిత్తు ఈ గుణాలన్నింటినీ సమన్వయపరచుకొని, ప్రజలకు రక్షకుడిగా, ఆశ్రయంగా నిలిచే ధర్మనిష్ఠుడైన చక్రవర్తిగా ఎదుగుతాడని ఈ ఉపమానాలు సూచిస్తున్నాయి.
౦౧.౧౨.౨౩

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజును బ్రహ్మదేవుడు, శివుడు, శ్రీమహావిష్ణువులతో పోల్చడం ద్వారా ఆదర్శవంతమైన రాజులో ఉండవలసిన మూడు విశిష్టమైన గుణాలను వెల్లడించారు. బ్రహ్మదేవునితో పోలిక సమస్త ప్రజల పట్ల సమభావంతో వ్యవహరించవలసిన అవసరాన్ని తెలియజేస్తుంది. రాజు వ్యక్తిగత అభిమానాలకు, ద్వేషాలకు లోనుకాకుండా అందరికీ సమానమైన న్యాయాన్ని అందించాలి. శివునితో పోలిక అనుగ్రహశీలతను సూచిస్తుంది. అధికారంతోపాటు దయాగుణం కలిగి, అవసరమైన సందర్భాలలో ప్రసన్నచిత్తంతో అనుగ్రహించడం రాజుకు శోభనిస్తుంది. శ్రీమహావిష్ణువుతో పోలిక సమస్త జీవులకు ఆశ్రయంగా నిలిచే మహోన్నతమైన బాధ్యతను తెలియజేస్తుంది. భగవంతుడు సమస్త జీవులకు పరమాశ్రయమైనట్లే, రాజు తన ప్రజలకు రక్షణను, ఆదరణను అందించాలి. ఈ మూడు పోలికలు రాజ్యపాలనలో న్యాయం, అనుగ్రహం, ప్రజారక్షణ పరస్పరం సమన్వయంతో ఉండాలని సూచిస్తున్నాయి. పరీక్షిత్తు ఈ గుణాలను కలిగి, ప్రజల శ్రేయస్సును ప్రధానంగా భావించే ధర్మనిష్ఠుడైన చక్రవర్తిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనం స్పష్టం చేస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౪

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజును శ్రీకృష్ణుడు, రంతిదేవుడు, యయాతి మహారాజులతో పోల్చడం ద్వారా ఆయనలో వికసించబోయే విశిష్టమైన సద్గుణాలను వెల్లడించారు. సమస్త సద్గుణాలకు నిలయమైన శ్రీకృష్ణుని అనుసరించడం పరీక్షిత్తు వ్యక్తిత్వంలోని భగవద్భక్తిని, సద్గుణనిష్ఠను సూచిస్తుంది. భగవంతుని దివ్యగుణాలను ఆదర్శంగా స్వీకరించినవాడు తన ఆలోచనలను, ఆచరణను ధర్మమార్గంలో నిలుపుకుంటాడు. రంతిదేవునితో పోలిక స్వార్థరహితమైన దానశీలతను, ఇతరుల కష్టాలను తొలగించడానికి తన సంపదను వినియోగించే ఉదారస్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. యయాతి మహారాజుతో పోలిక ధర్మాచరణ పట్ల నిష్ఠను, జీవితంలో ధర్మానికి ఇవ్వవలసిన ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ఈ మూడు పోలికలు భగవద్భక్తి, ఉదారత, ధర్మనిష్ఠ పరస్పరం అనుసంధానమైన మహోన్నతమైన గుణాలని తెలియజేస్తున్నాయి. రాజుకు ఈ గుణాలు ఉన్నప్పుడు అతని వ్యక్తిగత జీవితం ఆదర్శవంతంగా ఉండటమే కాకుండా, రాజ్యపాలన కూడా ప్రజల శ్రేయస్సుకు దోహదపడుతుంది. పరీక్షిత్తు ఈ సద్గుణాలను తన జీవితంలో ఆచరిస్తూ ధర్మబద్ధమైన పాలనను కొనసాగించే మహనీయుడిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనం సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౫

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజును బలిచక్రవర్తితోను, ప్రహ్లాదునితోను పోల్చడం ద్వారా ధైర్యస్థైర్యం, భగవద్భక్తి వంటి మహోన్నతమైన గుణాలను వెల్లడించారు. బలిచక్రవర్తి తన సంపదను, రాజ్యాన్ని కోల్పోయే పరిస్థితిలోనూ ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడి, కష్టాలను ఓర్పుతో సహించి సంకల్పంలో స్థిరంగా నిలిచాడు. అందువల్ల ఇక్కడ ధృతి అనేది కేవలం శౌర్యం కాకుండా, ప్రతికూల పరిస్థితులలో చలించకుండా నిలిచే మనోస్థైర్యాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రహ్లాదునితో పోలిక ఎన్ని విఘ్నాలు ఎదురైనా భగవంతునియందు భక్తిని విడువని అచంచలమైన నిష్ఠను తెలియజేస్తుంది. భగవంతునిపై సంపూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగినవాడు సుఖదుఃఖాలకు అతీతంగా తన ధర్మమార్గంలో నిలవగలడనే ఆధ్యాత్మిక సత్యం ఈ పోలికలలో ప్రతిఫలిస్తుంది. భవిష్యత్తులో పరీక్షిత్తు నిర్వహించబోయే అశ్వమేధయజ్ఞాలు ధర్మాచరణ పట్ల ఆయనకుండబోయే నిబద్ధతను సూచిస్తే, వృద్ధులను గౌరవంతో సేవించడం ఆయన వినయాన్ని, పెద్దల అనుభవానికి ఇచ్చే ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. రాజుకు అధికారంతోపాటు ఓర్పు, సంకల్పస్థిరత్వం, భగవద్భక్తి, పెద్దల పట్ల గౌరవం కూడా అవసరమని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. పరీక్షిత్తు ఈ గుణాలను సమన్వయపరచుకొని, కష్టసమయాలలో ధర్మాన్ని విడువకుండా, భగవత్సేవలో స్థిరంగా నిలిచే ధర్మనిష్ఠుడైన చక్రవర్తిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనం సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౬

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తును వివరిస్తూ రాజవంశ పరంపరను కొనసాగించడం, అధర్మమార్గంలో నడిచేవారిని శాసించడం, కలిపురుషుని అణచివేయడం వంటి ముఖ్యమైన రాజధర్మాలను వెల్లడించారు. రాజర్షులకు జన్మనిచ్చేవాడని పేర్కొనడం ద్వారా పరీక్షిత్తు ధర్మనిష్ఠ కలిగిన ఉత్తమ రాజులకు మూలపురుషుడై, రాజవంశంలో ధర్మపరంపరను కొనసాగిస్తాడని సూచించారు. రాజు తన ప్రజలను రక్షించడమే కాకుండా, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవారిని నియంత్రించవలసిన బాధ్యతను కూడా కలిగి ఉంటాడు. దుష్టులను శాసించకపోతే అధర్మం వ్యాపించి, సమాజంలో శాంతి, న్యాయం దెబ్బతింటాయి. కలిపురుషుని అణచివేయడం పరీక్షిత్తు ధర్మరక్షణ పట్ల చూపే దృఢమైన నిబద్ధతకు నిదర్శనం. కలియుగ ప్రభావం పెరుగుతున్నప్పటికీ, ధర్మబద్ధమైన పాలన ద్వారా అధర్మాన్ని నియంత్రించవచ్చనే భావం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది. రాజ్యాధికారం ప్రజల శ్రేయస్సుకు, ధర్మపరిరక్షణకు వినియోగించబడినప్పుడే సార్థకమవుతుందని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. పరీక్షిత్తు ఈ బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూ ధర్మాన్ని నిలబెట్టే ఆదర్శవంతమైన చక్రవర్తిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనం సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౭

