శ్రీకృష్ణుని ద్వారకా ప్రయాణం

ప్రథమ స్కంధంలోని నవమాధ్యాయంలో భీష్ముడు యుధిష్ఠిరునికి వివిధ ధర్మాలను ఉపదేశించి, శ్రీకృష్ణుని పరమతత్త్వాన్ని స్తుతిస్తూ, ఆయన ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యంలో తన మనస్సును సంపూర్ణంగా స్థిరపరచి దేహత్యాగం చేస్తాడు. అనంతరం యుధిష్ఠిరుడు హస్తినాపురానికి తిరిగి వచ్చి ధర్మబద్ధంగా రాజ్యపాలనను కొనసాగిస్తాడు. ఇప్పుడు కథనం శ్రీకృష్ణుని హస్తినాపుర నిర్గమనంతో మరో హృద్యమైన ఘట్టంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ధర్మరాజు పాలనలో నెలకొన్న శాంతి, సమృద్ధి నుండి కథనం శ్రీకృష్ణుని వియోగంతో పాండవులు మరియు కురువంశీయులలో కలిగిన గాఢమైన విరహభావం వైపు సాగి, కురుస్త్రీలచే ఆయన పరమమహిమా కీర్తనను ఆవిష్కరిస్తూ, చివరకు వివిధ ప్రాంతాల మీదుగా ద్వారక వైపు సాగిన ఆయన ప్రయాణాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఈ విధంగా దశమాధ్యాయం భగవత్సాన్నిధ్యం, భగవద్విరహం మరియు భగవన్మహిమాస్మరణలను ఒకే కథాప్రవాహంలో అత్యంత హృద్యంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.

ఈ అధ్యాయంలో యుధిష్ఠిరుడు శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయంతో ధర్మబద్ధంగా రాజ్యాన్ని పాలించగా, ప్రకృతి అనుకూలించి ప్రజలకు అవసరమైన సమస్త సంపదలను సమృద్ధిగా ప్రసాదిస్తుంది. సకాలంలో వర్షాలు కురుస్తాయి, భూమి సమస్త అవసరాలను సమకూరుస్తుంది, గోవులు సమృద్ధిగా పాలను ఇస్తాయి, నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, వృక్షాలు, ఔషధులు తమ తమ సంపదలను అందిస్తాయి. ప్రజలను బాధించే ఆధిదైవిక, ఆధిభౌతిక, ఆధ్యాత్మిక క్లేశాలు కూడా ధర్మరాజు పాలనలో కనిపించవు. 

అంతకుముందు ద్వారకకు తిరిగి వెళ్లేందుకు సిద్ధమైన శ్రీకృష్ణుడు, కుంతీదేవి ప్రార్థన, యుధిష్ఠిరుని మనోవేదన మరియు భీష్మ పితామహుని అంతిమ ఘట్టాల కారణంగా మరికొంతకాలం హస్తినాపురంలో గడిపి, ఇప్పుడు ద్వారకకు ప్రయాణమయ్యేందుకు సిద్ధమవుతాడు. పాండవులు, కుంతీదేవి, సుభద్ర, ద్రౌపది, గాంధారీ, ధృతరాష్ట్రుడు మరియు ఇతర బంధువులు ఆయన వియోగాన్ని సహించలేక తీవ్రంగా వ్యాకులపడతారు. శ్రీకృష్ణునితో దర్శనం, స్పర్శ, సంభాషణ, శయనం, ఆసనం, భోజనం వంటి నిత్యసాన్నిధ్యాన్ని అనుభవించిన పాండవులకు ఆయన నుండి విడిపోవడం మరింత కష్టమవుతుంది. శ్రీకృష్ణుడు బయలుదేరుతున్నప్పుడు హస్తినాపురం మంగళవాద్యాలతో మారుమ్రోగగా, కురుస్త్రీలు ప్రాసాదాలపైకి ఎక్కి పుష్పాలను వర్షిస్తూ ప్రేమపూర్వకంగా ఆయనను వీక్షిస్తారు.

కురుస్త్రీలు పరస్పరం శ్రీకృష్ణుని మహిమలను స్మరిస్తూ ఆయన పరమాత్మస్వరూపాన్ని కీర్తిస్తారు. సృష్టికి పూర్వమే ఉన్న ఆదిపురుషుడిగా, జగత్తుకు ఏకైక ఈశ్వరుడిగా, సృష్టి, స్థితి, లయలను నిర్వహించినప్పటికీ వాటితో సంబంధరహితుడిగా ఆయనను వర్ణిస్తారు. ధర్మరక్షణ కోసం యుగయుగాలలో అవతరించే భగవంతునిగా ఆయన మహిమను స్తుతిస్తూ, ఆయన జన్మించిన యదువంశం, ఆయన విహరించే ద్వారక మరియు ఆయన సాన్నిధ్యాన్ని నిరంతరం పొందే మహిషుల పరమసౌభాగ్యాన్ని ప్రశంసిస్తారు.

చివరగా, కురుస్త్రీల ప్రేమపూర్వక వచనాలను సస్మితంగా (చిరునవ్వుతో) స్వీకరిస్తూ శ్రీకృష్ణుడు హస్తినాపురం నుండి ప్రయాణమవుతాడు. మార్గమధ్యంలో శత్రువుల నుండి ఏదైనా ప్రమాదం కలుగుతుందేమోనని భావించిన యుధిష్ఠిరుడు, శ్రీకృష్ణునిపై ఉన్న అపారమైన ప్రేమ మరియు కైంకర్యభావంతో ఆయన రక్షణార్థం చతురంగసేనను వెంట పంపుతాడు. కొంతదూరం వరకు అనుసరించిన కురువంశీయులను శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమపూర్వకంగా వెనక్కి పంపుతాడు. అనంతరం కురుజాంగల, పాంచాల, శూరసేన, బ్రహ్మావర్త, కురుక్షేత్ర, మత్స్య, సారస్వత, సౌవీర, ఆభీర తదితర ప్రాంతాల మీదుగా ప్రయాణించి ఆనర్త దేశానికి చేరుకుంటాడు. ఈ విధంగా దశమాధ్యాయం, ధర్మరాజు పాలనలోని సమృద్ధి నుండి శ్రీకృష్ణుని హస్తినాపుర నిర్గమనం, భక్తుల విరహభావం, కురుస్త్రీల భగవన్మహిమా కీర్తన మరియు ద్వారక వైపు ఆయన ప్రయాణం వరకు సాగుతూ, భగవంతుని సాన్నిధ్యం భక్తుల జీవితంలో కలిగించే అపారమైన ప్రేమానుబంధాన్ని హృద్యంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.