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజు జీవితంలోని చివరి ఘట్టంలో వ్యక్తమయ్యే భగవద్భక్తిని, వైరాగ్యాన్ని వెల్లడించారు. బ్రాహ్మణకుమారుని శాపం కారణంగా తక్షకుని ద్వారా తనకు మరణం సంభవించబోతుందని తెలుసుకున్న పరీక్షిత్తు, ప్రాపంచిక ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి శ్రీహరి పాదాలను ఆశ్రయిస్తాడు. రాజ్యాధికారం, సంపద, కుటుంబబంధాలు వంటి వాటిపై మమకారాన్ని త్యజించి, భగవంతునియందు మనస్సును స్థిరపరచుకుంటాడు. ఇక్కడ వైరాగ్యం అనేది కేవలం ప్రాపంచిక విషయాలను విడిచిపెట్టడం మాత్రమే కాకుండా, భగవంతుని శరణాగతిలో నిలవడాన్ని సూచిస్తుంది. జీవితంలో మరణం అనివార్యమని తెలిసినప్పుడు ప్రాపంచిక బంధాలపై ఆధారపడకుండా, శ్రీహరి పాదాలనే పరమాశ్రయంగా స్వీకరించడం పరీక్షిత్తు భక్తినిష్ఠను తెలియజేస్తుంది. రాజుగా ధర్మాన్ని పరిరక్షించిన పరీక్షిత్తు, తన జీవితాంతంలో భగవత్స్మరణకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యమిస్తాడు. భౌతికమైన అధికారాలు, సంపదలు శాశ్వతమైనవి కావని గ్రహించి, భగవంతునితో నిత్యసంబంధాన్ని ఆశ్రయించడమే నిజమైన వైరాగ్యానికి పరిపూర్ణతనిస్తుందని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౮

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు మహారాజు జీవితంలోని చివరి ఘట్టాన్ని వివరిస్తూ, ఆయనలోని ఆత్మతత్త్వ జిజ్ఞాసను, ఆధ్యాత్మిక పరిపక్వతను వెల్లడించారు. మరణం సమీపిస్తున్నదని తెలిసిన పరీక్షిత్తు, ఆత్మ యొక్క యథార్థస్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి వ్యాసమహర్షి కుమారుడైన శుకమహర్షిని ఆశ్రయిస్తాడు. ఈ జిజ్ఞాస ప్రాపంచిక విషయాలకంటే ఆధ్యాత్మిక సత్యానికి ఆయన ఇచ్చే ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తుంది. గంగానది తీరంలో దేహత్యాగం చేసి, ఎటువంటి భయమూ లేని పరమగతిని పొందుతాడు. ఇక్కడ అభయస్థితి అనేది కేవలం మరణభయం తొలగిపోవడం మాత్రమే కాకుండా, జననమరణాలతో కూడిన సంసారబంధాల నుండి విముక్తి పొంది, శ్రీహరి పరమపదాన్ని చేరుకోవడాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. భగవంతుని సాన్నిధ్యంలో జననమరణాల భయం లేకుండా నిత్యమైన ఆనందాన్ని అనుభవించడం ఈ పరమగతిలోని విశిష్టత. ఆత్మతత్త్వ జిజ్ఞాస, భగవదాశ్రయం, వైరాగ్యం పరస్పరం అనుసంధానమై జీవుని పరమగతికి దోహదపడతాయని పరీక్షిత్తు చరిత్ర తెలియజేస్తుంది.
౦౧.౧౨.౨౯

పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తును వివరించిన బ్రాహ్మణులు యుధిష్ఠిరుని నుండి గౌరవసత్కారాలను పొంది తమ గృహాలకు తిరిగి వెళ్లడం ద్వారా, ధర్మరాజుకు బ్రాహ్మణుల పట్ల ఉన్న గౌరవభావం వెల్లడవుతుంది. జాతకశాస్త్రంలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు తమ పాండిత్యంతో పరీక్షిత్తు భవిష్యత్తును వివరించగా, యుధిష్ఠిరుడు వారిని సముచితంగా సత్కరించాడు. ఇక్కడ గౌరవసత్కారం అనేది కేవలం ఆచారపరమైన మర్యాద మాత్రమే కాకుండా, వేదవిద్య, శాస్త్రజ్ఞానం, ధర్మనిష్ఠ కలిగినవారి పట్ల చూపే ఆదరణకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. రాజు ఎంతటి అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, జ్ఞానవంతులను గౌరవించడం, వారి మార్గదర్శకత్వానికి విలువనివ్వడం రాజధర్మంలో ముఖ్యమైన లక్షణాలు. బ్రాహ్మణులను సత్కరించడం ద్వారా యుధిష్ఠిరుడు తన వినయాన్ని, ధర్మసంప్రదాయాల పట్ల నిబద్ధతను వ్యక్తపరిచాడు. జ్ఞానానికి, సద్గుణాలకు గౌరవం లభించే సమాజంలో ధర్మాచరణకు ప్రోత్సాహం కలుగుతుంది. బ్రాహ్మణుల పట్ల చూపిన ఈ గౌరవం ధర్మరాజు పాలనలో ధర్మానికి, విద్యకు, పాండిత్యానికి ఉన్న ఉన్నతమైన స్థానాన్ని తెలియజేస్తుంది. అధికారంతోపాటు వినయం, జ్ఞానుల పట్ల గౌరవం కలిగి ఉండటమే ఆదర్శవంతమైన రాజు లక్షణమని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది.
౦౧.౧౨.౩౦

పరీక్షిత్తు మహారాజుకు ఆ పేరు ఏర్పడటానికి కారణం, తల్లి గర్భంలో ఉన్నప్పుడే ఆయనకు లభించిన శ్రీకృష్ణుని దివ్యదర్శనంతో ముడిపడి ఉంది. తల్లి గర్భంలో ఉన్నప్పుడే అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మాస్త్రం నుండి శ్రీకృష్ణుడు ఆయనను రక్షించి, తన దివ్యరూపాన్ని దర్శింపజేశాడు. ఆ దివ్యదర్శనం పరీక్షిత్తు జీవితంలో విశేషమైన ప్రాధాన్యాన్ని పొందింది. జన్మించిన తరువాత కూడా గర్భంలో దర్శించిన భగవంతుని రూపాన్ని నిరంతరం స్మరిస్తూ, తనకు కనిపించే ప్రతి వ్యక్తిలోనూ ఆ రూపాన్ని గుర్తించడానికి ప్రయత్నించేవాడు. ఈ విధంగా మనుష్యులను పరిశీలించే స్వభావం కారణంగా ఆయన పరీక్షిత్తు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు. ఇక్కడ పరీక్షిత్తు పరిశీలన సాధారణమైన ఆసక్తి నుండి పుట్టినది కాకుండా, భగవంతుని మరల దర్శించాలనే గాఢమైన ఆకాంక్ష నుండి ఉద్భవించింది. గర్భస్థ శిశువుగా ఉన్నప్పుడే పొందిన భగవదనుగ్రహం జన్మానంతరం కూడా ఆయన మనస్సును శ్రీకృష్ణునివైపు ఆకర్షించింది. భగవంతుని దర్శనం భక్తుని హృదయంలో ఎంతటి గాఢమైన అనుబంధాన్ని కలిగిస్తుందో, ఆ అనుభూతి నిరంతర భగవత్స్మరణకు ఎలా కారణమవుతుందో పరీక్షిత్తు ప్రవర్తన తెలియజేస్తుంది. ఆయన పేరు కూడా ఈ భగవత్స్మరణతో ముడిపడి ఉండటం విశేషం.
౦౧.౧౨.౩౧

పరీక్షిత్తు మహారాజు బాల్యవికాసాన్ని శుక్లపక్ష చంద్రుని వృద్ధితో పోల్చడం ద్వారా, ఆయన పెంపకంలో పాండవులు చూపిన ప్రత్యేకమైన శ్రద్ధ వెల్లడవుతుంది. శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు రోజురోజుకూ కళలను పొందుతూ పూర్ణత్వాన్ని చేరుకున్నట్లే, పరీక్షిత్తు కూడా తన తాతల సంరక్షణలో శారీరకంగా, విద్యాపరంగా అభివృద్ధి చెందాడు. పాండవులు అతనిని కేవలం ప్రేమాభిమానాలతో పెంచకుండా, తమకు తెలిసిన విద్యలను, జీవితానుభవాన్ని, ధర్మసంప్రదాయాలను అందిస్తూ ఆదర్శవంతమైన రాజుగా తీర్చిదిద్దడానికి కృషి చేశారు. చిన్నతనం నుంచే అనేక విద్యలను అభ్యసించడం ద్వారా పరీక్షిత్తులో జ్ఞానం, వివేకం, నైపుణ్యం క్రమంగా వికసించాయి. చంద్రుని కళలు క్రమంగా పరిపూర్ణమయ్యే ఉపమానం, బాలుని ఎదుగుదల కేవలం వయస్సు పెరగడానికే పరిమితం కాకుండా, సద్గుణాలు, విద్య, సంస్కారం సమృద్ధిగా వృద్ధి చెందడాన్ని సూచిస్తుంది. ఉత్తమమైన వంశపారంపర్యం కలిగి ఉండటంతోపాటు, జ్ఞానవంతులైన పెద్దల మార్గదర్శకత్వంలో పెరగడం భావి పాలకుని వ్యక్తిత్వ నిర్మాణానికి ఎంత ముఖ్యమో పరీక్షిత్తు బాల్యం తెలియజేస్తుంది. పాండవుల సంరక్షణలో ఆయన భవిష్యత్తు రాజధర్మ నిర్వహణకు అవసరమైన అర్హతలను క్రమంగా సంపాదిస్తూ పరిపూర్ణతవైపు ఎదిగాడు.
౦౧.౧౨.౩౨

కురుక్షేత్ర మహాయుద్ధం ముగిసిన తరువాత యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యపాలనను చేపట్టినప్పటికీ, యుద్ధంలో బంధువుల మరణానికి తాను కారణమయ్యాననే బాధ ఆయన హృదయంలో నిలిచిపోయింది. ఆ బంధువధ వల్ల కలిగిన పాపాన్ని తొలగించుకోవడానికి అశ్వమేధయజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలని సంకల్పించాడు. అయితే రాజ్యానికి పన్నులు, జరిమానాల ద్వారా సాధారణ ఆదాయం లభిస్తున్నప్పటికీ, అశ్వమేధం వంటి మహాయజ్ఞానికి అవసరమైన అదనపు ధనం అందుబాటులో లేదు. అందువల్ల యుధిష్ఠిరుడు ఇతర మార్గాల ద్వారా ధనాన్ని పొందే విషయాన్ని ఆలోచించవలసి వచ్చింది. ఇక్కడ యుధిష్ఠిరుని ధర్మసంకల్పంతోపాటు, మహాయజ్ఞ నిర్వహణకు అవసరమైన అదనపు సంపదను సమకూర్చుకోవడంలోని సమస్య కూడా వెల్లడవుతుంది. ఒకవైపు బంధువధ దోషానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలనే ఆకాంక్ష, మరోవైపు మహాయజ్ఞానికి అవసరమైన సంపద కొరత యుధిష్ఠిరుని ముందున్నాయి. ధార్మిక కార్యాన్ని నిర్వహించాలనే సంకల్పాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి తగిన వనరులు కూడా అవసరమని ఈ పరిస్థితి తెలియజేస్తుంది.
౦౧.౧౨.౩౩

యుధిష్ఠిరుని అశ్వమేధయజ్ఞ సంకల్పాన్ని నెరవేర్చడంలో ఆయన సోదరుల సహకారం, శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణ ప్రధానమైన పాత్ర పోషించాయి. మహాయజ్ఞానికి అవసరమైన సంపద అందుబాటులో లేకపోవడంతో ఇతరత్రా ధనాన్ని సమకూర్చుకోవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. యుధిష్ఠిరుని సంకల్పాన్ని గ్రహించిన ఆయన సోదరులు, శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో ఉత్తర దిక్కుకు వెళ్లి, అక్కడ విడిచిపెట్టబడిన అపారమైన ధనాన్ని తీసుకువచ్చారు. ఈ సంఘటనలో పాండవుల సోదరభావం, ధార్మిక కార్యసాధనలో వారి ఐకమత్యం స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో వారు కార్యోన్ముఖులు కావడం, వారి జీవితంలో భగవంతుని మార్గదర్శకత్వానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ధార్మిక సంకల్పాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి తగిన వనరులు, సమష్టి కృషి అవసరమని ఈ సంఘటన తెలియజేస్తుంది. భగవదనుగ్రహం, సోదరుల సహకారం కలిసి యుధిష్ఠిరుని అశ్వమేధయజ్ఞ నిర్వహణకు మార్గాన్ని సుగమం చేశాయి.
౦౧.౧౨.౩౪

కురుక్షేత్ర మహాయుద్ధంలో బంధువుల మరణానికి తాను కారణమయ్యాననే పాపభీతి యుధిష్ఠిరుని హృదయంలో నిలిచిపోయింది. ధర్మస్థాపన కోసం జరిగిన యుద్ధంలో విజయం సాధించినప్పటికీ, బంధువధ వల్ల కలిగిన దోషాన్ని తొలగించుకోవాలనే ఆయన సంకల్పం మారలేదు. శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో పాండవులు ఉత్తర దిక్కు నుండి తీసుకువచ్చిన సంపదతో యుధిష్ఠిరుడు యజ్ఞసంభారములను సిద్ధం చేసుకొని మూడు అశ్వమేధయజ్ఞాలను నిర్వహించాడు. ఈ యజ్ఞాల ద్వారా శ్రీహరిని ఆరాధించడం ఆయన ధార్మిక సంకల్పానికి పరిపూర్ణతనిచ్చింది. యజ్ఞం కేవలం ఆచారపరమైన క్రతువుగా కాకుండా, భగవంతుని ప్రీతికోసం నిర్వహించే పవిత్రమైన ఆరాధనగా నిలుస్తుంది. ధర్మదేవుని కుమారుడైన యుధిష్ఠిరుడు తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించిన తరువాత కూడా ధర్మాచరణ పట్ల అప్రమత్తతను ప్రదర్శించడం ఆయన అంతఃకరణ శుద్ధిని తెలియజేస్తుంది. శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో సమకూరిన సంపదను శ్రీహరి ఆరాధనకు వినియోగించడం ద్వారా భగవత్సేవకు సంపదను అర్పించడంలోని విశిష్టత వెల్లడవుతుంది.
౦౧.౧౨.౩౫

యుధిష్ఠిరుని ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించి శ్రీకృష్ణుడు హస్తినాపురానికి రావడం, పాండవుల ధార్మిక కార్యాలలో ఆయన ప్రత్యక్షంగా పాలుపంచుకోవడం భగవంతునికి తన భక్తుల పట్ల ఉన్న అపారమైన వాత్సల్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. కురుక్షేత్ర యుద్ధానంతరం బంధువధ వల్ల కలిగిన పాపభీతిని తొలగించుకోవాలనే సంకల్పంతో యుధిష్ఠిరుడు మూడు అశ్వమేధయజ్ఞాలను నిర్వహించాడు. శ్రీకృష్ణుడు బ్రాహ్మణులచేత యుధిష్ఠిరునితో ఆ యజ్ఞాలను చేయించి, అవి శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహించబడేలా సహకరించాడు. యజ్ఞాల ద్వారా ఆరాధించబడే పరమాత్మయే స్వయంగా అక్కడ ఉండి యజ్ఞనిర్వహణకు మార్గదర్శకత్వం వహించడం విశేషం. యజ్ఞాలు పూర్తయిన తరువాత కూడా శ్రీకృష్ణుడు వెంటనే ద్వారకకు తిరిగి వెళ్లకుండా, తన సుహృత్తులకు ప్రీతిని కలిగించాలనే కోరికతో కొన్ని నెలలపాటు హస్తినాపురంలో నివసించాడు. భగవంతుడు తన భక్తుల ధార్మిక సంకల్పాలను నెరవేర్చడంలో సహకరించడమే కాకుండా, తన సాన్నిధ్యం ద్వారా వారికి ఆనందాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తాడనే భావం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది. పాండవుల పట్ల శ్రీకృష్ణునికి ఉన్న అనుబంధం కేవలం బంధుత్వానికి పరిమితమైనది కాదు; అది భక్తులకు సన్నిహితంగా ఉండి, వారి క్షేమాన్ని కోరే భక్తవాత్సల్యానికి నిదర్శనం. తన సుహృత్తుల సంతోషాన్ని కోరుతూ వారితో కొంతకాలం గడపడం ద్వారా శ్రీకృష్ణుడు తన ప్రేమపూర్వకమైన స్వభావాన్ని మరింత స్పష్టంగా వెల్లడించాడు.
౦౧.౧౨.౩౬

యుధిష్ఠిరుని ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించి హస్తినాపురానికి వచ్చిన శ్రీకృష్ణుడు, పాండవుల ధార్మిక కార్యాలలో సహకరించడమే కాకుండా, వారి పట్ల తనకున్న ప్రేమానురాగాలతో కొన్ని నెలలపాటు వారితో కలిసి నివసించాడు. అనంతరం ద్వారకకు తిరిగి వెళ్లే సమయంలో యుధిష్ఠిరుడు, ద్రౌపది మరియు ఇతర బంధువుల అనుమతిని స్వీకరించడం ద్వారా వారి పట్ల తనకున్న గౌరవాన్ని, ఆత్మీయతను వ్యక్తపరిచాడు. సమస్త జగత్తుకు ప్రభువైన పరమాత్మ, తన భక్తులతో సన్నిహిత బంధుత్వాన్ని కొనసాగిస్తూ, వారి ప్రేమకు విలువనివ్వడం ఆయన భక్తవాత్సల్యానికి నిదర్శనం. శ్రీకృష్ణుని ప్రయాణంలో అర్జునుడు కూడా తోడుగా ఉండటం వారి మధ్యనున్న విశిష్టమైన సఖ్యభావాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో అర్జునునికి సారథిగా నిలిచి ధర్మమార్గాన్ని ఉపదేశించిన శ్రీకృష్ణుడు, యుద్ధానంతరం కూడా అతనితో తన స్నేహానుబంధాన్ని కొనసాగించాడు. యాదవులు శ్రీకృష్ణుని చుట్టూ చేరి ఆయనతో కలిసి ప్రయాణించడం, ఆయన పట్ల వారికున్న అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. హస్తినాపురంలో పాండవులతో ప్రేమపూర్వకంగా మెలిగిన శ్రీకృష్ణుడు, ద్వారకకు తిరిగి ప్రయాణించడం ద్వారా తన భక్తులతో కొనసాగించే విభిన్నమైన ఆత్మీయ సంబంధాలను వెల్లడిస్తున్నాడు. భగవంతుని పరమేశ్వరత్వం ఆయన భక్తులతో ఏర్పరచుకునే సన్నిహిత సంబంధాలకు అడ్డుకాదని, తనను ప్రేమతో ఆశ్రయించినవారితో ఆయన సహజంగా మెలుగుతాడని ఈ సందర్భం స్పష్టం చేస్తుంది.
౦౧.౧౨.౩౭

అధ్యాయం అంతర్భావం

ద్వాదశాధ్యాయంలోని శ్లోకాలను సమగ్రంగా పరిశీలించినప్పుడు, పరీక్షిత్తు మహారాజు జననం నుండి ఆయన భవిష్యత్తు వరకు సాగిన కథనం వెనుక అనేక గంభీరమైన ఆధ్యాత్మిక భావాలు వ్యక్తమవుతాయి. ఉత్తర శరణాగతిని స్వీకరించి గర్భస్థ శిశువును రక్షించిన శ్రీమన్నారాయణుని కరుణ, భగవదనుగ్రహంతో పాండవవంశ పరంపర కొనసాగడం, పరీక్షిత్తులో వికసించబోయే రాజర్షిగుణాలు, జీవితాంతంలో ఆయన పొందబోయే వైరాగ్యం మరియు పరమగతి, ధర్మరాజు యజ్ఞసంకల్పానికి శ్రీకృష్ణుని మార్గదర్శకత్వం ఈ అధ్యాయంలోని ప్రధాన అంతరార్థాలుగా నిలుస్తాయి. ఈ భావాలన్నింటినీ అనుసంధానించే మూలసూత్రం, భగవదనుగ్రహం జీవుని ప్రాణరక్షణకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, అతని జీవితాన్ని ధర్మం, భక్తి మరియు పరమగతి వైపు నడిపిస్తుందనే ఆధ్యాత్మిక సత్యం.

భగవద్భక్తి, వైరాగ్యం మరియు దివ్యరక్షణ

శ్లోకాలు ౦౧.౧౨.౦౧ - ౦౧.౧౨.౧౨

శౌనకాది మహర్షులు పరీక్షిత్తు మహారాజు జననం, జీవితవిశేషాలు, దేహాంతం మరియు ఆయన పొందిన పరమగతిని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాసతో సూత మహర్షిని ప్రశ్నిస్తారు. శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ అనుగ్రహంతో గర్భంలోనే ప్రాణరక్షణ పొందిన పరీక్షిత్తు జీవితం భగవదనుగ్రహానికి విశిష్టమైన నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానంగా సూత మహర్షి మొదట ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని భక్తినిష్ఠను వివరిస్తాడు. అపారమైన సంపదలు, రాజ్యాధికారం, కీర్తిప్రతిష్ఠలు, దేవతలు సైతం కోరుకునే భోగాలు ఆయనకు లభించినప్పటికీ, వాటిలో ఆయన మనస్సు నిమగ్నం కాలేదు. శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాల సేవలో స్థిరపడిన ఆయనకు భగవత్సంబంధమే నిజమైన ఆనందానికి ఆధారమైంది. ఆకలితో ఉన్నవానికి ఆహారం తప్ప ఇతర విలువైన వస్తువులు సంతృప్తిని కలిగించలేనట్లే, ముకుందునియందు మనస్సు నిలిపిన ధర్మరాజుకు ప్రాపంచిక సంపదలు ఆనందాన్ని కలిగించలేకపోయాయి.

ధర్మరాజు జీవితంలో వ్యక్తమైన ఈ భోగవైరాగ్యం, భగవద్భక్తి వల్ల కలిగే అంతరంగపరివర్తనను తెలియజేస్తుంది. వైరాగ్యం అంటే కర్తవ్యాలను విడిచిపెట్టడం కాదు; వాటిని నిర్వర్తిస్తూనే ఐహిక సంపదలు, అధికారాలు, భోగాల పట్ల మమకారం లేకుండా ఉండటం. ధర్మరాజు ప్రజలను తండ్రివలె ఆదరిస్తూ రాజ్యపాలనను కొనసాగించినప్పటికీ, తన మనస్సును శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాలయందే నిలిపాడు. భగవంతుని సేవలో ఆనందాన్ని పొందినవానికి బాహ్యసంపదలు జీవితానికి పరమలక్ష్యంగా కనిపించవనే ఆధ్యాత్మిక సత్యం ఆయన జీవితం ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.

అదే భగవంతుని అపారమైన కరుణ గర్భస్థ పరీక్షిత్తు రక్షణలో మరింత ప్రత్యక్షంగా వెల్లడవుతుంది. అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోస్త్రం యొక్క భయంకరమైన తేజస్సుతో దహింపబడుతున్న శిశువును రక్షించడానికి శ్రీమన్నారాయణుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు. బొటనవేలంత పరిమాణంలో, శ్యామవర్ణంతో, ప్రకాశించే బంగారు కిరీటంతో, నాలుగు భుజాలతో, దివ్యగదను ధరించి దర్శనమిచ్చిన ఆయన, సూర్యుడు పొగమంచును తొలగించినట్లుగా అస్త్రతేజస్సును చెదరగొట్టాడు. అనంతుడైన భగవంతుడు గర్భస్థ శిశువుకు బొటనవేలంత దివ్యరూపంలో దర్శనమివ్వడం ఆయన అచింత్యశక్తికి నిదర్శనం. ఉత్తర చేసిన శరణాగతి ప్రార్థనను స్వీకరించి, తనను తాను రక్షించుకోలేని శిశువును కాపాడటం శ్రీమన్నారాయణుని శరణాగతరక్షకత్వాన్ని, భక్తవాత్సల్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. అస్త్రతేజస్సును తొలగించిన తరువాత పరీక్షిత్తు చూస్తుండగానే శ్రీహరి అదృశ్యమవడం ద్వారా, భగవంతుని దివ్యరక్షణ పరీక్షిత్తు జీవితానికి మూలాధారంగా నిలుస్తుంది.

భగవదనుగ్రహం మరియు వంశపరిరక్షణ

శ్లోకాలు ౦౧.౧౨.౧౩ - ౦౧.౧౨.౧౯

శ్రీమన్నారాయణుని దివ్యరక్షణతో ప్రాణాపాయం నుండి బయటపడిన పరీక్షిత్తు, సమస్త శుభగుణాలు ఫలించే మంగళకరమైన సమయంలో జన్మించాడు. పాండురాజు వలె తేజస్సుతో ప్రకాశించిన ఈ శిశువు జననం పాండవవంశ పరంపర కొనసాగింపుకు ఆధారమైంది. కురుక్షేత్ర యుద్ధానంతరం వంశపరంపర అంతరించిపోయే పరిస్థితి ఏర్పడినప్పటికీ, భగవంతుని అనుగ్రహంతో పరీక్షిత్తు జన్మించి ఆ పరంపరను కొనసాగించాడు. అందువల్ల ఆయన జననం కేవలం రాజవంశానికి వారసుడు లభించిన సంఘటన మాత్రమే కాకుండా, భగవంతుని అనుగ్రహంతో వంశపరంపర పరిరక్షించబడిన విశిష్టమైన సందర్భంగా నిలుస్తుంది.

పరీక్షిత్తు జననంతో ఆనందించిన ధర్మరాజు, ధౌమ్యుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులచేత మంగళవచనాలను పలికించి, జాతకర్మ సంస్కారాన్ని నిర్వహింపజేశాడు. అనంతరం బంగారం, గోవులు, భూములు, గ్రామాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, అన్నం మొదలైనవాటిని బ్రాహ్మణులకు దానం చేశాడు. ఈ కార్యాలలో ధర్మరాజు ఆనందంతోపాటు వైదికధర్మం పట్ల ఆయనకున్న నిష్ఠ వ్యక్తమవుతుంది. సంతానం జన్మించిన మంగళకరమైన సందర్భాన్ని శాస్త్రోక్త సంస్కారాలతో, దానధర్మాలతో జరుపుకోవడం ద్వారా ఆయన సంపదను ధర్మాచరణకు వినియోగించాడు. భగవదనుగ్రహంతో లభించిన సంతోషాన్ని కేవలం వ్యక్తిగత ఆనందంగా పరిమితం చేయకుండా, ధార్మిక కార్యాల ద్వారా వ్యక్తపరచడం ఆయన ఆదర్శవంతమైన స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

బ్రాహ్మణులు పరీక్షిత్తు జననం వెనుకనున్న భగవదనుగ్రహాన్ని మరింత స్పష్టంగా వెల్లడించారు. పవిత్రమైన పురువంశపరంపర వినాశస్థితికి చేరినప్పుడు, సర్వశక్తిమంతుడైన శ్రీమహావిష్ణువు అనుగ్రహంతో ఈ శిశువు ప్రసాదించబడ్డాడని ప్రకటించారు. అందువల్ల అతడు విష్ణురాతుడు, అంటే శ్రీమహావిష్ణువు చేత ప్రసాదించబడినవాడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతాడని తెలియజేశారు. ఈ పేరు పరీక్షిత్తు జీవితానికి భగవంతునితో ఉన్న విశిష్టమైన సంబంధాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. ఆయన కేవలం రాజవంశ వారసుడిగా కాకుండా, మహోన్నతమైన భగవద్భక్తుడిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణులు ప్రకటించడం ద్వారా భగవదనుగ్రహం యొక్క ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం వెల్లడవుతుంది. ధర్మరాజు తన మనుమడు పూర్వీకులైన రాజర్షుల సద్గుణాలను అనుసరిస్తాడా అని ప్రశ్నించడం, వంశగౌరవం కేవలం అధికారపరంపరలో కాకుండా ధర్మనిష్ఠ, సద్గుణాలు, సత్కీర్తి కొనసాగడంలో ఉందనే భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది.

రాజర్షిధర్మం మరియు సద్గుణసంపత్తి

శ్లోకాలు ౦౧.౧౨.౨౦ - ౦౧.౧౨.౨౭

పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తు గురించి బ్రాహ్మణులు చేసిన ప్రవచనాలు ఆదర్శవంతమైన రాజర్షికి అవసరమైన విశిష్టమైన గుణాలను వెల్లడిస్తాయి. ప్రజారక్షణలో ఇక్ష్వాకు మహారాజువలె, బ్రాహ్మణుల పట్ల గౌరవంలోను సత్యప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకోవడంలోను శ్రీరామునివలె, దానశీలతలోను శరణు కోరినవారికి ఆశ్రయం కల్పించడంలోను శిబి మహారాజువలె పరీక్షిత్తు ఉంటాడని వారు ప్రకటించారు. ఈ ఉపమానాలు రాజ్యపాలనలో అధికారం కంటే ధర్మానికి, వ్యక్తిగత ప్రయోజనం కంటే ప్రజాసంక్షేమానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. రాజు ప్రజలను రక్షించేవాడిగా, సత్యాన్ని నిలబెట్టుకునేవాడిగా, అవసరమైనవారికి ఆశ్రయం కల్పించేవాడిగా ఉండాలనే రాజర్షిధర్మం ఈ ప్రవచనాలలో వ్యక్తమవుతుంది.

పరీక్షిత్తు ధనుర్విద్యలో ఇద్దరు అర్జునులతో సమానమైన పరాక్రమాన్ని కలిగి ఉంటాడని, అగ్నివలె ఎదిరించడానికి కష్టమైనవాడిగా, సముద్రంవలె అధిగమించడానికి కష్టమైనవాడిగా ఉంటాడని బ్రాహ్మణులు వివరించారు. అయితే ఆయన మహోన్నతత్వం కేవలం శౌర్యపరాక్రమాలకు పరిమితం కాదు. సింహంవలె పరాక్రమవంతుడై, హిమవంతునివలె ఆశ్రయించదగినవాడై, భూమివలె ఓర్పు కలిగినవాడై, తల్లిదండ్రులవలె సహనశీలుడై ఉంటాడని ప్రకటించారు. సమభావంలో బ్రహ్మదేవునితో, అనుగ్రహించడంలో శివునితో, సమస్త జీవులకు ఆశ్రయంగా ఉండటంలో శ్రీమహావిష్ణువుతో పోల్చడం ద్వారా రాజర్షిలో ఉండవలసిన వివిధ సద్గుణాలను వెల్లడించారు. పరాక్రమం ప్రజలను రక్షించడానికి ఉపయోగపడితే, ఓర్పు, సహనం, సమభావం, అనుగ్రహశీలత ఆ రక్షణకు ధార్మికమైన స్వరూపాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

ఈ సద్గుణసంపత్తికి ఆధ్యాత్మికమైన ఆధారం శ్రీకృష్ణునియందు పరీక్షిత్తుకు ఉండబోయే భక్తినిష్ఠ. సమస్త సద్గుణాల మహత్త్వంలో శ్రీకృష్ణుని అనుసరించేవాడిగా, రంతిదేవునివలె ఉదారుడిగా, యయాతివలె ధర్మవంతుడిగా, బలిచక్రవర్తివలె ధైర్యస్థైర్యాలు కలిగినవాడిగా, ప్రహ్లాదునివలె శ్రీకృష్ణునియందు దృఢమైన భక్తి కలిగినవాడిగా ఉంటాడని బ్రాహ్మణులు ప్రకటించారు. అశ్వమేధయజ్ఞాలను నిర్వహించడం, వృద్ధులను గౌరవంతో సేవించడం, రాజర్షులకు జన్మనివ్వడం, అధర్మమార్గంలో నడిచేవారిని శాసించడం వంటి కార్యాలు ఆయన ధర్మనిష్ఠను మరింత స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. భూమిపై ధర్మాన్ని పరిరక్షించడానికి కలిపురుషుని అణచివేస్తాడనే ప్రవచనం, రాజు ధర్మాన్ని వ్యక్తిగతంగా ఆచరించడమే కాకుండా సమాజంలో కూడా పరిరక్షించవలసిన బాధ్యతను వెల్లడిస్తుంది. ఈ విధంగా భగవద్భక్తి, సద్గుణసంపత్తి, ప్రజారక్షణ, ధర్మపాలన పరస్పరం అనుసంధానమైన రాజర్షిధర్మంగా పరీక్షిత్తు భవిష్యత్తులో ప్రతిఫలిస్తాయి.

భగవత్స్మరణ నుండి పరమగతి వరకు

శ్లోకాలు ౦౧.౧౨.౨౮ - ౦౧.౧౨.౩౨

పరీక్షిత్తు మహారాజు భవిష్యత్తులో గొప్ప రాజర్షిగా ఎదుగుతాడని ప్రకటించిన బ్రాహ్మణులు, ఆయన జీవితాంతంలో సంభవించబోయే విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక పరిణామాన్ని కూడా వెల్లడించారు. బ్రాహ్మణకుమారుని శాపం కారణంగా తక్షక సర్పం ద్వారా తనకు మరణం సంభవించబోతున్నదని పరీక్షిత్తు తెలుసుకుంటాడని, అప్పుడు ప్రాపంచిక ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి శ్రీహరి పాదాలను ఆశ్రయిస్తాడని ప్రవచించారు. మరణం సమీపిస్తున్నదనే జ్ఞానం సాధారణంగా భయాన్ని, ఆందోళనను కలిగించినప్పటికీ, పరీక్షిత్తు జీవితంలో అది వైరాగ్యానికి, భగవంతుని ఆశ్రయించడానికి కారణమవుతుంది. రాజ్యాధికారం, సంపదలు, ఐహికసంబంధాలు శాశ్వతమైనవి కావని గ్రహించి, భగవంతుని పాదపద్మాలనే పరమాశ్రయంగా స్వీకరించే ఆధ్యాత్మిక స్థితి ఈ ప్రవచనంలో వ్యక్తమవుతుంది.

ఆత్మ యొక్క యథార్థస్వరూపాన్ని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాసతో పరీక్షిత్తు వ్యాసమహర్షి కుమారుడైన శుకమహర్షిని ఆశ్రయిస్తాడని బ్రాహ్మణులు ప్రకటించారు. గంగానది తీరంలో శుకమహర్షి నుండి ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని పొందాలని కోరుకొని, చివరకు శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి ఎటువంటి భయమూ లేని పరమస్థితిని చేరుకుంటాడని తెలియజేశారు. ఇక్కడ వైరాగ్యం కేవలం ప్రాపంచిక విషయాలను విడిచిపెట్టడంగా మాత్రమే కాకుండా, ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాసకు, భగవంతుని ఆశ్రయించడానికి మార్గంగా వ్యక్తమవుతుంది. మరణం అనివార్యమని తెలుసుకున్నప్పుడు దానిని తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించడంకంటే, మిగిలిన జీవితాన్ని భగవత్తత్త్వజ్ఞానాన్వేషణకు అంకితం చేయడం పరీక్షిత్తు ఆధ్యాత్మిక మహోన్నతత్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది.

బ్రాహ్మణుల ప్రవచనాల అనంతరం పరీక్షిత్తుకు ఆ పేరు ఏర్పడిన కారణాన్ని సూత మహర్షి వివరిస్తాడు. తల్లి గర్భంలో తనను రక్షించిన దివ్యపురుషుని స్వరూపం పరీక్షిత్తు మనస్సులో నిలిచిపోయింది. జన్మించిన తరువాత కూడా ఆ దివ్యరూపాన్ని నిరంతరం స్మరిస్తూ, తాను దర్శించిన భగవంతుని గుర్తించడానికి ప్రతి వ్యక్తినీ పరిశీలించేవాడు. ఈ పరిశీలన కారణంగానే ఆయన పరీక్షిత్తుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. గర్భంలో పొందిన భగవద్దర్శనం ఆయన జన్మానంతర స్మరణకు ఆధారమవడం, భగవంతునితో ఏర్పడిన అనుబంధం ఆయన జీవితంలో ఎంత విశిష్టమైన స్థానాన్ని పొందిందో తెలియజేస్తుంది. అనంతరం పాండవుల సంరక్షణలో పరీక్షిత్తు శుక్లపక్ష చంద్రునివలె రోజురోజుకూ ఎదిగాడు. ఆయన జీవితారంభంలోని భగవత్స్మరణ, జీవితాంతంలోని శ్రీహరి పాదాశ్రయం అనే రెండు అంశాలు ఆధ్యాత్మికంగా పరస్పరం అనుసంధానమై కనిపిస్తాయి. ఈ విధంగా భగవదనుగ్రహంతో ప్రారంభమైన ఆయన జీవితం, వైరాగ్యం మరియు తత్త్వజ్ఞానాన్వేషణ ద్వారా పరమగతివైపు సాగుతుందని బ్రాహ్మణుల ప్రవచనాలు వెల్లడిస్తాయి.

ధర్మసంకల్పం మరియు భగవంతుని మార్గదర్శకత్వం

శ్లోకాలు ౦౧.౧౨.౩౩ - ౦౧.౧౨.౩౭

కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో బంధువుల మరణానికి కారణమైనందుకు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు మనస్సులో పాపభీతిని అనుభవించాడు. ఆ పాపాన్ని తొలగించుకోవాలనే సంకల్పంతో అశ్వమేధయజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అయితే అంతటి మహాయజ్ఞానికి అవసరమైన సంపద రాజ్యానికి లభించే పన్నులు, జరిమానాల ద్వారా సమకూరకపోవడంతో ఇతరత్రా ధనాన్ని పొందే మార్గాన్ని ఆలోచించాడు. ఈ సందర్భంలో ధర్మరాజు ధర్మనిష్ఠ, తన కార్యాల పరిణామాల పట్ల ఆయనకున్న బాధ్యతాభావం వ్యక్తమవుతాయి. రాజ్యాధికారం లభించిన తరువాత కూడా యుద్ధంలో జరిగిన బంధువధను మరచిపోకుండా, దాని వల్ల కలిగిన పాపభీతిని తొలగించుకోవడానికి శాస్త్రోక్తమైన యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలనే సంకల్పం ఆయన ధర్మాచరణకు నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.

ధర్మరాజు సంకల్పాన్ని గ్రహించిన ఆయన సోదరులు శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో ఉత్తర దిక్కుకు వెళ్లి, పూర్వకాలంలో విడిచిపెట్టబడిన అపారమైన ధనాన్ని తీసుకువచ్చారు. ఆ సంపదతో యజ్ఞసంభారాలను సమకూర్చుకున్న యుధిష్ఠిరుడు మూడు అశ్వమేధయజ్ఞాలను నిర్వహించి శ్రీహరిని ఆరాధించాడు. ఈ సంఘటనలో ధర్మసంకల్పం, మానవప్రయత్నం, భగవంతుని మార్గదర్శకత్వం పరస్పరం అనుసంధానమై కనిపిస్తాయి. ధర్మరాజు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలని సంకల్పించగా, ఆయన సోదరులు అవసరమైన సంపదను సమకూర్చడానికి ప్రయత్నించారు. శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో ఆ ప్రయత్నం ఫలించి, యజ్ఞాలు నిర్వహించడానికి అవసరమైన సాధనాలు లభించాయి. ఈ విధంగా ధార్మికమైన సంకల్పాన్ని నెరవేర్చడంలో భగవంతుని మార్గదర్శకత్వానికి ఉన్న ప్రాధాన్యం వెల్లడవుతుంది.

యుధిష్ఠిరుని ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించిన శ్రీకృష్ణుడు హస్తినాపురానికి వచ్చి, బ్రాహ్మణులచేత ఆయనతో యజ్ఞాలను నిర్వహింపజేశాడు. యజ్ఞాలు పూర్తయిన తరువాత కూడా తన సుహృత్తులకు ఆనందాన్ని కలిగించాలనే కోరికతో కొన్ని నెలలపాటు అక్కడ నివసించాడు. భగవంతుడు తన భక్తుల ధార్మిక కార్యాలకు సహకరించడమే కాకుండా, వారి ప్రేమను స్వీకరించి వారితో సన్నిహితంగా మెలగడం ఆయన భక్తవాత్సల్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. అనంతరం యుధిష్ఠిరుడు, ద్రౌపది మరియు ఇతర బంధువుల అనుమతిని స్వీకరించి, అర్జునునితోను యాదవులతోను కలిసి శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు తిరిగి వెళ్లాడు. పరీక్షిత్తును గర్భంలో రక్షించిన శ్రీమన్నారాయణుడే ధర్మరాజు యజ్ఞసంకల్పం నెరవేరడానికి మార్గదర్శకుడిగా, పాండవుల సంతోషాన్ని కోరుకునే సుహృత్తుగా కనిపించడం ఈ అధ్యాయంలోని భగవత్సంబంధాన్ని మరింత విశదపరుస్తుంది. భక్తుల రక్షణలో, ధర్మాచరణలో, ప్రేమపూర్వకమైన సాన్నిధ్యంలో వ్యక్తమయ్యే శ్రీకృష్ణుని అనుగ్రహం ఈ విధంగా అధ్యాయమంతటా ప్రతిఫలిస్తుంది.

ఈ అధ్యాయం యొక్క భావాన్ని సమగ్రంగా పరిశీలించినప్పుడు, భగవద్భక్తి, వైరాగ్యం, శరణాగతరక్షణ, భగవదనుగ్రహం, రాజర్షిధర్మం, సద్గుణసంపత్తి మరియు పరమగతి ఒకదానితో మరొకటి సహజంగా అనుసంధానమై కనిపిస్తాయి. శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాల సేవలో స్థిరపడిన ధర్మరాజుకు రాజ్యసంపదలు, భోగాలు ఆనందాన్ని కలిగించలేకపోగా, అదే శ్రీకృష్ణుడు గర్భస్థ పరీక్షిత్తును బ్రహ్మశిరోస్త్రం నుండి రక్షించి తన శరణాగతరక్షకత్వాన్ని వెల్లడిస్తాడు. భగవంతుని అనుగ్రహంతో జన్మించిన పరీక్షిత్తు విష్ణురాతునిగా ప్రసిద్ధి చెంది, భవిష్యత్తులో ధర్మనిష్ఠ, ప్రజారక్షణ, సద్గుణసంపత్తి మరియు శ్రీకృష్ణభక్తితో ఆదర్శవంతమైన రాజర్షిగా ఎదుగుతాడని బ్రాహ్మణులు ప్రకటిస్తారు. ఆయన జీవితాంతంలో వైరాగ్యాన్ని పొంది, శుకమహర్షిని ఆశ్రయించి, భగవత్తత్త్వజ్ఞానాన్వేషణ ద్వారా పరమగతిని చేరుకుంటాడనే ప్రవచనం భగవద్భక్తికి ఉన్న పరమార్థాన్ని వెల్లడిస్తుంది.

ఈ ఆధ్యాత్మిక భావానికి మరింత పరిపూర్ణతను ధర్మరాజు అశ్వమేధయజ్ఞాలు మరియు శ్రీకృష్ణుని మార్గదర్శకత్వం అందిస్తాయి. ధర్మరాజు ధర్మసంకల్పాన్ని నెరవేర్చడానికి అవసరమైన సంపద శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో సమకూరగా, ఆయన ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యంలో మూడు అశ్వమేధయజ్ఞాలు నిర్వహించబడతాయి. భక్తుల ధార్మిక కార్యాలకు మార్గదర్శకుడిగా నిలవడమే కాకుండా, వారి ప్రేమను స్వీకరించి వారితో సన్నిహితంగా నివసించే శ్రీకృష్ణుని భక్తవాత్సల్యం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది. గర్భస్థ శిశువును రక్షించడంలో, వంశపరంపరను నిలబెట్టడంలో, ధర్మపాలనకు ఆదర్శమైన రాజర్షిగా పరీక్షిత్తు ఎదగడానికి అనుగ్రహించడంలో, భక్తుని పరమగతికి మార్గాన్ని ప్రసాదించడంలో మరియు ధర్మసంకల్పాన్ని నెరవేర్చడంలో భగవంతుని అనుగ్రహమే అంతర్లీనంగా నిలుస్తుంది. ఈ విధంగా భగవదనుగ్రహంతో ప్రారంభమైన పరీక్షిత్తు జీవితం భగవత్స్మరణ నుండి పరమగతి వరకు సాగబోయే ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంగా వెల్లడవుతుండగా, భక్తి, ధర్మం, వైరాగ్యం మరియు భగవంతుని ఆశ్రయం మధ్యనున్న అవినాభావసంబంధం ద్వాదశాధ్యాయం అంతటా అంతఃసూత్రంలా ప్రవహిస్తుంది.

అధ్యాయ ఉపసంహారం

ద్వాదశాధ్యాయం మొత్తం పరిశీలించినప్పుడు, భగవంతుని అనుగ్రహం భక్తుల రక్షణలో, ధర్మపరిరక్షణలో మరియు పరమగతికి మార్గదర్శకత్వం వహించడంలో ఎంతటి విశిష్టమైన పాత్రను పోషిస్తుందో హృద్యంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాల సేవలో మనస్సును నిలిపిన ధర్మరాజు, అపారమైన రాజ్యసంపదలు, భోగాలు లభించినప్పటికీ వాటిపట్ల మమకారం లేకుండా ధర్మబద్ధంగా ప్రజలను పాలిస్తాడు. అదే శ్రీకృష్ణుడు అశ్వత్థామ ప్రయోగించిన బ్రహ్మశిరోస్త్రం నుండి గర్భస్థ పరీక్షిత్తును రక్షించి, పాండవవంశ పరంపరను నిలబెడతాడు. భగవంతుని దివ్యరక్షణతో జన్మించిన పరీక్షిత్తు విష్ణురాతునిగా ప్రసిద్ధి చెందడం, ఆయన జీవితం ఆరంభం నుండే భగవదనుగ్రహంతో ముడిపడి ఉందని తెలియజేస్తుంది.

పరీక్షిత్తు భవిష్యత్తు గురించి బ్రాహ్మణులు చేసిన ప్రవచనాలు ఆయన రాజర్షిధర్మాన్ని, సద్గుణసంపత్తిని మరియు భగవద్భక్తిని విశదపరుస్తాయి. ప్రజారక్షణ, సత్యనిష్ఠ, దానశీలత, శౌర్యపరాక్రమాలు, ఓర్పు, సహనం మరియు ధర్మపాలన వంటి గుణాలతో ఆదర్శవంతమైన రాజర్షిగా ఎదుగుతాడని వారు ప్రకటిస్తారు. అయితే ఆయన జీవితానికి పరమార్థం కేవలం ధర్మబద్ధమైన రాజ్యపాలనతో ముగియదు. తన మరణం సమీపిస్తున్నదని తెలుసుకున్నప్పుడు ప్రాపంచిక ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి, శుకమహర్షిని ఆశ్రయించి, ఆత్మతత్త్వజ్ఞానాన్ని పొందాలనే జిజ్ఞాసతో శ్రీహరి పాదాలను ఆశ్రయిస్తాడని బ్రాహ్మణులు ప్రవచిస్తారు. గర్భంలో పొందిన భగవద్దర్శనాన్ని జన్మించిన తరువాత కూడా స్మరిస్తూ, ఆ దివ్యపురుషుని గుర్తించడానికి ప్రతి వ్యక్తినీ పరిశీలించిన పరీక్షిత్తు జీవితారంభం, ఆయన జీవితాంతంలో పొందబోయే వైరాగ్యం మరియు పరమగతితో ఆధ్యాత్మికంగా అనుసంధానమై కనిపిస్తుంది.

చివరకు ధర్మరాజు తన బంధువుల మరణం వల్ల కలిగిన పాపభీతిని తొలగించుకోవడానికి మూడు అశ్వమేధయజ్ఞాలను నిర్వహించి శ్రీహరిని ఆరాధిస్తాడు. శ్రీకృష్ణుని ప్రేరణతో యజ్ఞాలకు అవసరమైన సంపద సమకూరడం, ఆయన ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యంలో యజ్ఞాలు నిర్వహించబడటం మరియు సుహృత్తుల ఆనందం కోసం శ్రీకృష్ణుడు కొన్ని నెలలపాటు హస్తినాపురంలో నివసించడం భగవంతుని మార్గదర్శకత్వాన్ని, భక్తవాత్సల్యాన్ని వెల్లడిస్తాయి. ఏకాదశాధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుని ద్వారకాగమనం, ద్వారకావాసుల ప్రేమపూర్వక స్వాగతం మరియు భగవత్సాన్నిధ్యానందం ప్రధానంగా నిలవగా, ద్వాదశాధ్యాయంలో పరీక్షిత్తు జననం, ఆయన భవిష్యత్తు గురించి బ్రాహ్మణుల ప్రవచనాలు, ధర్మరాజు అశ్వమేధయజ్ఞాలు ప్రధానంగా నిలుస్తాయి. ఈ విధంగా భక్తుని రక్షణ నుండి ధర్మపాలన వరకు, భగవత్స్మరణ నుండి పరమగతి వరకు ప్రతి దశలోనూ భగవంతుని అనుగ్రహమే పరమాశ్రయంగా నిలుస్తుందని వెల్లడిస్తూ ద్వాదశాధ్యాయం ముగుస్తుంది.

“భగవదనుగ్రహం జీవుని రక్షించడమే కాక, ధర్మమార్గంలో నడిపించి పరమగతికి మార్గాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.”

ఇతర పఠన మార్గాలు | స్కంధం ౦౧ | అధ్యాయం ౧౨

Scroll to Top